سرمقاله روزنامه فرهیختگان ۲۸ تیرماه ۱۴۰۴۱۴۰۵/۰۴/۲۸@Newsonomics

🧑‍🎓اقتصاددانان: ریچارد بالدوین مشاغلی که قرار بود هوش مصنوعی از میان بردارد، در حال رونق‌اند ۳۰ جولای ۲۰۲۶ ۱۴۰۵/۰۵/۰۸@Newsonomics

▫️کره‌جنوبی و دیگر کشورهایی که در حال کشف دوباره سیاست صنعتی هستند، در مواجهه با چالش‌های پیش رو باید محدودیت‌های راهبرد معطوف به «انتخاب برندگان» و هدایت سرمایه به سوی آن‌ها را به رسمیت بشناسند. تنها بازارهای رقابتی و خود نوآوران می‌توانند تعیین کنند که در نهایت کدام فناوری‌ها و شرکت‌ها پیروز خواهند شد. آنچه دولت‌ها می‌توانند و باید انجام دهند، ساختن زیست‌بوم‌های نوآوری کارآمد از طریق سرمایه‌گذاری در کالاهای عمومی مانند دانشگاه‌های تراز اول، پژوهش‌های بنیادی، زیرساخت‌های انرژی قابل اطمینان و نظام مقرراتی کارآمد است، یعنی همان جاهایی که بازار از تامین آن‌ها باز می‌ماند. ▫️نهضت صنایع سنگین و شیمیایی بی‌نقص نبود. این نهضت موجب تشویق استقراض بیش از حد، موازی‌کاری در سرمایه‌گذاری و ایجاد مازاد ظرفیت قابل توجه شد که خود به آسیب‌پذیری‌های ساختاری و در نهایت بحران مالی سال ۱۹۹۷ انجامید. با این حال، آن تجربه توانست اقتصاد کره‌جنوبی را به لطف ترکیب نادری از نهادهای توانمند، اجرای منضبط و شرایط خارجی مساعد، به یک قدرت فناورانه سرمایه‌بر تبدیل کند. ▫️اگرچه بازآفرینی آن شرایط در دنیای امروز ممکن نیست، اما دولت‌ها همچنان می‌توانند دانش، استعداد و نهادها را برای رقابت در مرزهای فناوری بسیج کنند؛ مشروط بر اینکه بپذیرند ابهام در این عرصه فراگیر است و مهندسی کردن موفقیت، بسیار دشوارتر از گذشته شده است. ▫️اکنون که سیاست صنعتی بار دیگر در سراسر جهان مورد توجه قرار گرفته، دیگر پرسش اصلی این نیست که آیا دولت‌ها باید مداخله کنند یا خیر (چرا که در عالم واقع امروز کاملا چنین می‌کنند)، بلکه پرسش این است که وقتی از پیش نمی‌دانند در شرایط امروز کشور چه اقدامی به نتیجه می‌رسد و کدام اقدام شکست می‌خورد، چگونه باید پیش بروند؟ دولت خردمند امروز شرایط لازم اعم از زیرساخت، بودجه، قانون، و حمایت لازم را در حد توان فراهم می‌کند. سپس در حوزه‌های مهم، که برای آینده اقتصاد یا امنیت کشور حیاتی‌ هستند، سعی در آزمون و خطا می‌کند و چند مسیر مختلف را امتحان می‌کند و منتظر می‌ماند تا ببیند کدام جواب می‌دهد و کدام نه. این فرایند را «بداهه‌کاری‌های جهت‌مند» یا «ابتکارعمل‌های راهبری‌شده» می‌نامیم که به معنای ایجاد شرایطی برای آزمون و خطا در حوزه‌هایی است که بیشترین اهمیت را دارند و اینجا باز به نظریه اقتصاد ماموریت‌محور «مازوکاتویی» بازمی‌گردیم. دولت یا نهاد سیاست‌گذار به‌جای اینکه از پیش بداند کدام راه‌حل حتما موفق می‌شود، فضایی می‌سازد تا چند راه‌حل مختلف در حوزه‌های مهم آزموده شوند و از میان آن‌ها، گزینه‌های موفق‌تر را به ‌تدریج جدا می‌کند. به عبارت دیگر، دولت به ‌جای انتخاب قطعی و از پیش‌تعریف‌شده، دولت بستر «تجربه‌گری هدفمند» را در بخش‌های راهبردی فراهم می‌کند تا معلوم شود چه چیزی واقعا کار می‌کند. ▪️پانوشت 🔖Directed Improvisation = بداهه‌کاری‌های جهت‌مند  - ابتکارعمل‌های راهبری‌شده ۱۴۰۵/۰۵/۰۶@Newsonomics

▫️ترکیب حمایت دولتی و مواجهه با رقابت بین‌المللی، موجب تقویت «یادگیری در عمل» و «انباشت توانمندی» شد و شرکت‌های کره‌جنوبی را قادر ساخت تا به سرعت از زنجیره‌های ارزش جهانی بالا بروند. در دهه هشتاد میلادی، شرایط خارجی مساعد شامل نفت ارزان‌تر، نرخ بهره پایین‌تر، تضعیف «وون» کره و تقاضای رو به رشد جهانی، نیروی محرک اضافی فراهم کرد و صنایع سنگین کره‌جنوبی را به موتورهای اصلی صادرات بدل ساخت. اما امروزه دیگر نمی‌توان چنین شرایطی را بدیهی انگاشت. با این حال، کره‌جنوبی چاره‌ای جز آغاز دگرگونی فناورانه دولت‌محور برای بار دوم ندارد که این بار بر هوش مصنوعی و تولید پیشرفته متمرکز است. ▫️دولت راهبرد ملی را با هدف تبدیل این کشور به یکی از سه قدرت برتر هوش مصنوعی در جهان و تقویت پیشتازی جهانی آن در نیمه‌رساناها اعلام کرده است. قرار است «قانون ویژه صنعت نیمه‌رساناها» حمایت‌های زیرساختی و مقرراتی را برای شتاب‌بخشی به سرمایه‌گذاری‌های جدید در این حوزه فراهم ‌کند. همچنین «برنامه سه کلان‌پروژه برای جهش بزرگ» با هدف توسعه قطب‌های منطقه‌ای برای صنایع پیشرو از طریق سرمایه‌گذاری دولتی و خصوصی در نیمه‌رساناها، مراکز داده هوش مصنوعی و رباتیک طراحی شده است. ▫️دولت و شرکت‌های بزرگ مشترکا برنامه‌هایی را برای سرمایه‌گذاری جدید به ارزش بیش از ۱۵۰۰ تریلیون وون (نزدیک ۱ تریلیون دلار) اعلام کرده‌اند که تقریبا معادل دو‌سوم تولید ناخالص داخلی کره‌جنوبی است و بزرگ‌ترین ابتکار صنعتی کشور از زمان نهضت صنایع سنگین و شیمیایی به شمار می‌رود. شرکت‌های «سامسونگ الکترونیکس» و «اس‌کی هاینیکس» در نظر دارند ۹۱۱ تریلیون وون (نزدیک ۶۰۰ میلیارد دلار) در قطب‌های جدید تولید نیمه‌رسانا سرمایه‌گذاری کنند، در حالی که دیگر شرکت‌های پیشرو نیز به شدت در مراکز داده هوش مصنوعی سرمایه‌گذاری می‌کنند. دولت نیز به نوبه خود، ابزارهای تامین مالی جدیدی از جمله «صندوق راهبرد آینده» و «صندوق رشد ملی» را برای تجهیز سرمایه‌های بلندمدت جهت صنایع راهبردی و زیست‌بوم‌های نوآوری ارائه می‌دهد. ▫️دولت کره‌جنوبی امروز درست همانند دهه هفتاد میلادی، در حال شناسایی صنایع راهبردی، تجهیز سرمایه و تبیین دگرگونی صنعتی به عنوان امری حیاتی برای رشد اقتصادی و امنیت ملی است. اما بر خلاف نهضت صنایع سنگین و شیمیایی که به دنبال جذب و توسعه فناوری‌های خارجی بود، راهبرد جدید کره‌جنوبی رقابت در مرزهای دانش جهانی را هدف قرار داده است؛ جایی که ابهام به اوج می‌رسد و شرکت‌ها اغلب در مقایسه با دولت‌ها، موقعیت بهتری برای شناسایی نوآوری‌های نویدبخش دارند. ▫️چالش‌های عملیاتی نیز بسیار جدی هستند. کارخانه‌های تولید نیمه‌رسانا و زیرساخت‌های هوش مصنوعی نیازمند سرمایه‌گذاری کلان، مهندسان بسیار متخصص و تامین پایدار و عظیم برق و آب هستند. فرایند تامین این منابع و همچنین زمین و مجوزهای قانونی، می‌تواند اجرای پروژه‌ها را سال‌ها به تاخیر بیندازد. افزون بر این، راه‌اندازی یک مرکز جدید تولید نیمه‌رسانا ممکن است سال‌ها به درازا بکشد و همین امر تصمیم‌های سرمایه‌گذاری را در برابر چرخه‌های تجاری این صنعت بسیار آسیب‌پذیر می‌کند. کمبود تراشه‌ای که امروز ناشی از رونق هوش مصنوعی ایجاد شده است، اگر پیش از آنکه ظرفیت‌های تازه وارد مدار شوند به هر نحو تقاضا برای تراشه فروکش کند، می‌تواند به ‌سادگی به مازاد عرضه در فردا بدل شود ▫️علاوه بر این، شرکت‌های خصوصی امروزه در چارچوب نظام مقرراتی بسیار پیچیده‌تری نسبت به دهه هفتاد میلادی فعالیت می‌کنند که این امر موجب می‌شود سرمایه‌گذاری خصوصی واکنش کمتری به ابتکارعمل‌های دولت نشان دهد. از سوی دیگر، سیاست‌ورزی در نظام‌های مردم‌سالار امروزی ناگزیر به ترسیم و ایجاد افق‌های سیاستی کوتاه‌مدت می‌انجامد و این موضوع، حفظ اعتبار سیاست‌ها را برای چندین دهه، بسیار دشوارتر از دوران «تیمسار پارک» می‌کند. ▫️این چالش‌ها با تشدید رقابت از سوی چین دوچندان نیز شده است. چین کشوری است که امروزه رقیبی به مراتب سهمگین‌تر از دهه هفتاد میلادی به شمار می‌رود. چین هم‌اکنون به عنوان پیشرو در هوش مصنوعی و بسیاری از صنایع تولیدی پیشرفته ظهور کرده و تا حدودی به لطف حمایت‌های پایدار دولتی، به سرعت در حال پر کردن شکاف خود در صنعت نیمه‌رساناها است.۱۴۰۵/۰۵/۰۶@Newsonomics

🔹موج دوم سیاست صنعتی در کره‌جنوبی ▫️دولت‌ها در سراسر جهان بار دیگر ابزارهای سیاست صنعتی را به کار گرفته‌اند که شامل یارانه‌ها، مشوق‌های مالیاتی، تامین مالی دولتی، تدابیر حفاظتی تجاری و مقررات‌گذاری راهبردی برای شکل‌دهی به اقتصادها می‌شود. کره‌جنوبی نیز از این قاعده مستثنا نیست. دولت «لی جه‌میونگ»، با هدف تقویت رشد و ارتقاء سطح رقابت‌پذیری کره‌جنوبی در آینده، راهبرد بلندپروازانه‌ای را برای توسعه صنعت نیمه‌رساناها، زیرساخت‌های هوش مصنوعی، رباتیک و دیگر صنایع پیشرو آغاز کرده است که البته مسیر پیش رو سیاست‌گذاران کره‌ای انباشته از موانع بسیار است. ▫️این بازگشت به سیاست‌های صنعتی را باید یک تغییر جدی و ساختاری در نگاه دولت‌ها تفسیر کرد که نه صرفا برآمده از یک سلیقه سیاسی یا هیجان مقطعی، بلکه ریشه در تحول‌های واقعی اقتصاد جهانی و ظهور فناوری‌های نو دارد. لذا نباید با آن مثل یک موج موقت برخورد نمود و آن را باید نشانه‌ای از بازتعریف نقش دولت در اقتصاد دید. بازارها اغلب در فناوری‌های نو سرمایه‌گذاری اندکی انجام می‌دهند و این سه دلیل اصلی دارد که عبارتند از «شکست به واسطه ناهماهنگی»، «شکست به واسطه اثرات جانبی یادگیری» و «شکست به واسطه فقدان صرفه‌های مقیاس». برای موفق شدن یک فناوری نو، فقط یک شرکت کافی نیست. مثلا در کنار تولید، زیرساخت‌ها، شبکه تامین‌کنندگان، نیروهای متخصص، استانداردها و بازارهای فروش باید همزمان شکل بگیرند و چنانچه این اجزا همراه با نظام صنعت ساخت به شکلی هماهنگ و همزمان حرکت نکنند، شرکت‌ها هم دست نگه می‌دارند (شکست به واسطه ناهماهنگی). همچنین وقتی یک شرکت روی فناوری جدید سرمایه‌گذاری می‌کند، فقط خود آن شرکت سود نمی‌برد، بلکه دانش، تجربه و مهارتی که به دست می‌آورد ممکن است به دیگر شرکت‌ها نیز منتقل شود و از آنجا که شرکت اصلی نمی‌تواند تمامی سود این یادگیری را به نفع خود تصاحب کند، انگیزه‌ شرکت‌ها برای سرمایه‌گذاری در این حوزه کمتر می‌شود (شکست به واسطه اثرات جانبی یادگیری). نهایتا اینکه فناوری‌های نو معمولا در ابتدا گران‌ تمام می‌شوند؛ چون تولید آن‌ها در مقیاس کم انجام می‌شود. اگر بازار کوچک یا نامطمئن باشد، سرمایه‌گذار می‌گوید فعلا صبر خواهم کرد تا هزینه‌ها پایین بیاید و همین صبر جمعی باعث می‌شود سرمایه‌گذاری عقب بیفتد (شکست به واسطه مقیاس پایین). لذا بازارها در فناوری‌های جدید معمولا کمتر از مقدار مطلوب سرمایه می‌گذارند، چون هماهنگی لازم سخت است، بخشی از منافع نوآوری نصیب دیگران می‌شود و تولید در مقیاس پایین هنوز پرهزینه است. اما امروز که پیشتازی فناورانه و تاب‌آوری زنجیره تامین دیگر در برنامه‌های امنیت ملی کشورها نقشی محوری پیدا کرده، دولت‌ها نمی‌توانند منتظر بمانند. پرسش دولت‌ها امروز دیگر نه درباره چرایی مداخله و پیگیری سیاست صنعتی، بلکه درباره نوع متناسب مداخله است. ▫️کره‌جنوبی پیش از این نیز در چنین موقعیتی بوده است. در دهه هفتاد میلادی، در بحبوحه تهدیدهای مداوم از سوی کره‌شمالی و نگرانی‌های امنیتی فزاینده ناشی از «دکترین نیکسون» و خروج بخشی از نیروهای نظامی آمریکا از کره‌جنوبی، این کشور نهضت صنایع سنگین و صنایع شیمیایی را با هدف شتاب‌بخشی به ارتقای صنعتی و ایجاد مزیت‌های نسبی جدید آغاز نمود. این نهضت که تا حدودی از صنعتی‌شدن موفق ژاپن الهام گرفته بود، در پی دگرگونی ساختار صنعتی کشور، توسعه صادرات و کاهش وابستگی به ماشین‌آلات و تجهیزات دفاعی وارداتی بود. بدین منظور، دولت از اعتبارات هدایت‌شده، مشوق‌های مالیاتی، ضمانت‌های وام‌گیری خارجی و ایجاد مجتمع‌های صنعتی برای شتاب‌بخشی به سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در شش صنعت راهبردی «فولاد»، «ماشین‌آلات»، «پتروشیمی»، «کشتی‌سازی»، «الکترونیک» و «فلزات غیرآهنی» بهره جست. ▫️زیربنای موفقیت این راهبرد، دیوان‌سالاری اقتصادی توانمندی بود که امور مالی، زیرساخت‌ها و توسعه صادرات را با هم هماهنگ می‌کرد و در کنار یکدیگر پیش می‌برد. همچنین تعهد سیاسی پایدار در دوران طولانی تیمسار ارتش «پارک چونگ‌هی» (آن روستازاده فقیر)، که از سال ۱۹۶۳ تا هنگام مرگ رئیس‌جمهور کره‌جنوبی شد، تداوم سیاستی مورد نیاز برای دگرگونی صنعتی بلندمدت را فراهم آورد. در کنار آن و به لحاظ اهمیت هم‌وزن آن، ایجاد گروه رو به رشد مهندسان، مدیران و تکنسین‌های ماهر در کره‌جنوبی بود که فناوری‌های خارجی را جذب کرده و بهبود بخشیدند.۱۴۰۵/۰۵/۰۶@Newsonomics

🌏جهان‌نوشت موج دوم سیاست صنعتی در کره‌جنوبی ۱۴۰۵/۰۵/۰۶@Newsonomics

🔹 در پاسخ به عدول از حدود نقد علمی نحله دنیای اقتصاد▫️ دیرزمانی است که جریان فکری مستقر در جراید «تجارت فردا»، «دنیای اقتصاد»، «اکو ایران» و چند برند دیگر زیر چتر یک نحله فکری خاص، از حدود نقد علمی عدول کرده و طریق ناصوابی در پیش گرفته‌اند. اصحاب این نحله، با مفروض‌انگاشتن خلأ اندیشگی در ساحت عمومی، به هر بهانه‌ای، انگاره‌های خام و انتزاعی خویش را در پوشش مجلدات، گزارش‌های راهبردی و فرآورده‌های چندرسانه‌ای به خورد مخاطب می‌دهند.▫️این‌جانب در اثنای تدوین نقد ساختاری بر تحلیل‌های مشعشع جناب نیلی پیرامون «اقتصاد مستهلک ایران» بودم که انتشار گزارش شتاب‌زده‌ی جناب سریع‌القلم از مجمع جهانی اقتصاد در چین، اولویت بررسی را بدان سو متمایل ساخت. هنوز نقد مذکور به فرجام نرسیده بود که گزارش موسوم به «بازگشت به مسیر توسعه» از سوی جناب طبیبیان و هم‌فکران‌شان انتشار یافت. پس از اتمام پیش‌نویس نقد اخیر، با نوشتار تند و خارج از عرف جناب غنی‌نژاد علیه مرحوم شریعتی مواجه شدم. سرانجام، ملاحظه‌ی قلم جناب سروش، نگارنده را به این قطعیت رساند که دوران تساهل و تقید به ملاحظات پیش‌کسوتی به پایان آمده است.▫️برای جریانی که کارنامه‌ عملیاتی‌ آن مشحون از پروژه‌سازی‌های رانتی، همایش‌های فرمایشی و تولید انبوه مکتوبات با بودجه‌های عمومی و حمایت محافل تجاری غیرمولد است، دیگر مجالی برای صبوری باقی نیست؛ جریانی که با تولید محتوای نازل، در پی بازتولید جزم‌اندیشانه‌ی الگوی منسوخ «بازار آزاد» و آموزه‌های «اجماع واشنگتنی» است و در عین حال، با اعتمادبه‌نفس کاذب و ادبیاتی غیرفنی، به حذف نظام‌مند منتقدان و رقیبان فکری مبادرت می‌ورزد.▫️سازوکار رسانه‌ای این جماعت، که با انتصاب طولانی‌مدت سردبیرهای ناآشنا در نشریات‌ مجموعه، سعی در «اقتصاددان‌سازی» از طریق بازنمایی‌های بصری و کیش شخصیت دارند تا از پرسشگری بنیانی پیرامون ماهیت عملکرد خویش بگریزند، بر اهل نظر پوشیده نیست. فعلا به همین میزان بسنده کنم که جناب «محمد طاهری» عزیز که گرافیست هستند را سال‌هاست سردبیر نشریه تجارت فردا کرده‌اند که فقط فرمان ببرد و با عکس و نقاشی اقتصاددان بسازد و حرف از چیستی و محتوا نزند. شکستن سکوت در برابر استمرار این رویه‌ی خسارت‌بار امروز عین تکلیف اخلاقی و دانشگاهی و شرعی است. انشاءالله ۱۴۰۵/۰۵/۰۶@Newsonomics