نخستین سخنرانی مصدق در مجلس چهاردهم: دیکتاتور (رضاشاه) با پول ما و به ضرر ما راه آهن کشید و بیست سا…
انتشار: 2026/08/18 10:03 UTCدریافت: 2026/08/18 11:55 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/18 11:55 UTC
نخستین سخنرانی مصدق در مجلس چهاردهم: دیکتاتور (رضاشاه) با پول ما و به ضرر ما راه آهن کشید و بیست سال برای متفقین امروز ما تدارک مهمات دید. عقیده و ایمان و رجال مملکت را از بین برد، املاک مردم را ضبط و فساد اخلاق را ترویج و اصل ۸۲ قانون اساسی را تفسیر نمود…سنجابی میگوید:«روز پیش از ۲۸ مرداد نزد ایشان [دکتر مصدق] بودم و ایشان دستوری به من دادند که بروید و با احزاب صحبت بکنید و مجسمهها را پایین بیاورید. بنده به حزب ایران رفتم. به آقای خلیل ملکی تلفن کردم که او آمد. به حزب مردم ایران و بعضی از بازاریها و عدهای را برای اجرای آن امر فرستادم... ولی باید انصاف بدهم که خلیل ملکی گفت: این کار درستی نیست. خودم هم شب به مصدق گفتم که این کار درستی نبود.»همچنین دستور داد نام شاه در مراسم صبحگاهی پادگانها حذف شود.در روز ۲۷ مرداد، حزب توده عملاً حاکم ایران شده بود؛ بهطوری که پرچمهای سرخ را بر فراز ساختمانها برافراشته بودند و در تظاهراتشان در عصر همان روز، خواستار انقراض سلطنت و استقرار جمهوری دموکراتیک شدند.تظاهرات تودهایها زنگ خطر را برای تمام جامعه به صدا درآورد. مردم عادی و روحانیون و بازار از یک سو، طرفداران سابق دکتر مصدق از سوی دیگر و حتی خود دکتر مصدق، از قدرتنمایی تودهایها وحشت کردند؛ بهطوری که دکتر مصدق به ارتش دستور داد به پراکنده کردن تظاهرات تودهایها بپردازند و از اجتماعات آنها جلوگیری شود. به قول نهاوندی، از همین روز بود که فریادهای «زنده باد شاه، نابود باد حزب توده» شنیده شد.مصدق در این زمان تصمیم به تشکیل شورای سلطنت گرفته بود و ریاست آن را برای دهخدا در نظر گرفته بود. اگرچه این شورا تشکیل نشد، چرا که ۲۸ مرداد ورق برگشت.۲۸ مرداددر روز ۲۸ مرداد، حوادث به نحو دیگری رقم خورد. اجتماعات کوچک و پراکندهای از مردم، «جاوید شاه»گویان و از ترس تسلط حزب توده، به میدان آمدند و ابتدا با یورش به روزنامه باختر امروز حسین فاطمی، آنجا را به آتش کشیدند.هندرسن، سفیر آمریکا، در گزارش ساعت ۲ بعدازظهر روز ۲۸ مرداد میگوید:«جمعیتی حدود ۳۰۰۰ نفر خواستار بازگشت شاه هستند. تعداد نظامیان و افسرانی که منفرداً به هواداران شاه میپیوندند در حال افزایش است.»از دو روز قبل، که سرلشکر زاهدی فرمان انتصاب خودش و عزل مصدق را به روزنامهها درز داده بود، کمکم جبهه ضد دولت مصدق قویتر میشد.دکتر صدیقی در خاطراتش بیان میدارد:«در ساعت هشت صبح یکی از رؤسای ادارات که از خارج به وزارتخانه وارد شده، به اتاق بنده آمد و گفت در میدان سپه، دستهای از مردم زنده باد شاه میگویند و شعارهایی بر ضد دولت میدهند. عدهای پاسبان هم که سوار کامیون بودند برایشان دست تکان میدادند... خبر رسید جمعیتی به تلگرافخانه هجوم برده و میخواهند تلگرافخانه را اشغال کنند. دستهای دیگر از خیابان باب همایون به مقابل وزارت دادگستری و از آنجا به میدان جلوی وزارت کشور و بازار آمدهاند.»نزدیک ظهر، آیتالله بروجردی هم مجوز تظاهرات علیه دولت را صادر کرده بود که همین امر به تعطیلی کامل بازار منجر شد.در عصر همان روز، مرکز رادیو تسخیر شد و سرلشکر زاهدی اعلامیهاش را خواند؛ اعلامیهای که میخ آخر بر تابوت دولت دکتر مصدق بود.پس از این اعلامیه، خانه مصدق بیدفاع اعلام شد، ولی تا پاسی از شب زد و خورد ادامه داشت و دولت مصدق عملاً در عصر ۲۸ مرداد سقوط کرد.برخلاف شایعات این سالها که شعبان جعفری را میداندار روز ۲۸ مرداد میدانند، وی تا عصر روز ۲۸ مرداد زندانی بود و تنها پس از خلاصی از زندان به صف تظاهرکنندگان پیوست. و فراموش نکنیم که شعبان جعفری از پیروان مرحوم مصدق بود؛ بهطوری که در افتتاحیه زورخانهاش، حضرات جبهه ملی حضور داشتند و تنها چند ماه پیش از ۲۸ مرداد، راهش را از مصدق جدا کرد.نکته پایانی درباره کودتاکودتا با نیروی نظامی تا حدی گسترده همراه است. میادین اصلی شهر را تصرف میکنند، وسایل ارتباط جمعی، از جمله مخابرات و رادیو و تلویزیون را تسخیر میکنند، تمام رهبران دولت را بازداشت میکنند و تمام این اعمال بهطور ضربتی انجام میگیرد تا فرصت واکنش را از طرف مقابل سلب کنند.نه اینکه با نامه به اقامتگاه رئیس دولت بروند و اسلحه خود را تسلیم کنند و در اتاق انتظار بنشینند تا رئیس دولتی که قرار است سرنگون کنند، به نیروهای کودتاچی وقت ملاقات دهد؛ داستان رساندن نامه عزل مصدق توسط نصیری!بحمدالله در منطقهای که ما هستیم، خاورمیانه، منطقهای کودتاخیز است و همگان با کودتای نظامی و نحوه انجام آن آشنا هستند و تصدیق میکنند که رساندن نامه عزل مصدق، هرچه بود، جز کودتا.و در آخر اینکه کودتا فرآیندی از پایین به بالاست، نه بالعکس. یعنی زیردستان علیه فرادستان کودتا میکنند. شاه که بالاترین مقام کشور بود، قاعدتاً نمیتوانست علیه خودش کودتا کند!کوتاه سخن آنکه حماقت نصیری در بردن چند سرباز به همراه خود برای ابلاغ پیام، بلوایی به پا کرد که پس از چند دهه هنوز گریبان ما را گرفته است.بهروز حسینی#تحلیل_زمانه 🌍 @TahlilZamane