🔺 زیر سایه کعبه، در سایه سیاست؛ نگاهی به همصفی اردوغان، بنسلمان و شریف به روایت رسمی، این تصویر،…
انتشار: 2026/08/09 16:28 UTCدریافت: 2026/08/13 01:23 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/13 01:23 UTC
🔺 زیر سایه کعبه، در سایه سیاست؛ نگاهی به همصفی اردوغان، بنسلمان و شریف به روایت رسمی، این تصویر، نمادی از وحدت مسلمین در قلب حرمین شریفین است. اما در نگاهی دیگر، این قاب، بیش از آنکه نماز جمعهای ساده باشد، یک «هندسه امنیتی» ترسیمشده است. 🔸ساعاتی پس از…🔺 📶 سیر تحول پیمانهای امنیتی-نظامی در خاورمیانه، روایتی از گذار از اتحادهای تحمیلی و تکقطبی دوران جنگ سرد به سمت ائتلافهای ارادی، چندقطبی و منطقهای است که در واکنش به افول نقش تضمینکنندهی امنیتی قدرتهای فرامنطقهای شکل گرفتهاند.◀️ دوران جنگ سرد؛ اتحادهای غربی برای مهار کمونیسمدر این دوره، پیمانهای نظامی عمدتاً با محوریت قدرتهای غربی و برای مقابله با نفوذ شوروی شکل گرفتند.پیمان بغداد / سازمان پیمان مرکزی (سنتو - CENTO): در ۲۴ فوریه ۱۹۵۵ میان عراق و ترکیه امضا شد و سپس بریتانیا، پاکستان و ایران به آن پیوستند.هدف آن ایجاد یک «سد نفوذ» در برابر گسترش کمونیسم بود.اما این اتحاد با چالشهایی روبرو شد. خروج عراق از آن در سال ۱۹۵۹، نام آن را به سازمان پیمان مرکزی (سنتو) تغییر داد و مقر آن به آنکارا منتقل شد.در نهایت، با خروج ایران به دنبال انقلاب ۱۹۷۹، این سازمان در همان سال منحل شد.پیمان دفاعی مشترک اعراب (۱۹۵۰): این پیمان در چارچوب اتحادیه عرب به امضا رسید و زمینهساز ایجاد «نیروی بازدارنده عربی» شد، هرچند در عمل هرگز به یک اتحاد نظامی منسجم تبدیل نشد.سیاست «چتر امنیتی» آمریکا: پس از جنگ دوم خلیج فارس، آمریکا با گسترش پایگاههای نظامی خود و امضای قراردادهای دوجانبه با کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، نقش ضامن امنیت منطقه را ایفا کرد.◀️ دوران پس از جنگ سرد؛ به سوی چندقطبی و ائتلافهای نوینبا فروپاشی شوروی، الگوی امنیتی منطقه به تدریج از سلطه یک ابرقدرت به سمت توازن قوا و ائتلافهای متغیر حرکت کرد.شورای همکاری خلیج فارس (GCC): اگرچه یک پیمان نظامی رسمی نیست، این شورا در سال ۱۹۸۱ به عنوان چارچوبی برای همکاری امنیتی و نظامی میان کشورهای عربی جنوب خلیج فارس شکل گرفت.توافقنامههای ابراهیم (۲۰۲۰): این توافقنامهها با عادیسازی روابط رژیم اسرائیل با امارات، بحرین، سودان و مراکش، به نوعی ائتلاف استراتژیک جدیدی را رقم زد که در تقابل با محور مقاومت تعریف میشود.ائتلاف نظامی اسلامی (۲۰۱۵): به رهبری عربستان سعودی، این ائتلاف با هدف مبارزه با تروریسم در کشورهای اسلامی شکل گرفت.❇️ دهه ۲۰۲۰ میلادی؛ «پیمان مکه» و معماری امنیتی جدیددر واکنش به تحولات اخیر، به ویژه بیثباتی ناشی از جنگ و نگرانی از کاهش تعهدات امنیتی آمریکا، الگوی جدیدی از همپیمانیهای درونمنطقهای در حال شکلگیری است.پیمان دفاعی مشترک مکه (۲۰۲۶): این پیمان که در ۷ اوت ۲۰۲۶ میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان امضا شد، مهمترین نشانه این تحول است.ماده کلیدی آن مشابه ماده ۵ پیمان ناتو، حمله به هر یک از اعضا را «حمله به همه» تلقی میکند و آنان را به «دفاع مشترک» متعهد میسازد.پیامدهای راهبردی:واکنش به تزلزل نقش آمریکا: این پیمان پیامی روشن به واشنگتن بود مبنی بر اینکه ریاض دیگر صرفاً بر تضمینهای امنیتی رو به ضعف آمریکا تکیه نخواهد کرد.تقویت بازدارندگی جمعی: با جذب ترکیه (دومین ارتش بزرگ ناتو) و پاکستان (تنها کشور مسلمان دارای سلاح هستهای)، بازدارندگی عربستان به طور قابل توجهی تقویت میشود.حرکت به سمت چندقطبی: این ائتلاف، اگرچه علیه هیچ کشور خاصی اعلام نشده، در عمل به عنوان یک جبهه نظامی متحد تحت رهبری اهل سنت، موازنه قدرت را در برابر نفوذ ایران تغییر میدهد.پتانسیل گسترش: مقامات سه کشور اعلام کردهاند که این پیمان برای پیوستن سایر کشورهای منطقه نیز باز است.💎 جمعبندی؛ سیر تحول پیمانهاسیر تحول پیمانهای امنیتی در خاورمیانه نشاندهنده گذار از اتحادهای تحمیلی و تکقطبی دوران جنگ سرد به سمت ائتلافهای ارادی و چندقطبی در دوران کنونی است. «پیمان مکه» را باید در ادامه این روند تاریخی و واکنشی به خلأ امنیتی ناشی از تضعیف نقش سنتی قدرتهای فرامنطقهای ارزیابی کرد.با این حال، کارشناسان نسبت به ابهامات عملیاتی آن هشدار دادهاند و معتقدند که جزئیات مبهم و فقدان پیشینه همکاری نظامی مشترک، اجرای تعهدات دفاعی آن را با چالش مواجه خواهد کرد.
