وقتی در اورژانس کار می‌کنی، ممکن است دخترانی مراجعه کنند که از نظر روانی (psychological) دچار بحران…

وقتی در اورژانس کار می‌کنی، ممکن است دخترانی مراجعه کنند که از نظر روانی (psychological) دچار بحران شده‌اند؛ مثلاً دختری که با نامزدش دعوا کرده، دچار فروپاشی روحی شده یا به‌دلیل مشکل درسی و فشار روانی مراجعه کرده است.متأسفانه بعضی افراد به سراغ تزریق دگزامتازون (Dexamethasone) می‌روند، با این تصور که عارضه جانبی معروف آن یعنی خارش ناحیه پرینه (Perineal itching) می‌تواند باعث شود بیمار ناگهان از حالت گریه و اضطراب خارج شود.حتی بعضی افراد در تجویز این آمپول «حرفه‌ای» شده بودند؛ به‌طوری که به محض تزریق، بیمار از شدت:خارش شدید ناحیه پرینه یا احساس سوزش شدید (Severe perineal itching or burning sensation)بلند می‌شد و فریاد می‌زد!اولین بار که دیدم همکارم در دوران کارآموزی این کار را انجام داد، جلوی چشم من بود. حتی قبل از اینکه دارو کاملاً از داخل آنژیوکت تزریق شود، بیمار دچار خارش شدید شد. برایم عجیب بود که این عارضه چقدر سریع اتفاق می‌افتد؛ عارضه‌ای که باعث شد بیماری که چند لحظه قبل در حال از هم پاشیدن بود، ناگهان بلند شود.این کار غیراخلاقی است و باید از آن جلوگیری شود. شما هیچ حقی ندارید بیمار را، مخصوصاً با چنین عارضه ناخوشایند و بسیار خجالت‌آوری، تنبیه کنید.علت ایجاد خارش پرینه مربوط به ساختار دارو است؛ زیرا دگزامتازون تزریقی معمولاً به شکل:Dexamethasone sodium phosphateوجود دارد. پس از ورود به بدن، این ترکیب می‌تواند در عرض چند ثانیه تا چند دقیقه باعث تحریک و خارش ناحیه پرینه شود تا زمانی که این استر شکسته شود؛ سپس این اثر خیلی سریع از بین می‌رود.نکته جالب این است که این عارضه تقریباً با شیوع بسیار بیشتری در خانم‌ها دیده می‌شود و در آقایان بسیار نادر است.این عارضه با رقیق کردن دگزامتازون در ۵۰ تا ۱۰۰ میلی‌لیتر محلول و تزریق آهسته طی حدود ۱۰ دقیقه به‌طور قابل توجهی کاهش پیدا می‌کند.با این حال، دگزامتازون دارویی بسیار پرکاربرد است و اثرات مهمی دارد، از جمله:پیشگیری از تهوع و استفراغ بعد از عمل (Postoperative nausea and vomiting)کاهش تهوع و استفراغ ناشی از شیمی‌درمانی (Chemotherapy-induced nausea and vomiting)حتی هیدروکورتیزون (Hydrocortisone) که داروی محبوب ما در حملات آسم است، اگر به شکل ترکیب استری همراه با فسفات باشد، می‌تواند چنین خارش‌هایی ایجاد کند؛ بنابراین احتمالاً مشکل بیشتر مربوط به ماده حامل یا فرم استری دارو است.خلاصه:هر بیماری که به اورژانس مراجعه می‌کند، به اندازه کافی مشکل و رنج دارد. لطفاً با استفاده نادرست از علم پزشکی و ایجاد یک عارضه خجالت‌آور، او را «تنبیه» نکنید؛ این کار برخلاف اخلاق پزشکی و انسانیت است.پ ن: پیرامون پست استفاده نابه‌جا و غیراخلاقی از دگزامتازون برای تنبیه بیمار؛این نکته هم قابل ذکر هست که در حملات اضطرابی یا علائم جسمانی با منشا روان، استفاده از داروی تزریقی دگزامتازون( دگزامتازون، دیازپام، سرم و ...) باعث iatrogenic reinforcement  خواهد شد و در نتیجه بیمار با احتمال بیشتری به سمت repeater/frequent ED user شدن خواهد رفت. یعنی با هدف دستیابی به نتیجه سریع، اقدام به تزریق می‌کنیم ولی بیمار یاد می‌گیره که برای هر حمله‌ای باید به اورژانس مراجعه کنه و حتما داروی تزریقی دریافت کنه. در نتیجه روند درمان بیمار هم در ادامه بسیار پیچیده‌تر خواهد شد.آقای دکتر حامد چراغعلی (روانپزشک)