⭕️ میراث کانمنپس از کانمن، آینده اقتصاد رفتاری به کدامسو میرود؟✍🏻 آزاده خرمیمقدم/ نویسنده نشریه🔹…
انتشار: 2026/07/26 06:15 UTC
⭕️ میراث کانمنپس از کانمن، آینده اقتصاد رفتاری به کدامسو میرود؟✍🏻 آزاده خرمیمقدم/ نویسنده نشریه🔹در جهان پس از کانمن، مسئله اصلی دیگر این نیست که آیا اقتصاد رفتاری باقی میماند یا نه؛ این رشته مدتهاست از مرحله تثبیت عبور کرده و به حوزهای گسترده و اثرگذار تبدیل شده است. پرسش مهمتر این است که این سنت فکری به کدام سمت حرکت میکند. آیا همچنان حول همان سوگیریهای کلاسیک مانند لنگرگیری، زیانگریزی، رفتار گلهای و اعتمادبهنفس بیشازحد میچرخد، یا وارد مرحلهای تازه میشود که در آن هوش مصنوعی، پایداری، سواد مالی، دادههای کلان و تفاوتهای فرهنگی نقش پررنگتری پیدا میکنند و افقهای جدید برای فهم تصمیم انسانی میگشایند؟🔹داستان اقتصاد رفتاری فقط داستان پیروزی یک ایده نیست. همانطور که این رشته در چهار دهه گذشته از حاشیه به متن آمد و به یکی از اثرگذارترین جریانهای علوم اجتماعی بدل شد، همزمان با مجموعهای از تردیدها، نقدها و بحرانهای درونی نیز روبهرو شد؛ بحرانهایی که حالا در آستانه دوران پس از کانمن، دیگر نمیتوان از کنارشان گذشت. اقتصاد رفتاری، با همه جذابیت نظری و نفوذ عملیاش، همان آسیبهایی را دید که بسیاری از شاخههای روانشناسی و علوم رفتاری در سالهای اخیر با آن دستبهگریبان بودهاند. مهمترین این چالشها، چیزی است که امروز با عنوان «بحران بازتولید» شناخته میشود؛ بحرانی که نهفقط یک مسئله فنی در روش تحقیق، بلکه ضربهای جدی به اعتماد علمی در این حوزهها بوده است.🔹برخی مرورها و مطالعات تازهتر نشان دادهاند که اثر تلنگرها آنقدر بزرگ، پایدار و جهانشمول نیست که در سالهای نخست تصور میشد. در بسیاری موارد، اثرات مشاهدهشده کوچکتر از برآوردهای اولیه بودهاند، در برخی زمینهها تکرار نشدهاند و در بعضی موقعیتها نیز بهشدت به زمینه، فرهنگ، نحوه اجرا و ویژگیهای گروه هدف وابسته بودهاند. این یافتهها بهخودی خود بهمعنای بیاعتباری اقتصاد رفتاری یا بیفایده بودن تلنگرها نیست، اما یک پیام مهم دارد: در علوم رفتاری، هیچ مداخلهای را نباید بهسادگی، بهعنوان نسخهای جهانشمول و قطعی پذیرفت. انسانها در خلأ تصمیم نمیگیرند و رفتارشان بیش از آنچه گاهی در روایتهای سادهسازیشده اقتصاد رفتاری گفته میشد، به زمینه، نهاد، فرهنگ و ساختارهای اجتماعی وابسته است.🔹اگر در جهان پس از کانمن بخواهیم مهمترین نیروی تغییر مسیر اقتصاد رفتاری را نام ببریم، بهسختی میتوان از کنار «هوش مصنوعی» گذشت. کانمن و تورسکی نشان دادند که تصمیمگیری انسان تا چه اندازه زیر نفوذ ترس، عدمقطعیت و سوگیریهای شناختی قرار دارد. اما هوش مصنوعی این امکان را فراهم کرده است که این سوگیریها در مقیاسی بیسابقه، پیشبینی، الگوسازی و هدایت شوند. اگر اقتصاد رفتاری کلاسیک میکوشید ذهن خطاپذیر انسان را توضیح دهد، هوش مصنوعی اکنون در حال بازآرایی خود محیط تصمیمگیری است؛ تا جایی که از آن بهعنوان «معمار نهایی انتخاب» یاد میشود.#تجارت_فردا@tejaratefarda متن کامل یادداشت را اینجا مطالعه کنید.

