✍🏻 سیاست یا تربیت؟ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ⚜️ محمدعلی…
انتشار: 2026/08/01 09:42 UTCدریافت: 2026/08/05 06:52 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/05 06:52 UTC
✍🏻 سیاست یا تربیت؟ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ⚜️ محمدعلی فروغی، ملقب به ذکاءالملک، در یادداشتهای روزانهاش پارهای را به سیدجمالالدین اسدآبادی اختصاص داده است. در آن تکه، از دو بار دیدارش در کودکی با سیدجمالالدین میگوید و اینکه پدرش، محمدحسین فروغی، با وی دیدارهای عیان و نهان داشته و دربارۀ او بسیار صحبت میکرده است.⚜️ فروغی سیدجمالالدین را بافراست و فردی مؤثر بر احوال اطرافیان و اثرگذار بر اوضاع مسلمانان دانسته و از او به بزرگی یاد کرده؛ اما بر مشی اصلاحی وی نقد داشته است. در ادامه، بخشی از آن نقد را با هم میخوانیم:🔅 ای کاش کمتر به سیاست و بیشتر به تربیت مسلمین میپرداخت؛ زیرا میبینیم امروز هم بعد از شصتهفتاد سال که اوضاع دنیا تغییر فاحش نموده و چشم و گوش مسلمانان بسی بازتر شده، هنوز قابل نیستند که سیاست صحیح داشته باشند و در مقابل اروپاییان بتوانند قد علم کنند.🔅 فکر اتحاد اسلامی که بعضی از خیرخواهان دیگر عالَم اسلام هم پختهاند، مخصوصاً خیال خامی بود؛ چه اولاً در تمام دورۀ تاریخ هیچ وقت ندیدهایم که دین مایۀ اتحاد اقوام و ملل مختلف شود. آیا اروپاییان که همه مسیحی هستند متحدند؟🔅 اختلافات دینی و مذهبی غالباً بهانه برای اغراض شخصی و دنیوی است و اگر اختلافات قومی و اغراض دنیوی نبود، یقیناً این اندازه اختلافات دینی و مذهبی میان مردم پیش نمیآمد. با وجود اغراض فردی و قومی، اختلاف دینی هم که نباشد، اختلافات دیگر تولید میشود.🔅 آیا مایۀ اصلی اختلاف شیعه و سنی عقیدۀ قلبی است؟ اتحاد مسلمین اگر صورتپذیر باشد، وقتی میشود که از روی علم و عقل تشخیص دهند که مصلحتشان در اتحاد است و مادام که مسلمینْ جاهل و از دنیا و از یکدیگر بیخبرند، این مقصود حاصل نمیشود.🔅 اصل خرابی کار ملل از سوء ادارۀ امور داخلی و فساد اَعمالشان است؛ پس این فکر مفید نبود، سهل است، ضرر هم داشت؛ زیرا هم صورت نمیگرفت، هم اروپاییان را که هوشیار و مراقب کار بودند، متوجه میساخت که باید جلوگیری کرد و اهتمام ایشان را در ذلیلکردن مسلمین قوت میداد. از این گذشته، برای دفع شرّ انگلیس به روس تکیهکردن، از مار به عقرب پناهبردن بود.🔏 مجلۀ بخارا، شمارۀ ۱۲۱، آذر و دی ۱۳۹۶، صفحات ۱۲۹ تا ۱۳۳. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ🔰 معین پایدار🆔 @moeennaamak
