از شکوه اندیشه تا ابتذال زبانعبدالکریم سروش، خواه موافق او باشیم یا مخالف، یکی از اثرگذارترین چهره…
انتشار: 2026/07/28 05:42 UTCدریافت: 2026/08/15 02:12 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/15 02:12 UTC
از شکوه اندیشه تا ابتذال زبانعبدالکریم سروش، خواه موافق او باشیم یا مخالف، یکی از اثرگذارترین چهرههای سپهر اندیشهی ایران در چهار دههی گذشته است. نسلی از ایرانیان با آثار او جرئت پرسیدن یافتند، بسیاری از مسلمات را دوباره به محک نقد زدند و با مفاهیمی چون قبض و بسط شریعت، تکثر قرائتهای دینی، تمایز دین و معرفت دینی و ضرورت گفتوگوی انتقادی آشنا شدند. سهم تاریخی سروش در گشودن افقهای تازه در روشنفکری دینی را نه میتوان انکار کرد و نه از حافظه فکری ایران زدود.اما درست بههمین دلیل، مسئولیت او نیز از بسیاری دیگر سنگینتر است.اندیشمند حق دارد دیدگاه خود را تغییر دهد؛ تغییر رأی نه جرم است و نه عیب. آنچه نگرانکننده است، جایگزین شدن استدلال با تحقیر، گفتوگو با تخفیف، و نقد با ناسزا است. سرمایه یک متفکر تنها در نظریههای او نیست؛ زبان او نیز بخشی از میراث فکری اوست. هنگامی که زبان از وقار و انصاف تهی میشود، اندیشه نیز بخشی از اعتبار خود را از دست میدهد.در ماههای اخیر، بیش از آنکه تغییر مواضع سروش مرا به تأمل وادارد، تغییر منش و زبان او اندوهگینم کرده است. در نوشتههایش، واژگانی دیده میشود که بیش از آنکه در شأن یک فیلسوف و روشنفکر باشد، یادآور ادبیات حذف و تخفیف است. این همان چیزی است که بیش از هر چیز مایه تأسف است؛ زیرا سروش روزگاری خود از پیشگامان نقد جزماندیشی و دفاع از اخلاق گفتوگو بود.به گمان من، امروز میتوان و باید همزمان دو گزاره را پذیرفت:●عبدالکریم سروش در تاریخ روشنفکری ایران نقشی مهم و ماندگار داشته است.●عبدالکریم سروشِ امروز، در برخی مواضع و شیوه بیانش، بهگونهای سخن میگوید که سزاوار نقدی جدی و صریح است.این دو گزاره نهتنها ناسازگار نیستند، بلکه لازمه انصافاند. عدالت فکری یعنی نه گذشته را به خاطر امروز انکار کنیم و نه امروز را به احترام گذشته نادیده بگیریم.آنچه امروز مایه اندوه است، صرفاً دگرگونی دیدگاههای یک متفکر نیست؛ بلکه مشاهده فرسایش اخلاق گفتوگو در کسی است که خود زمانی از مهمترین مروجان آن بود. تلختر آنکه هرچه جایگاه یک اندیشمند بلندتر باشد، افول او نیز تأثیر عمیقتری بر سرمایهی فکری جامعه میگذارد.شاید اندوهبارترین رخداد برای یک جامعه، نه خاموش شدن یک اندیشمند، بلکه فروکاستن او از قلهای باشد که خود در ساختنش سهم داشته است. تاریخ، اندیشمندان را تنها با آنچه گفتهاند بهیاد نمیآورد؛ با چگونگی گفتن نیز درباره آنان داوری خواهد کرد.امروز، بیش از همیشه، به متفکرانی نیاز داریم که نه فقط در اندیشه، بلکه در زبان، اخلاق، فروتنی و انصاف نیز الگو باشند؛ زیرا شکوه اندیشه، بدون شکوه منش، دیر یا زود به ابتذال خواهد انجامید.ماهمنیر ایرانپور۶ مرداد ۱۴۰۵
تاریخچه بازدید مشاهدهشده
حدود 1 بازدید تازه در ساعت در این نمونهپستهای تلگرام — جامعه ایرانی
عصر یکشنبههای بخاراشانزدهمین نشست از سلسله نشستهای عصر یکشنبههای بخارا به نقد و بررسی کتاب «نظریۀ فروپاشی» (تحلیلی جامعهشناختیـ تاریخی از فروپاشی نظم سیاسی در ایران) نوشتۀ تقی آزاد ارمکی، که از سوی نشر فراهم منتشر شده، اختصاص یافته است. این نشست در ساعت پنج بعدازظهر یکشنبه بیست و پنجم مرداد ۱۴۰۵ با سخنرانی تقی آزاد ارمکی، مقصود فراستخواه، داریوش رحمانیان، رحیم محمدی و علی دهباشی در خانۀ کتاب دبا برگزار خواهد شد.میدان نیاوران، خیابان پور ابتهاج، پلاک ۲۱۰، خانۀ کتاب دبا
"یک فرصت تاریخی برای ایرانیان پیش آمده که از خودشان عبور کنند."(تقی آزاد ارمکی- جامعهشناس)این سخنی بنیادی و مهم است، اما فهمیدناش مهمتر از گفتنش بود. به نظرم آزاد ارمکی به نقطهی مهمی انگشت گذاشته است که گویا جامعهی ایران در دوره معاصر در لایههای درونیاش آرزوی آن را داشته، اما هیچوقت نتوانسته بود آن را به زبان آورد و در آگاهی خود بیازماید، به زبان آوردنش هم کار دانشگاه و دانشگاهیان بود که آنها تاکنون به کار گِل مشغول بودهاند. دانشگاهیان باید بتوانند "جامعهی خودشان را بپرسند و سخن بگویند و مفهومینه کنند." اما در اینجا ما باید فوری از خود بپرسیم؛ در عصرِ "بازگشت به خویشتن" چگونه میتوان از خود عبور کرد؟ و به راستی "عبور از خویشتن" ممکن است؟رحیم محمدی ۴ تیر ۱۴۰۵کانال جامعه ایرانی
تئودور آدورنو (۱۹۰۳ - ۱۹۶۹) جامعهشناس و فیلسوف، یگانه فرزند تاجری ثروتمند و فرهنگ دوست و یهودی به نام اسکار ویزنگروند بود. پدرش چند ماه پس از تولد این پسر پروتستان شد. مادرش ماریا کالکولی آدورنو اشرافزادهای کاتولیک بود که به واسطهٔ خواندن به عنوان سوپرانو در اپراهای ایتالیا و فرانسه مشهور بود. خالهاش آگاتا نوازندهٔ چیرهدست پیانو بود که با آنها زندگی میکرد و به آدورنو نوازندگی پیانو را آموخت. او در جوانی به نام مادرش (آدورنو) مقالاتی در زمینهٔ موسیقی مینوشت و در سال ۱۹۴۲ در ایالات متحده آمریکا این نام را برای همیشه برای خود برگزید.گویا آدورنو در کتاب "اخلاق صغير" نوشته است:«قدرتمندان سایههایی دارند خطرناکتر از خودشان؛ نوکران، متملقها و نوکیسگان»#آدورنو رحیم محمدی دوشنبه ۱۹ مرداد ۱۴۰۵کانال جامعه ایرانی
متأسفانه جنگ ایران و امریکا به سرعت در حال فرامنطقهای شدن است!رحیم محمدی ۸ مرداد ۱۴۰۵حمله به یک کشتی ایرانی در دریای خزر و خط لوله شرق به غرب خزر، فعّال شدن جبهه یمن علیه زیرساختهای نفتی عربستان و دریای سرخ و باب المندب، ورود عراق به صحنه درگیری و حملات مشترک امریکا و عربستان به نیروهای ایرانی - عراقی در عراق، حمله پهپادی به یک کشتی در بندر دمیاط مصر، مشروط کردن کمک تسلیحاتی امریکا به اوکراین در قبال کمک اروپا به امریکا در خلیج فارس و تشدید احتمال ورود رژیم اسرائیل به جنگ، همگی به این معنا است که جنگ دیگر محدود به یک نقطه و منطقه نیست و در حال گسترده شدن است.متأسفانه این گسترش از سوی هر دو طرف نیز دنبال میشود: از سوی امریکا به منظور افزایش فشار بر ایران و متحدانش از مسیرهای مختلف، بهگونهای که توان تمرکز و پاسخگویی آنها کاهش یابد.از سوی ایران با هدف انتقال هزینههای جنگ به همهی بازیگران منطقهای و اقتصاد جهانی برای مهار امریکا و رژیم اسرائیل. به همین جهت، از خلیج فارس تا خزر، از دریای سرخ تا مدیترانه، هر نقطهای که به زنجیرهی انرژی، حملونقل یا متحدان دو طرف مرتبط است، در حال تبدیل شدن به کانونهای جدید درگیری و تنش هستند.قاعدتاً هرچه دامنهی درگیری گستردهتر شود احتمال ورود بازیگران جدید و افزایش هزینههای اقتصادی و دشوارتر شدن کنترل بحران نیز بیشتر خواهد شد. جنگی که زمانی یک رویارویی دو جانبه به نظر میرسید، اکنون بیش از هر زمان دیگری در حال سرایت به کل منطقه و فراتر از آن است.ممکن است تاکنون اداره کنندگان جنگ در دو طرف فکر کنند، میتوانند دامنهی آن را تحت مدیریت نگه دارند و به خواستههای خود برسند، اما با افزایش بازیگران و متغیرهای صحنه، جنگ میتواند از کنترل خارج شود و عواقب ناگوارتر و مخربتری تولید کند...کانال جامعه ایرانی
سکولاریسم چیست؟و آیا خاستگاه سکولاریسم دین است؟ یا انسان؟رحیم محمدی ۶ مرداد ۱۴۰۵از زمانی که پدیدهی اصطلاحاً "روشنفکری دینی" یا دیناندیشی جدید پیدا شده است و تفسیری تازه از دین و مذهب ارائه کرده است که از تفسیر و بیان روحانیت و حوزهی علمیه متفاوت است، اغلب روشنفکران دینی سخنانی به این مضمون هم گفتهاند که اسلام سکولاریسم ندارد یا گفتهاند سکولاریسم از ویژگیهای مسیحیّت است. حالا پرسش این است: آیا سکولاریسم چیزی است که در ادیانی مثل یهودیت و مسیحیت و اسلام پنهان است؟ یا رخدادی در آگاهی و شناخت دینداران و مؤمنان زمانه است؟در فایل صوتی بالا سعی کردهام به صورت گذرا پاسخ این پرسشها را بدهم.#سکولاریسم کانال جامعه ایرانی
گاهی چنین به ذهن من میرسد، آقای دکتر عبدالکریم سروش استاد سابق ما که کارهایش را کرده و "تفرج صنع" را به پایان برده و "فلسفهی علوم اجتماعی" را طی کرده و "ایدئولوژی شیطانی" را آزموده، در اوان کهنسالی به ایمان و معرفت عنفوان جوانی رجعت نموده و در خانقاه صوفیان مولوی آرمیده و "بازگشت به خویشتن" را میآزماید و از تهور و گستاخی که در میانسالی بر آستان دین و دولت و سنت ورزیده بود، پشیمان گشته است و این روزها به رهبر جوان نامهی پایان اعدام، به آرش نراقی درس دینداری و به غنینژاد خط عتاب مینویسد.یکی از زندگینامه نویسان نوشته است، پیتریم سورکین (جامعهشناس روسیالاصلِ امریکایی) که به سن پیری و خشکیِ دماغ رسیده بود و اهل دانشگاه و جوانترها چندان جدیاش نمیگرفتند، هر از گاهی یادداشتی عتابآلود مینوشت و از زیر در اتاق استادان به درون میانداخت و از افکار و مفاهیم و اِقبال تالکوت پارسونز گلهها مینمود و او را دزد افکار و مفاهیم خویش معرفی میکرد. پس:بشنو از نی چون حکایت میکندوز جداییها شکایت میکند.رحیم محمدی ۵ مرداد ۱۴۰۵