شمارش معکوس تا پایان مهلت ۶۰ روزه؛ ایران و آمریکا میان دیپلماسی و تقابلبا نزدیک شدن به پایان مهلت ۶…

شمارش معکوس تا پایان مهلت ۶۰ روزه؛ ایران و آمریکا میان دیپلماسی و تقابلبا نزدیک شدن به پایان مهلت ۶۰ روزه تفاهم موقت میان ایران و آمریکا، منطقه بار دیگر در بزنگاهی حیاتی قرار گرفته است؛ نقطه‌ای تعیین‌کننده که می‌تواند سرآغاز تثبیت یک روند دیپلماتیک باشد یا زمینه بازگشت به چرخه تنش و درگیری را فراهم کند. این تفاهم‌نامه از ابتدا بیش از آنکه صلح یا توافقی پایدار به شمار رود، فرجه‌ای موقت برای توقف تقابل و آزمودن امکان گفت‌وگو بر سر اختلافات بنیادین بود؛ از جمله پرونده هسته‌ای ایران، رفع تحریم‌ها، ترتیبات امنیت منطقه‌ای و وضعیت دریانوردی در تنگه هرمز. با این حال، عمق شکاف میان دو طرف باعث شده تا آینده این مسیر همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی بماند.در هفته‌های اخیر، سیگنال‌های متناقضی از روند رایزنی‌ها به گوش می‌رسد. در حالی که برخی گزارش‌های منطقه‌ای از تلاش میانجی‌ها برای تمدید این مهلت خبر می‌دهند، مقام‌های ایرانی تأکید کرده‌اند که هیچ گفت‌وگوی مستقیمی درباره تمدید صورت نگرفته و ادامه وضعیت موجود را صرفاً منوط به اجرای کامل تعهدات طرف مقابل دانسته‌اند. این تناقض در روایت‌ها نشان می‌دهد که حتی در صورت وجود اراده سیاسی برای جلوگیری از فروپاشی تفاهم‌نامه، هنوز هیچ اجماع و سازوکار روشنی بر سر شرایط ادامه آن شکل نگرفته است.مهم‌ترین چالش پیش‌رو، دیوار بلند بی‌اعتمادی میان تهران و واشنگتن است. تجربه ناکام توافقات گذشته در کنار ادعاهای متقابل درباره عدم اجرای مفاد همین تفاهم موقت، موجب شده هر یک از طرفین، دیگری را مسئول بن‌بست کنونی بداند. در چنین فضایی، ادامه رایزنی‌ها تنها در صورتی به نتیجه خواهد رسید که متضمن تضمین‌های عینی و قابل راستی‌آزمایی باشد؛ موضوعی که همواره پیچیده‌ترین و گره‌کورترین بخش از رایزنی‌های طرفین بوده است.از منظر ژئوپلیتیکی، پیامدهای پایان این مهلت فراتر از یک مناقشه دوجانبه است. امنیت خلیج فارس، ثبات خطوط انتقال انرژی، بازار جهانی نفت و محاسبات بازیگران منطقه‌ای، همگی به سرنوشت این روند گره خورده‌اند. شکست دیپلماسی می‌تواند بار دیگر خطر تشدید تنش‌های نظامی، اختلال در حمل‌ونقل دریایی و نوسانات شدید اقتصادی را به همراه داشته باشد؛ در مقابل، حتی یک تمدید کوتاه‌مدت نیز می‌تواند فضای لازم را برای تداوم چانه‌زنی‌های سیاسی زنده نگه دارد.در مجموع، روزهای پیش رو از حساس‌ترین مقاطع در معادله تنش‌زدایی میان دو کشور است. اگرچه گزینه تمدید تفاهم‌نامه همچنان روی میز قرار دارد، موفقیت آن بیش از هر چیز به میزان انعطاف‌پذیری دو طرف و ظرفیت دیپلماتیک میانجی‌های منطقه‌ای بستگی خواهد داشت. در غیر این صورت، پایان مهلت ۶۰ روزه نه نقطه پایانی بر یک تفاهم موقت، بلکه آغاز مرحله‌ای تازه و پیش‌بینی‌ناپذیر از تقابل، فشار حداکثر و بی‌ثباتی در منطقه خواهد بود.محمدعلی سوره@KhatNegaar