💠یادی از وقایع قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱ در میدان بهارستان صبحدم روز 30 تیر 1331 وقتی خورشید از پشت درختان ب…
انتشار: 2026/07/21 14:03 UTCدریافت: 2026/08/01 00:04 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/01 00:04 UTC
💠یادی از وقایع قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱ در میدان بهارستان صبحدم روز 30 تیر 1331 وقتی خورشید از پشت درختان باغ بهارستان بالا آمد و آفتاب خود را روی سنگفرش میدان پهن کرد، اهالی بهارستان با صدای هراسآور زنجیر تانکها و زرهپوشهای ارتش از خواب پریدند. تانکها روی همان زمینی پیش میراندند که 44 سال و 28 روز پیش از آن، توپهای شراپنل انگلیسی پیموده بودند تا مجلس شورای ملی را به فرمان افسران روسی بهتوپ ببندند. شمار زیادی تانک، زرهپوش، کامیون و دهها سرباز و پلیس، دهانه خیابانهای منتهی به بهارستان را مسدود کردند و شماری نیز روی شیروانی عمارت مجلس موضع گرفتند.... نخستین گروه معترضان حوالی ساعت 9 صبح، سد نظامیان را شکستند و از سمت خیابان شاهآباد وارد بهارستان شدند. شعار آنان «مرده باد قوام» و «زنده باد مصدق» و مقصدشان مجلس بود. وقتی چند نفری از نردههای باغ بهارستان بالا رفتند تا خود را به داخل مجلس برسانند، دود غلیظ گاز اشکآور در فضا پیچید و صدای گلوله به هوا برخاست؛ صدایی که خیلی زود از شلیکهای منقطع به رگبار مسلسل تبدیل شد. شلیک بهسوی معترضان، آنان را یکچند از میدان بهارستان به خیابانهای اطراف عقب راند و دامنه درگیری را وسیعتر کرد. نمایندگان مجلس که از پشت نردههای باغ شاهد کشتار مردم بودند و میدیدند که از بام مجلس آنها را هدف قرار میدهند، سخت به تکاپو افتادند تا جلوی فاجعه را بگیرند. نمایندگان جبهه ملی دوباره در حوضخانه جلسه گذاشتند و رئیس مجلس را واداشتند تا به شاه تلفن کند و از او بخواهد که به این غائله خاتمه دهد. مذاکره تلفنی امامی با شاه به این نتیجه رسید که او و چند نفری از نمایندگان به سعدآباد بروند و گزارش وقایع را به شاه بدهند. شاه خود نیز بیکار ننشسته و برادرش، شاهپور علیرضا را به شهر فرستاده بود تا اوضاع و احوال را از نزدیک ببیند و گزارش دهد. علیرضا، نزدیک ظهر به سهراه ژاله رسید و از سوی جمعیت خشمگین شناسایی شد. مردم با سنگ و پارهآجر شیشههای اتومبیلش را شکستند و خودش را مجروح کردند. وقتی قوای انتظامی او را از مهلکه بیرون بردند، فورا نزد برادر تاجدارش رفت و هشدار داد که «مملکت در آستانه انقلاب است». در چنین شرایطی، اتومبیل حامل رئیس مجلس از در مجلس بیرون آمد تا به سعدآباد برود، اما در حوالی دروازه شمیران به سرنوشت اتومبیل شاهپور علیرضا دچار شد و ناچار به مجلس بازگشت. اینبار، چهارتن از نمایندگان جبهه ملی .... نزد شاه رفتند و از او خواستند که برای ختم غائله، قوام را وادار به کنارهگیری کند. شاه بیآنکه به روی خود بیاورد چه کسی قوام را در برابر مصدق عَلَم کرده است، انتخاب قوام را ناشی از رأی تمایل مجلس دانست و قول رسیدگی داد. او نگران بود و نشانههایی میدید که ممکن است پیکان خشم معترضان، افزون بر قوام، خودش را نیز هدف بگیرد. در نتیجه، قوام را به سعدآباد فراخواند و مجبور به استعفا کرد. قوام ناامیدانه قول حمایت شاه را یادآوری کرد و اختیارات کامل خواست تا مجلس را منحل کند؛ غافل از اینکه شاه اگر اهلِ اعطای چنین اختیارات و امتیازاتی بود، کارش به اختلاف با مصدق نمیکشید. ساعت بین چهار و نیم تا پنج بعد از ظهر بود که وزیر دربار کنارهگیری قوام را تلفنی به مجلس اطلاع داد. اندکی بعد، حسین مکی، نماینده مجلس و از یاران نزدیک مصدق، از نردههای آهنی باغ بهارستان بالا رفت و از فراز سردر مجلس، خبر استعفای قوام را به گوش معترضان رساند. ناگهان، بهارستان که تا یکی دو ساعت پیش غرق خشم و خون بود، شاهد پایکوبی مردمی شد که اشک در چشم، خنده بر لب و پای بر سنگفرش خونین میدان داشتند. آن روز دستکم 22 نفر در نقاط مختلف تهران کشته و دهها نفر زخمی شدند.... قیام سیتیر با چیرگی طرفداران مصدق و کاشانی پایان یافت اما این چیرگی بهمنزله پیروزی نبود. 46 سال پس از استقرار نظام مشروطیت و برپایی مجلس شورای ملی، هنوز نیروهای سیاسی نمیتوانستند در ساختاری دموکراتیک و با بهرهگیری از ساز و کارهای قانونی به حل و فصل مسایل بغرنج بپردازند و منازعات خویش را به کف خیابان میبردند. بدینسان، بار دیگر وزش نسیم آزادی در بهارستان با پدیداری ابر تیره خشونتورزی همراه شد. گویی که تیر، ماهِ بارش خون در بهارستان بود: 2 تیر 1287 [روز به توپ بستن مجلس]؛ 27 تیر 1288 [روز فتح تهران]؛ 23 تیر 1330 [درگیری خونین میان هواداران حزب توده و مخالفان این حزب] و حالا 30 تیر 1331.(برگرفته از کتاب میدان بهارستان، نوشته حمیدرضا حسینی، انتشارات گهگاه، چاپ اول: ۱۴۰۴)🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon
پستهای تلگرام — ناف تهرون - حمیدرضا حسینی
📚 تهران تبآلودانقلاب مشروطه 120 ساله شد و در این مدت آثار متعددی به بررسی ابعاد سیاسی و اجتماعی این انقلاب پرداختهاند، اما تهران تبآلود از حمیدرضا حسینی، روایتی متفاوت از جنبش مشروطه در تهران ارائه میدهد. برخلاف رویکردهای رایج که مکانهای تاریخی را صرفاً بر اساس ارزش معماری میسنجند، این کتاب از دریچه «مکان-رویدادها» به تاریخ نگاه میکند.نویسنده معتقد است بسیاری از مکانها، حتی اگر از نظر معماری بیارزش باشند، به دلیل داشتن روایت تاریخی اهمیت پیدا میکنند. برای نمونه، خانه سیدعبدالله بهبهانی، از رهبران مشروطه، به دلیل نداشتن تزئینات معماری، در فهرست آثار ملی ثبت نشده و امروز به انبار کالا تبدیل شده است.کتاب در فاصله زمانی آبان ۱۲۸۴ تا مهر ۱۲۸۵ خورشیدی، مکانهایی را معرفی میکند که شاهد رویدادهای مهم مشروطه بودهاند. این اثر با نگاهی نو، نشان میدهد که چگونه مکانها میتوانند به مثابه اسناد تاریخی عمل کنند و زوایای پنهان تاریخ را روشن سازند.تهران تبآلودلینک کوتاه کتاب: B2n.ir/tb4978کسی تنهاست که کتاب نمیخواندنشر روزنه:@rowzanehnashr☎️ 021-88721514
💠مکان-رویدادهای جنبش مشروطه در تهران-۱۱🔹کاخ صاحبقرانیهدر پی مهاجرت علمای تهران به قم (موسوم به مهاجرت کبری) و بستنشینی هزاران نفر در سفارت انگلیس که از حمایت قاطع اهالی سایر شهرها برخورد شد، فشارها بر شاه و صدراعظم شدت یافت و در داخل حکومت نیز عدهای با مشروطهخواهان همراه شدند. مظفرالدینشاه که در صاحبقرانیه شمیران بهسر میبرد، در ۹ مرداد ۱۲۸۵ عینالدوله را از صدارت خلع کرد و در ۱۴ مرداد، فرمان مشروطیت ایران و تشکیل مجلس شورای ملی را صادر کرد. کاخ صاحبقرانیه از کاخهایی ییلاقی قاجاریه بود که در دوره ناصرالدینشاه ساخته شد. این کاخ در سالهای پایانی حکومت پهلوی به دفتر کار محمدرضاشاه تبدیل شد. ▫️نشانی: نیاوران، میدان باهنر، مجموعه فرهنگی-تاریخی نیاورانچهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد.🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon💠مکان-رویدادهای جنبش مشروطه در تهران-۱۱🔹کاخ صاحبقرانیهدر پی مهاجرت علمای تهران به قم (موسوم به مهاجرت کبری) و بستنشینی هزاران نفر در سفارت انگلیس که از حمایت قاطع اهالی سایر شهرها برخورد شد، فشارها بر شاه و صدراعظم شدت یافت و در داخل حکومت نیز عدهای با مشروطهخواهان همراه شدند. مظفرالدینشاه که در صاحبقرانیه شمیران بهسر میبرد، در ۹ مرداد ۱۲۸۵ عینالدوله را از صدارت خلع کرد و در ۱۴ مرداد، فرمان مشروطیت ایران و تشکیل مجلس شورای ملی را صادر کرد. کاخ صاحبقرانیه از کاخهایی ییلاقی قاجاریه بود که در دوره ناصرالدینشاه ساخته شد. این کاخ در سالهای پایانی حکومت پهلوی به دفتر کار محمدرضاشاه تبدیل شد. ▫️نشانی: نیاوران، میدان باهنر، مجموعه فرهنگی-تاریخی نیاورانچهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد.🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon
💠مکان-رویدادهای جنبش مشروطه در تهران-۱۰🔹سفارت انگلیسدر پی کشتار مسجد جامع، تقریبا همه مجتهدان بلندپایه تهران شهر را به نشانه اعتراض ترک کردند و به قم رفتند. سپس در حالیکه اهالی شهر در برابر دولت احساس بیپناهی میکردند، از روز ۲۵ تیرماه ۱۲۸۵ شمار زیادی از مردم، خصوصا تجار و اصناف بازار، در سفارت انگلستان بست نشستند و خواستار تشکیل مجلس شورای ملی شدند. تحصن تا اواسط مرداد ادامه یافت و شمار بستنشینان به حدود ۱۴هزار نفر رسید.سفارت انگلیس در تهران، ابتدا در جنوب محله بازار قرار داشت اما پس از توسعه شهر در دوره ناصرالدینشاه به محله دولت در شمال تهران آن روزگار منتقل شد و هنوز آنجاست.▫️نشانی: ضلع شمال غربی چهارراه استانبولچهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد.🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon💠مکان-رویدادهای جنبش مشروطه در تهران-۱۰🔹سفارت انگلیسدر پی کشتار مسجد جامع، تقریبا همه مجتهدان بلندپایه تهران شهر را به نشانه اعتراض ترک کردند و به قم رفتند. سپس در حالیکه اهالی شهر در برابر دولت احساس بیپناهی میکردند، از روز ۲۵ تیرماه ۱۲۸۵ شمار زیادی از مردم، خصوصا تجار و اصناف بازار، در سفارت انگلستان بست نشستند و خواستار تشکیل مجلس شورای ملی شدند. تحصن تا اواسط مرداد ادامه یافت و شمار بستنشینان به حدود ۱۴هزار نفر رسید.سفارت انگلیس در تهران، ابتدا در جنوب محله بازار قرار داشت اما پس از توسعه شهر در دوره ناصرالدینشاه به محله دولت در شمال تهران آن روزگار منتقل شد و هنوز آنجاست.▫️نشانی: ضلع شمال غربی چهارراه استانبولچهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد.🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon
💠مکان-رویدادهای جنبش مشروطه در تهران-۹🔹مسجد جامعبا کشتار مردم در بازار مسجد جامع، تظاهرکنندگان به داخل مسجد بازگشتند. سربازان نیز در حالی که چند هزار نفر در گرمای شدید تابستان در آنجا حضور داشتند، مسجد را محاصره کردند و جلوی ورود آب و غذا را گرفتند. در این میان، شلیک ناگهانی چند گلوله توسط افراد ناشناس، باعث وحشت شدید مردم و فرار آنها شد اما سیدعبدالله بهبهانی با رشادت تمام مردم را به ماندن و مقاومت فراخواند و مانع از شکستن تحصن شد. فردای آن روز علماء تصمیم گرفتند تهران را به قصد قم ترک کنند و به تحصن خونین مسجد جامع پایان دهند. مسجد جامع، قدیمیترین مسجد تهران است که بخش قدیمی آن در دوره صفویه ساخته شده و بخشهای دیگر در دوره فتحعلیشاه و ناصرالدینشاه بنا شدهاند. ◽️نشانی: خیابان پانزده خرداد، پله نوروزخان، بازار مسجد جامعچهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد.🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon💠مکان-رویدادهای جنبش مشروطه در تهران-۹🔹مسجد جامعبا کشتار مردم در بازار مسجد جامع، تظاهرکنندگان به داخل مسجد بازگشتند. سربازان نیز در حالی که چند هزار نفر در گرمای شدید تابستان در آنجا حضور داشتند، مسجد را محاصره کردند و جلوی ورود آب و غذا را گرفتند. در این میان، شلیک ناگهانی چند گلوله توسط افراد ناشناس، باعث وحشت شدید مردم و فرار آنها شد اما سیدعبدالله بهبهانی با رشادت تمام مردم را به ماندن و مقاومت فراخواند و مانع از شکستن تحصن شد. فردای آن روز علماء تصمیم گرفتند تهران را به قصد قم ترک کنند و به تحصن خونین مسجد جامع پایان دهند. مسجد جامع، قدیمیترین مسجد تهران است که بخش قدیمی آن در دوره صفویه ساخته شده و بخشهای دیگر در دوره فتحعلیشاه و ناصرالدینشاه بنا شدهاند. ◽️نشانی: خیابان پانزده خرداد، پله نوروزخان، بازار مسجد جامعچهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد.🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon
💠مکان-رویدادهای جنبش مشروطه در تهران-۸🔹بازار مسجد جامعدر پی کشته شدن سیدعبدالحمید، مردم به توصیه مجتهدان بزرگ شهر در مسجد جامع تحصن کردند. روز ۲۱ تیرماه ۱۲۸۵ شماری از متحصنان به قصد راهپیمایی از مسجد جامع خارج شدند و بهسوی چارسوق بزرگ رفتند اما مقابل مدرسه میرزا موسی با ممانعت مأموران مسلح روبرو شدند. کار به درگیری کشیده شد و بر اثر تیراندازی مأموران، چند ده نفر از مردم کشته و زخمی شدند. این بزرگترین کشتار جنبش مشروطه تا آن زمان بود.مسجد میرزا موسی از مساجد دوره قاجار و بانی آن میرزا موسی، وزیر تهران در دوره ناصرالدینشاه است. ◽️نشانی: خیابان پانزده خرداد، پله نوروزخان، بازار مسجد جامعچهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد.🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon
💠مکان_رویدادهای مشروطه در تهران-۷🔹گذر امامزاده یحیی و مدرسه معمارباشیبا افزایش سخنرانیهای اعتراضی علیه دولت قاجار، عینالدوله دستور داد تا یکی از واعظان مخالف و مشهور بهنام شیخ محمد واعظ را دستگیر کنند. مأموران او را در هجدهم تیرماه ۱۲۸۵ در گذر سرپولک گرفتند اما چند کوچه آنسوتر، در مقابل مدرسه معمارباشی، با مقاومت مردم روبرو شدند. در درگیری بین مأموران دولتی و مردم، یکی از طلاب مدرسه معمارباشی بهنام سیدعبدالحمید کشته شد. قتل او آتش جنبش را دوباره شعلهور کرد. مردم پیکر سیدعبدالحمید را روی دست گرفته و از گذر امامزاده یحیی بهسوی مسجد جامع بازار رفتند تا در آنجا تحصن کنند. مدرسه معمارباشی یا صنیعیه در سال ۱۳۰۳ق/۱۲۶۵-۱۲۶۴شـ توسط شخصی بهنام حاج ابوالحسن اصفهانی بنا شده بود. او، منصب معمارباشیگری دربار را برعهده داشت. گفته میشود که میرزا کوچکخان جنگلی نیز یکچند در این مدرسه درس خوانده است. ▫️نشانی: خیابان پانزده خرداد شرقی، کوچه امامزاده یحییچهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد. 🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon💠مکان_رویدادهای مشروطه در تهران-۷🔹گذر امامزاده یحیی و مدرسه معمارباشیبا افزایش سخنرانیهای اعتراضی علیه دولت قاجار، عینالدوله دستور داد تا یکی از واعظان مخالف و مشهور بهنام شیخ محمد واعظ را دستگیر کنند. مأموران او را در هجدهم تیرماه ۱۲۸۵ در گذر سرپولک گرفتند اما چند کوچه آنسوتر، در مقابل مدرسه معمارباشی، با مقاومت مردم روبرو شدند. در درگیری بین مأموران دولتی و مردم، یکی از طلاب مدرسه معمارباشی بهنام سیدعبدالحمید کشته شد. قتل او آتش جنبش را دوباره شعلهور کرد. مردم پیکر سیدعبدالحمید را روی دست گرفته و از گذر امامزاده یحیی بهسوی مسجد جامع بازار رفتند تا در آنجا تحصن کنند. مدرسه معمارباشی یا صنیعیه در سال ۱۳۰۳ق/۱۲۶۵-۱۲۶۴شـ توسط شخصی بهنام حاج ابوالحسن اصفهانی بنا شده بود. او، منصب معمارباشیگری دربار را برعهده داشت. گفته میشود که میرزا کوچکخان جنگلی نیز یکچند در این مدرسه درس خوانده است. ▫️نشانی: خیابان پانزده خرداد شرقی، کوچه امامزاده یحییچهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد. 🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon
