#نکته🌀 تحلیلی از تصمیماتِ «عمر بن عبدالعزیز»🔹 برخی از مورخان، اقداماتی نظیر تصمیمِ بازگرداندن فدک به نوادگان حضرت زهرا (سلام‌الله علیها)، دلجویی از شیعیان و منع سبّ امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) بر منابر را ناشی از رویکرد اعتقادی یا مذهبی او معرفی‌ می‌‌دانند؛ اما این دیدگاهی غلط و اشتباه است.🔸 واقعیت این است که عمر بن عبدالعزیز با هوشمندیِ سیاسی، استراتژی «جذب حداکثری» را نه فقط برای شیعیان، بلکه برای تمامی جریان‌های مخالف، از جمله خوارج، به کار بست. او برای بعضی از خوارجِ در موصل نامه نوشت و آن‌ها را به گفتگو و رایزنی در شام فراخواند تا با وعده‌ی اصلاح رویه‌های گذشته، آن‌ها را به بدنه اصلیِ حکومت بازگرداند. مشابه همین اقدام را در قبال «عبدالله بن اباض» از (از خوارج اباضیه) نیز انجام داد.🔹 دلیل اصلی این کنش‌ها، مواجهه با پدیده‌ای نوظهور به نام «سازمان‌های دعوت» در حوالی سال ۱۰۰ هجری بود. در آن دوران، فرقه‌های مختلف با بهره‌گیری از تشکیلات مخفی، بیت‌المال‌های مستقل و سازمان‌های تبلیغاتیِ مجهّز (مانند شبکه «حَمَلَة العلم» در اباضیه)، دولت‌هایی در سایه تشکیل داده بودند. قدرت مالیِ این جریان‌ها گاهی حتی از خزانه مرکزیِ حکومت نیز فراتر می‌رفت. به عنوان نمونه، دعوتِ عباسیان که در همین دوران کلید خورد، در نهایت بساط بنی‌امیه را برچید.🔸 بنابراین، اقداماتِ به‌ظاهر مذهبیِ عمر بن عبدالعزیز، «علاج واقعه پیش از وقوع» بود تا با این تدابیر، قدرتِ جریان‌های زیرزمینی را مهار و آن‌ها را زیر چترِ خلافتِ مرکزی ادغام کند. به همین دلیل است که وقتی عمر بن عبدالعزیز به فرماندار مدینه دستور بازگرداندن فدک را داد، امام باقر (علیه‌السلام) با پاسخی کنایه‌آمیز مبنی بر اینکه «محدوده فدک، شرق تا غرب عالم است»، نشان دادند که ماهیتِ این بازی سیاسی و اهداف پشت پرده آن را کاملاً درک کرده‌اند و اجازه نخواهند داد اهل‌بیت (علیهم‌ السلام) مهره‌ای در این بازیِ سیاسی شوند.🔹 دکتر پاکتچی در کتاب «تاریخ حدیث» (صفحه ۱۰۹)، رویکردهای عمر بن عبدالعزیز را مورد بحث قرار داده است. مراجعه بفرمایید.🆔 @Nardebane_feghahat🆔 @OstadPakatchi