☝🏻🔰 سیمایی از آیات ثلاث حوزهٔ قم✍🏻 از شرح‌حال خودنوشت عبّاس زریاب خویی❇️ سیّد صدرالدین صدر قدّی بلن…

☝🏻🔰 سیمایی از آیات ثلاث حوزهٔ قم✍🏻 از شرح‌حال خودنوشت عبّاس زریاب خویی❇️ سیّد صدرالدین صدر قدّی بلند و قیافه‌ای نورانی و باشکوه داشت و در لهجهٔ فارسیِ او لحن عربی شنیده می‌شد. ... آقای سیّد صدرالدین صدر، علاوه بر تبحّر در فقه و اصول، در ادبیّات عرب و تاریخ اسلام نیز اطّلاعات عمیق داشت و در آگاهی به سیاست زمان از آن دو معاصر خود جلوتر بود. حسن‌معاشرت و خلق و رفتار کریمانه و نجیبانه و برخوردهای انسانی‌اش او را بسیار ممتاز ساخته بود و سزاوار بود که علاوه بر رهبری روحانی، رهبری سیاسی حوزهٔ قم را در برابر اولیای دولت نیز داشته باشد.✳️ آقا سیّد محمّدتقی خونساری در نظر طلّاب فقیهی زبردست و بحّاث بود. مجلس درس او که در مدرسهٔ فیضیّه زیر کتابخانه تشکیل می‌شد جلسهٔ پرشور و گرمی بود و مباحثات تند و دراز در آن مجالس درمی‌گرفت. آقا سیّد محمّدتقی بی آن‌که خسته شود، مانند کُشتی‌گیر آزموده و مجرّب، آمادهٔ مبارزه تا دقیقهٔ آخر بود و هرگز میدان را خالی نمی‌کرد و جز در موارد بسیار نادر، تند نمی‌شد. این حوصله و شکیباییِ بی‌نظیر او در گوش‌دادن به حرف شاگردان و دنبال کردن بحث و استدلال تا نفَس آخر میدان تربیت و آموزش خوبی برای طلّاب بود و آنان را در بحث و جدال نیرومند می‌ساخت و توانایی تفکّر و نیروی استدلالشان را بالا می‌برد. به همین جهت، بیش‌تر به طرح مسأله و تحقیق در فروع و شقوق آن می‌پرداخت و چون در کلام و فلسفه قوی بود، اساس درس و بحث او مخصوصاً در اصول، بر استدلال کلامی و منطقی بود و این هم مزیّت عقلانی خاصّی به درس او می‌بخشید.نتایجی که در مسائل فقهی به آن می‌رسید غالباً در همان شب پیش از درس بود و به همین جهت گاهی ارتجالی به نظر می‌آمد. از جمله وقتی که مبحث صلوة را عنوان کرده بود، چون به بحث نماز جمعه رسید در مقابل شگفتی حضّار و طلّاب به وجوب نماز جمعه معتقد شد و در بحثِ جنجالی که به راه انداخت، سخن خود را پیش برد و اعلام کرد که از جمعهٔ آینده نماز جمعه را در صحن مدرسهٔ فیضیّه برپا خواهد کرد!✅ آقای سیّد محمّد حجّت وضع و حالی دیگر داشت. او جوان‌تر از دو قرین خود بود، امّا به جهت افراط در کشیدن سیگار از سلامت جسمی مطلوبی برخوردار نبود. بسیار کوشا بود و هیچ‌گاه از مطالعه خسته نمی‌شد و به طوری که می‌گفتند گاهی تا بعد از نصف شب نیز به مطالعه ادامه می‌داد. این کوشایی و جدّیت فوق‌العاده از همان آغاز تحصیل در او بوده است و به طوری که می‌گفتند یکی از علل ضعف جسمی و بیماری مزمن او همین مطالعهٔ زیاد در نجف بوده است.هوای شهر نجف، هوای خشن بیابان عربستان را با گرما و رطوبت غیر قابل تحمّل سواحل خلیج فارس جمع کرده است. تا چند سال پیش که لوله‌کشی معمول نشده بود، کمیِ آب نیز بر مشقّات و زحمات ساکنان شهر می‌افزود. طلّاب که غالباً گرفتار فقر و سوءتغذیه هم بودند در برابر این فشارهای طبیعی و اجتماعی غالباً خُرد می‌شدند و بعضی‌ها زودتر به شهرهای خود بازمی‌گشتند.آقای حجّت، با ساختمان جسمیِ شکننده امّا روحی مقاوم و پایدار و لجوج، سال‌های دراز در شرایط سخت نجف به تحصیل ادامه داد و چون هوشی تند و حافظه‌ای بسیار قوی داشت توانست از دروس علمای درجهٔ اوّل آن مرکز علمی مانند مرحوم آقا ضیای عراقی و مرحوم میرزا محمّدحسین نائینی و مرحوم حاج شیخ محمّدحسین اصفهانی حدّاکثر فایده را تحصیل کند.سیّد محمّد حجّت در جمع اقوال و آرای استادان خود و هضم و تحلیل آن‌ها استاد بود. بیانی فوق‌العاده و دلنشین داشت و می‌توانست مشکل‌ترین مسائل را با ساده‌ترین و عالی‌ترین بیان، تفهیم کند. جلسات درس او مانند جلسات درس آقا سیّد محمّدتقی خونساری نبود و از شور و ولولهٔ بحث و جدال خالی بود، امّا در عوض به صورت محاضره و کنفرانسِ منضبط و موزونی بود که طلّاب مستعد می‌توانستند پس از پایان درس با دست پر و مطالب تازه بیرون آیند و مطالب درس را با یکدیگر تلقین و تکرار کنند.او به شاگردان و طلّاب کم‌تر اجازهٔ بحث و سؤال می‌داد و غالباً تند می‌شد و برای آن‌که رشتهٔ مطالب منظّم که آماده کرده بود گسیخته نشود، شخص سؤال‌کننده یا معترض را دعوت به سکوت می‌کرد و این دعوت با خشونتِ یک معلّم دبیرستان همراه بود و به همین‌جهت بعضی از طلّاب را که می‌خواستند، با سؤال و اعتراض به مطالب، خود را بنمایانند و جلوه‌گری کنند از خود می‌رنجاند.استبداد او در ادارهٔ حوزه و کیفیّت تقسیم وجوه میان طلّاب و بی‌اعتنایی او به اعتراضات و یک‌دندگی او مایهٔ ظهور دشمنان زیادی برای او گردید و همین مخالفان و معاندان چنان تند رفتند و در خصومت خود پافشاری کردند که سرانجام موفّق شدند او را از میدان بیرون کنند. خداوند رحمتش کناد که مصداق خشنٌ صلبٌ في ذات الل‍ه بود.»📚 (تحقیقات اسلامی: نشریّهٔ بنیاد دایرة المعارف اسلامی، سال دهم، بهار و تابستان ۱۳۷٤، شمارهٔ ۱و۲، ص٤٥ – ٤٧)#سید_محمد_حجت_کوه‌کمری@cheraghe_motaleeh