⭕️ عبور از بن‌بست بنزین به یک معماری جدید در حکمرانی انرژی نیاز دارد🔹 ریشه‌یابی یک بحران چندبعدی؛ ب…

⭕️ عبور از بن‌بست بنزین به یک معماری جدید در حکمرانی انرژی نیاز دارد🔹 ریشه‌یابی یک بحران چندبعدی؛ بنزین در اقتصاد ایران صرفاً یک کالای مصرفی نیست، بلکه نهاده‌ای راهبردی است که با معیشت، تورم، حمل‌ونقل و سرمایه اجتماعی پیوند مستقیم دارد. در شرایطی که کشور با ناترازی روزانه حدود ۱۴ میلیون لیتر بنزین مواجه است، تقلیل این بحران به یک متغیر منفرد مانند «قیمت» یا متهم کردن مردم به «مصرف نامتعارف»، تصویری ناقص از واقعیت ارائه می‌دهد. شواهد و بررسی کشش تقاضا نشان می‌دهد که افزایش قیمت به تنهایی ظرفیت بسیار محدودی برای مهار مصرف دارد؛ چرا که تقاضای بنزین به شدت به عوامل ساختاری مانند کیفیت پایین خودروها، الگوی شهرنشینی، فقدان گزینه‌های جانشین و ضعف حمل‌ونقل عمومی گره خورده است.🔸 در مواجهه با این بحران و با فرض توقف واردات، سه سناریوی اصلی از سوی دولت مطرح شده که هر یک واجد آسیب‌ها و چالش‌های جدی هستند:🔹 قاعده صف: در این الگو، ناترازی از طریق افزایش زمان انتظار و محدودیت فیزیکیِ دسترسی مدیریت می‌شود. این روش فاقد سازوکار مؤثر برای اصلاح تقاضاست و هزینه ناترازی را به شکل نابرابر به «زمان» و اعصاب شهروندان منتقل می‌کند.🔸 تثبیت سهمیه و تعیین نرخ چهارم (شوک قیمتی): عرضه بنزین مازاد با نرخی بسیار بالا (مثلاً ۸۷ هزار تومان، معادل هزینه تمام‌شده)، اگرچه ظرفیت مهار تقاضا را دارد، اما به شدت تورم‌زا است. تعیین یک نرخ حاشیه‌ایِ شوک‌آور، با ایجاد «لنگر قیمتی» در ذهن جامعه، انتظارات تورمی را به شدت تحریک کرده و سیگنال افزایش هزینه‌ها را به کل اقتصاد مخابره می‌کند.🔹 تخصیص سهمیه به افراد و ایجاد بازار انرژی: تبدیل سهمیه یارانه‌ای به یک دارایی قابل مبادله، عملاً حمایت کالاییِ دولت را به قدرت خرید افراد گره می‌زند. در این بازار، بنزین به دست کسانی می‌رسد که پول بیشتری دارند و این الزاماً به معنای کاهش مصرف کل یا تحقق عدالت اجتماعی نیست. به‌علاوه، تنظیم‌گری، جلوگیری از سفته‌بازی و کشف قیمت در چنین بازاری نیازمند زیرساخت‌های نهادی بسیار پیچیده‌ای است.🔻 برای عبور از این انسداد سیاستی، نیازمند یک بسته ترکیبی، مرحله‌ای و هم‌زمان هستیم که از هشت محور کلیدی تشکیل شده است:🔹 ۱. بازطراحی سهمیه‌بندی و مدیریت مقداری: سهمیه‌ها باید از حالت ثابت خارج شده و بر اساس داده‌های واقعی مصرف، نوع کاربری خودرو، نیاز واقعی و دهک‌های درآمدی بازتنظیم شوند. کاهش استفاده از کارت سوخت جایگاه‌ها برای شفافیت تقاضا در این مرحله حیاتی است.🔸 ۲. نظام پلکانی هوشمند و تدریجی: به جای جهش قیمتی، باید نظامی پلکانی طراحی شود که در آن مصرف پایه و متعارف مورد حمایت قرار گیرد، اما حمایت قیمتی برای مصرف مازاد و قابل اجتناب، به صورت تدریجی و بدون ایجاد شوک، کاهش یابد.🔹 ۳. تفکیک مصارف ضروری از مصرف شخصی خانوار: سهمیه ناوگان حمل‌ونقل عمومی، تاکسی‌ها، حمل بار و مصارف حرفه‌ای باید پیش از سهمیه‌بندی خانوارها از ظرفیت عرضه جدا شود تا هزینه ناترازی مستقیماً به خدمات عمومی و بهای کالاها منتقل نگردد.🔸 ۴. تعدیل هدف «صفر کردن واردات»: هدف «صفر کردن مطلق واردات» باید به «کاهش تدریجی وابستگی» تغییر یابد. وارداتِ محدود می‌تواند به عنوان ابزار دوره گذار عمل کند تا از تحمیل هزینه‌های غیرقابل جبرانِ رفاهی به خانوارها جلوگیری شود.🔹 ۵. گفت‌وگوی شفاف و تعهدات متقابل: دولت باید پیش از هر تصمیمی، صادقانه با جامعه گفت‌وگو کند و در ازای درخواست همراهی، تعهدات خود را در قبال توسعه حمل‌ونقل عمومی و ارتقای کیفیت و استاندارد خودروها بپذیرد.🔸 ۶. توسعه سوخت‌های جایگزین: ظرفیت‌هایی مانند CNG باید با اصلاح زیرساخت‌های عرضه، ارائه مشوق‌های ساختاری و تسهیل تبدیل خودروها مجدداً فعال شوند تا تقاضای بنزین به شکل پایدار کاهش یابد.🔹 ۷. حکمرانی شفاف داده‌ها: داده‌های تولید، مصرف، قاچاق و هزینه‌های واقعی پالایشگاهی باید به طور منظم در اختیار جامعه کارشناسی قرار گیرد تا تصمیم‌گیری‌ها مبتنی بر شواهد متقن باشد.🔸 ۸. پویش ملی بدون مقصرسازی مصرف‌کننده: کاهش مصرف باید از طریق یک پویش اجتماعی به کنشی مسئولانه و ملی تبدیل شود، بدون آنکه تقصیر ناکارآمدی‌های ساختاری اقتصاد تنها بر دوش مردم انداخته شود.🔹 نتیجه‌گیری: مسئله بنزین، مسئله یک «قیمت جدید» نیست، بلکه نیازمند یک معماری جدید در حکمرانی است. این معماری باید امنیت انرژی، کارایی اقتصادی، عدالت اجتماعی و ثبات را هم‌زمان دنبال کند و بپذیرد که بدون اصلاح متغیرهای ساختاریِ تقاضا، هیچ ابزار تک‌بعدی و قیمتی به تنهایی قادر به حل پایدار این ناترازی نخواهد بود.🎬 @Mostazafin_TV