راوی و مصاحبهکننده چگونه میتوانند به فهم مشترک برسند؟____غلامرضا آذری خاکسترفهم مشترک به این معنا…
انتشار: 2026/08/11 06:29 UTCدریافت: 2026/08/15 04:56 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/15 04:56 UTC
راوی و مصاحبهکننده چگونه میتوانند به فهم مشترک برسند؟____غلامرضا آذری خاکسترفهم مشترک به این معناست که راوی و مصاحبهکننده نسبت به اهداف، ماهیت و برنامه تاریخ شفاهی آگاهی و درک یکسانی داشته باشند و در مسیر تحقق هدفی مشترک گام بردارند. چگونگی شکلگیری این فهم مشترک، از موضوعات مهم و قابل تأمل در فرایند مصاحبه تاریخ شفاهی است. دستیابی به فهم مشترک، پیامدهای مثبتی برای کیفیت مصاحبههای تاریخ شفاهی به همراه دارد. هنگامی که راوی و مصاحبهکننده درک درستی از چیستی و هدف مصاحبه داشته باشند، گفتوگو با انسجام بیشتری پیش میرود و در مسیر صحیح هدایت میشود. در بسیاری از موارد، این فهم از خلال گفتوگویی تدریجی و طرح پرسشهای پیدرپی شکل میگیرد و در جریان مصاحبه تکامل مییابد. با این حال، نبود فهم مشترک نیز لزوماً به معنای بیثمر بودن مصاحبه نیست. حتی در چنین شرایطی، ثبت روایتها میتواند بهتنهایی بخش مهمی از فرایند تاریخ شفاهی را تشکیل دهد.حسن بهشتیپوردر تاریخ شفاهی، فهم مشترک به معنای توافق کامل میان راوی و مصاحبهکننده نیست، بلکه به معنای نزدیکشدن افقهای فهم آنان نسبت به تجربهای تاریخی است؛ فرایندی که گادامر آن را «امتزاج افقها» مینامید. این فهم در جریان گفتوگویی شکل میگیرد که بر اعتماد، آمادگی علمی، پرسشگری، گوشسپاری فعال، بازخورد مستمر، توجه به زمینه تاریخی، بهرهگیری از اسناد، صداقت در برابر عدمتوافق، و شفافیت در نهاییسازی روایت استوار است. در چنین فرایندی، راوی همچنان صاحب تجربه و حافظه خویش باقی میماند و مصاحبهکننده نقش پژوهشگری را ایفا میکند که با روشمندی، روایت را روشنتر و قابلفهمتر میسازد. حاصل این تعامل، روایتی است که در بستر یک گفتوگوی علمی و انسانی شکل گرفته و درست به همین دلیل، منبعی معتبر برای شناخت تاریخ است. چنین متنی صرفاً روایتی متعلق به راوی یا متنی ساختۀ ذهن مصاحبهکننده نیست.محمدمهدی عبداللهزادهشرط لازم در رسیدن به اهداف در تاریخشفاهی تفاهم دو طرف مصاحبه است و نقش مصاحبهکننده در این فرایند اساسیتراست. زیرا وی باید گفتوگوی هدفمند را طرح و اجرا کند. باید نگرش مصاحبهکننده به مصاحبهشونده مثبت باشد. وی را فردی محترم و صاحب شخصیت قابل قبول و تجارب ارزشمند بداند که شایسته است برای دستیابی به خاطرات او هزینه شود. برای تفاهم بیشتر مصاحبهکننده، در جلسۀ اول باید خودش را مختصر و مفید معرفی کند. از اهداف و وظایف خود در برابر راوی و دادههای حاصل از مصاحبه بگوید و از راوی هم بخواهد خود را تا اندازهای معرفی کند. مصاحبهکننده برای پرسش از سؤالات باز استفاده کند. ادبیاتش در حد ادبیات راوی باشد و ضمن خوب گوشدادن به پاسخها و تأیید و تشویق مناسب وی، در به یادآوردن خاطرات همیار راوی گردد. پس از تکمیل پاسخها در صورت نیاز درباره ابهامات از راوی توضیح بخواهد. ابوالفضل حسنآبادییکی از مبانی اصلی موفقیت در یک مصاحبه تاریخ شفاهی که بر خروجی آن تأثیر مستقیم دارد رسیدن به فهم مشترک در تاریخ شفاهی بین مصاحبهکننده با مصاحبهشونده است. این درک راه را برای تعامل بیشتر بین این دو مؤلفه اصلی تاریخ شفاهی فراهم میکند. البته از منظر نظری، فهم مشترک در تاریخ شفاهی یک وضعیت ثابت یا توافق کامل نیست، بلکه فرایندی تعاملی، تدریجی و تکوینی است که در آن مصاحبهکننده و مصاحبهشونده از طریق گفتوگوی فعال تلاش میکنند با روشنسازی مفاهیم و توجه به زمینه تاریخی به درکی نزدیک از موضوع مورد مصاحبه دست یابند.حمید قزوینیمصاحبهکننده پیش از مصاحبه باید طرف مقابل را به خوبی بشناسد و با افکار و فضای ذهنی او آشنا باشد. در گام بعدی تعریفی مناسب از موضوع مصاحبه و مسائل مرتبط با آن را به شکلی روشن با ادبیات ساده و قابل فهم بیان کند و توضیحات طرف مقابل را بشنود تا مطمئن شود که او به میزانی از شناخت پیرامون مسائل مورد نظر که مناسب مصاحبه است، رسیده است. در این مرحله باید به پیشفرضها، تجارب و زمینههای فرهنگی و اجتماعی و سیاسی مصاحبهشونده و توضیحاتی که ارائه میکند توجه کرد و از او خواست که خاطرات خود را با حفظ همان زمینهها در چارچوبهای تعریف شده بیان کند.سید محمدصادق فیضرسیدن به فهم مشترک، لاجرم دوسویه است؛ هم راوی و هم مصاحبهکننده باید در پی تعامل با هم باشند. باید میان آنان هم اعتماد حاکم باشد و هم بستر لازم برای درک متقابل فراهم باشد. البته این از مقدمات برپایی جلسات هر مصاحبهای است تا ذهنیتهای منفی راوی از مصاحبهکننده زدوده شود و مصاحبهکننده نیز به وضوح دریابد که راوی در گفتارش صادق است و کتمانکننده نیست. در این صورت مصاحبهکننده میتواند با پرسشهایی که نشان از فهم و دقت در گفتههای راوی است، او را به بیان بیشتر و کاملتر ترغیب کند.مطالعه متن کامل🆔 @oralhistoryiran

