به مناسبت زادروز عباس زریاب خویی:گوهرها خود نمیدرخشند؛ نگاهی به فرهنگ برکشیدن نخبگان✍️ اکبر ایرانی…
انتشار: 2026/08/11 07:17 UTCدریافت: 2026/08/12 01:00 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/12 01:00 UTC
به مناسبت زادروز عباس زریاب خویی:گوهرها خود نمیدرخشند؛ نگاهی به فرهنگ برکشیدن نخبگان✍️ اکبر ایرانی مدیرعامل مؤسسهٔ پژوهشی میراث مکتوب در تاریخ فرهنگ و دانش، بسیارند استعدادهایی که اگر در زمان مناسب دیده نمیشدند و دست حمایت و تشویق بزرگی به یاریشان نمیآمد، شاید هرگز به جایگاهی که شایستهٔ آن بودند نمیرسیدند. استعداد شرط لازم است، اما همیشه کافی نیست. چه بسیار گوهرهایی که در گمنامی ماندهاند، زیرا گوهرشناسی نیافتهاند که ارزش آنها را دریابد و زمینهٔ شکوفاییشان را فراهم آورد.زندهیاد دکتر عباس زریاب خویی نمونهای روشن از این حقیقت است. او با نبوغ، حافظهٔ شگفتانگیز و پشتکار خود، یکی از بزرگترین دانشمندان معاصر ایران شد؛ اما در مسیر بالندگی او، نقش کسانی که قدر این استعداد را شناختند، کمتر از کوشش شخصی او نبود. مرحوم سیدحسن تقیزاده، هنگامی که زریاب را در کتابخانهٔ مجلس سنا دید، آن گوهر پنهان را شناخت، او را تشویق کرد و زمینهٔ ادامهٔ تحصیلش را در آلمان فراهم آورد. حتی گفتهاند نام «زریاب» نیز یادگار همان نگاه قدرشناسانه بود.زریاب دانشمندی جامعالاطراف بود؛ تاریخ، فلسفه، ادب، زبان و فرهنگ ایران را با حافظهای کمنظیر و ذهنی ژرف درهم آمیخته بود. هر کس پای درس و گفتوگویش مینشست، از وسعت دانش و دقت نظر او شگفتزده میشد.اوایل سال ۱۳۷۲، همراه زندهیاد عبدالله نورانی توفیق یافتم در منزل استاد در اکباتان به دیدارش بروم. افسوس که همان سال، جامعهٔ علمی ایران از وجود آن فرزانه محروم شد. اما یاد و نام او همچنان در ذهن شاگردان و دوستدارانش زنده است و هر بار که از بزرگان فرهنگ ایران سخن میرود، زریاب در شمار درخشانترین آنان جای دارد.سالها بعد، از قول استاد زریاب نقل شد: «اگر از نخبهای دستگیری کردی و او را برکشیدی، خودت هم با او بالا میروی و عزیز میشوی.» این سخن، تنها یک توصیهٔ اخلاقی نبود؛ بلکه خلاصهٔ یک تجربهٔ تاریخی و فرهنگی بود: اینکه خدمت به نخبگان، در حقیقت خدمت به آیندهٔ جامعه است.شاید آنچه امروز به نام حمایت از پژوهشگران و جوانان مستعد انجام میدهیم، ادامهٔ همان سنت دیرینهای باشد که بزرگان فرهنگ ما به آن باور داشتند؛ سنتی که در آن، یک انسان فرهیخته خود را مسئول میداند که استعدادهای نهفته را ببیند و برای شکوفایی آنها زمینه فراهم کند. تقیزاده با شناخت گوهر وجودی زریاب خویی، تنها به ستایش او بسنده نکرد؛ بلکه با حمایت و فراهم کردن امکان ادامهٔ تحصیل، در شکلگیری یکی از چهرههای ماندگار فرهنگ ایران نقش ایفا کرد.در سالهای فعالیت در عرصهٔ میراث مکتوب نیز، بیآنکه از ابتدا چنین پیوندی در ذهن داشته باشم، دریافتم که ادامهٔ همان راه، یکی از مهمترین وظایف خادمان فرهنگ است. اگر روزگاری تقیزاده دست جوان مستعدی چون زریاب را گرفت و او را به جایگاهی رساند که بعدها ثمرات علمیاش نصیب ایران شد، امروز نیز وظیفهٔ ماست که استعدادهای جوان را دریابیم و از آنان حمایت کنیم.از همین منظر، همراهی و حمایت از پژوهشگرانی چون جویا جهانبخش و علی صفری آققلعه را باید در ادامهٔ همان سنت فرهنگی دانست. فراهم کردن فرصت پژوهش، انتشار آثار، اعتماد به تواناییهای علمی جوانان و همراهی با آنان در مسیر رشد، همان نقشی است که گوهرشناسانی چون تقیزاده در نسلهای پیشین ایفا کردند. چه بسا اگر آن حمایتها در زمان خود وجود نداشت، بسیاری از استعدادها هرگز به ثمر نمینشستند؛ همانگونه که اگر زریاب خویی در مسیر زندگی علمی خود با نگاه قدرشناسانهٔ تقیزاده روبهرو نمیشد، جامعهٔ علمی ایران شاید از بسیاری از آثار و دستاوردهای او محروم میماند.فرهنگها نه فقط با داشتن دانشمندان بزرگ، بلکه با توانایی کشف، پرورش و حمایت از آنان ماندگار میشوند. گوهر اگرچه در ذات خود ارزشمند است، اما برای درخشش، نیازمند گوهرشناسی است که آن را ببیند و صیقل دهد.زریاب خویی تنها یک دانشمند بزرگ نبود؛ او یادآور این حقیقت بود که گاهی سرنوشت یک فرهنگ، به لحظهای وابسته است که انسانی، استعداد انسانی دیگر را میبیند، به او اعتماد میکند و فرصت شکوفایی در اختیارش میگذارد.📎 ibna.ir/x6JsF📱 کانال تلگرامی میراث مکتوب: t.me/mirasmaktoob%F0%9F%9B%8D فروشگاه میراث مکتوب:🌐 mirasmaktoob.net/%F0%9F%94%97 گروه حامیان میراث مکتوب:mirasmaktoob.net/hamian/
پستهای تلگرام — مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب
✨ تداوم حیات اسماعیلیان در کرمانروایتی پژوهشی از ماندگاری یک جامعه در گذر قرنهااسماعیلیان چگونه توانستند در کرمان، با وجود فراز و نشیبهای سیاسی و تاریخی، حضور و حیات خود را در طی قرون متمادی حفظ کنند؟ چه عوامل تاریخی، جغرافیایی، اقتصادی و سیاسی در تداوم حضور آنان نقش داشته است؟کتاب «تداوم حیات اسماعیلیان در کرمان» با رویکردی پژوهشی، به بررسی تاریخ اسماعیلیان کرمان و عوامل مؤثر بر استمرار حیات آنان میپردازد و تلاش میکند فراتر از روایت صرفِ وقایع تاریخی، چرایی ماندگاری این جامعه را بررسی کند.این پژوهش با تکیه بر منابع تاریخی، رویکرد تطبیقی و مطالعات میدانی شکل گرفته است؛ نویسنده با بازدید از روستاها و مناطق اسماعیلینشین، بررسی قلعهها و مقابر و بهرهگیری از روایتهای شفاهی، تصویری دقیقتر از تاریخ اسماعیلیان کرمان ارائه کرده است. 📚 «تداوم حیات اسماعیلیان در کرمان»✍️ پژوهش و نگارش: ناهید شفیعی📩 برای تهیه کتاب، به آیدی زیر در تلگرام پیام دهید@Mirasban_Bookکانال تلگرامی میراثبان:@Mirasban_Publicationاینستاگرام میراثبان:instagram.com/miras_ban
از سنبله تا عقرب؛ طالعِ شهرهای ایران در فرهنگ تاریخی ایران، گاه برای بنیان شهرها، باورهای نجوم و مفهوم «طالع» نیز در نظر گرفته شده است. در تاریخ یزد، جعفری روایت میکند که یزدجرد، یزد را به «طالع سنبله» بنا کرد؛ از همین رو یکم شهریور، همزمان با تحویل خورشید…گرشاسب و بنای سیستان؛ شهری بر بنیاد اخترانو بنا كردن سیستان آن روز بود كه گرشاسب دانایان جهان را گرد كرده بود، كه من شهری بنا خواهم كرد بدین روزگار كه ضحاک همه جهان همی ویران كند، و آزادگان جهان را همی كشد و از جهان بجادوئی همی بركند، تا مردمان عالم را سامهای باشد كه او را بر شهری كه من كرده باشم فرمان نباشد، اما چنان خواهم كه نیكو نگاه كنید و از هفت و چهار و دوازده بنگرید و حساب كنید، و بوقتی ابتدا كنید كه سعد باشد بی هیچ نحس، چنانک دیرگاه بماند چندانی كه حدّ امكان باشد، هر چند كه جهان و هر چه اندر ویست بر گذرست و همه بآخر ناچیز گردد.ایشان بر فرمان او بسیار درنگ و روزگار كردند، تا وقتی نگاه كردند و گفتند كه اكنون بنا كن، او ابتدا بدست خویش بیفكند، پس حكم كردند كه تا چهار هزار سال شمسی این شهر بماند. و چون مصطفا علیه السّلام برون آید و دین اسلام آشكار گردد و مردم عجم را بدین حقّ خواند اوّل كسانی كه او را اجابت كنند مردم سیستان باشند و او را اجابت كنند چه بطوع و چه بكره، و اندر روزگار دین او علیه السّلام چهار صد و چهل و چهار سال وقعتها باشد. و چون چهار صد و چهل و چهار سال بگذرد این شهر باز آبادان گردد ...! (ناشناس، ۱۳۸۹، صص:۳–۴)مأخذ: ناشناس. ۱۳۸۹. تاریخ سیستان (محمدتقی بهار، مصحح). تهران: اساطیربهگزین: هادی میرشاهی➕ به کانالهای «میراث مکتوب» بپیوندید:📱 تلگرام: t.me/mirasmaktoob%F0%9F%93%B1 بله: ble.ir/IRANDELEZAMIN📱 ایتا: eitaa.com/miras_maktoob📱 روبیکا: rubika.ir/mirasmaktoob📱 تلگرام میراثنگاشت ایرانی: t.me/Mirasmaktoob_Irani%F0%9F%94%97 حامیان میراث مکتوب:mirasmaktoob.net/hamian/%F0%9F%9B%8D فروشگاه میراث مکتوب:🌐 mirasmaktoob.net
الاغراض الطبيه و المباحث العلائيةپنجاه و دومين نشست مركز پژوهشی ميراث مكتوب با عنوان «نقد و بررسي كتاب الاغراض الطبيه و المباحث العلائية» و با سخنراني دكتر حسن تاج بخش، دكتر علي اشرف صادقي، دكتر محمد وجگانی، دكتر محمدرضا شمس اردكانی، روز دوشنبه ۱۱ دیماه ماه ۱۳۸۵ در اين مركز برگزار شد.📱 کانال تلگرامی میراث مکتوب: t.me/mirasmaktoob%F0%9F%94%97 گروه حامیان میراث مکتوب:mirasmaktoob.net/hamian/%F0%9F%9B%8D فروشگاه میراث مکتوب:🌐 mirasmaktoob.net
جشن نوروزی عنصر فرهنگ ایرانیبرای سپاسگزاری از خدای بزرگجشن نوروز که در کشورهای پیرامونی ایران در افغانستان و پاکستان در شرق، در تاجیکستان، قرقیزستان، قزاقستان، ترکمنستان و ازبکستان در شمال ایران در منطقه آسیای مرکزی، در جمهوری آذربایجان در شمال غربی، در ترکیه و در بین اقوام کرد در سطحی وسیع برگزار می شود، جایگاه خود را در جهان یافته و در سال ۲۰۰۸ در یونسکو به عنوان یک رویداد فرهنگ غیرملموس به ثبت جهانی رسیده است.سلسله درسگفتارهای مطالعات جهان ایرانی و گسترۀ زبان فارسی دکتر بهرام امیراحمدیان (بخش دوازدهم)برای تماشای جلسات پیشین به یوتیوب میراث مکتوب مراجعه کنید📱 کانال تلگرامی میراث مکتوب: t.me/mirasmaktoob%F0%9F%94%97 گروه حامیان میراث مکتوب:mirasmaktoob.net/hamian/%F0%9F%9B%8D فروشگاه میراث مکتوب:🌐 mirasmaktoob.net
نصایح شاهرخی(اندرزنامهای شاهانه)نوشتهٔ فاطمه شاملو(پژوهشگر مؤسسهٔ میراث مکتوب)فصلنامه مطالعات ایرانی اسلامی دوره ۱۵، شماره ۳، بهار ۱۴۰۵نصایح شاهرخی تألیف جلال بن محمد قائنی. با تصحیح و تحقیق غلامرضا امیرخانی، نخستینبار از سوی مؤسسهٔ پژوهشی میراث مکتوب به سال ۱۴۰۱ به چاپ رسیده است.مشاهده و خرید نصایح شاهرخی📱 کانال تلگرامی میراث مکتوب: t.me/mirasmaktoob%F0%9F%94%97 گروه حامیان میراث مکتوب:mirasmaktoob.net/hamian/%F0%9F%9B%8D فروشگاه میراث مکتوب:🌐 mirasmaktoob.net
نصایح شاهرخیتألیف جلال بن محمد قائنیتصحیح و تحقیق غلامرضا امیرخانینصایح شاهرخی را میتوان در زمرۀ اندرزنامههایی بهشمار آورد که خطاب به سلاطین و حاکمان نوشته و به ایشان تقدیم میشد. مؤلف کتاب، جلال قائنی (درگذشته ۸۳۸ ق.)، از فقیهان و واعظان مشهور نیمۀ نخست قرن نهم هجری در خراسان و در شهر هرات بود که مورد توجه شاهرخ تیموری قرار داشت و در مقطعی به عنوان محتسب هرات نیز گماشته شد. وی در متن حاضر با تأکید بر اصول زمامداری یک حاکم مسلمان و با بهره گیری از آیات و روایات و موضوعات مندرج در متون حدیث، تفسیر و فقه اهل سنت، بهویژه مذهب حنفی، و با استفاده از برخی متون تاریخی، خطاب به حاکم وقت (شاهرخ) نصیحتها و اندرزهایی را یادآور می شود که از خلال آن، آگاهیهای تازهای از اوضاع اجتماعی، اقتصادی و مذهبی خراسان در عهد تیموریان به دست میآید.مشاهده و خرید کتاب📱 کانال تلگرامی میراث مکتوب: t.me/mirasmaktoob%F0%9F%94%97 گروه حامیان میراث مکتوب:mirasmaktoob.net/hamian/%F0%9F%9B%8D فروشگاه میراث مکتوب:🌐 mirasmaktoob.net
