به مناسبت سالروز صدور فرمان مشروطیتصورت نطق مظفرالدینشاه در خصوص تشکیل و تنظیم مجلس شورای ملیتاریخ…
انتشار: 2026/08/05 07:39 UTCدریافت: 2026/08/06 02:22 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/06 02:22 UTC
به مناسبت سالروز صدور فرمان مشروطیتصورت نطق مظفرالدینشاه در خصوص تشکیل و تنظیم مجلس شورای ملیتاریخ دنیا و تجربه ایام گذشته نشان میدهد که هیچ کاری صورت انجام نمییابد مگر به اتحاد و اتفاق نوع بشر با همدیگر و این اتحاد و اتفاق نه فقط برای کارهای مهم و امور معظم لازم و واجب است بلکه اگر درست تدقیق و تحقیق شود هویدا است که کارهای عادی روزانه هم محتاج به اتحاد و اتفاق است تا آنکه بطور دلخواه صورت خارجی یابد مثلا همین عمارتی که مشاهده مینمایید اولا به دستیاری صد نفر از معمار و بنّا و کارگر و غیره به این شکل و هیئت درآمده است و بدیهی است نظم و ترتیبی در میان این صد نفر بوده که هرکدام به موافقت همدیگر تکلیف خود را اجرا نمودهاند و در ازای آن تکلیف حقی داشته تا آنکه کار آنها پیشرفت نموده است این عمارت که اوّل طرح و نقشه بوده است ولی حالا به اینطور صورت خارجی یافته و رفع احتیاجات معینی را مینماید. در صورتی که بنای عمارتی اولا اتحاد و اتفاق صد نفر را لازم داشته باشد آن هم با ترتیبات مخصوص معین، بدیهی است که تشکیل یک دولت و ترتیب و تنظیم امور یک ملت و مملکت به طریق اولی محتاج به اتحاد و اتفاق است منتها در آنجا به اتفاق صد و هزار نفر ساخته و پرداخته نمیشود بلکه به اتفاق تمام افراد و اعضای دولت و ملت لازم است تا امور دولتی و مملکتی بطور شایسته اداره شود و هرکدام از اعضا که به منزله سر و دست و پا و تناند به وظایف خود عمل نمایند تا هیکلی بطور صحیح تشکیل شود. طبقات مختلفه و ایالات متنوعه در حوزه دولت حکم اعضا و جوارح بدن را دارند چنانکه به واسطه دردمندی عضوی تمام اعضای بدن بیقرار میشوند، هیئت دولت هم از پریشانی و عدم رفاهیت تبعه خود آزرده و متألم میگردد. غم رعیت غم دولت است و شادی آنها شادی دولت. پس باید در آسودگی و رفاهیت مردم کوشید و مثل فرزندان خویش آنها را جمع کرد و لوازم زندگانی و اسباب تنآسانی ایشان را فراهم آورد، تا همه دولت را مربی خود دانند و پادشاه را پدر مهربان خویش خوانند.خردمند و دانا کسی است که همواره به اقتضای زمان رفتار کند. فی المثل در عهد کیخسرو آیین جهانداری و وضع اداره امور دولت و حفظ ثغور مملکت به طوری بوده که آن عهد و زمان اقتضا مینمود، ولی آن اصول و قواعد ملکداری به کار امروزه ما نمیخورد. چه هر عصری اقتضایی دارد و در هر دوری طرز و طوری متداول است چنانکه نمیتوان مثلا امروز لباسهای قدیم و کلاههای یک ذرعی را دیگرباره میان طبقات نوکر از وزرا و اهل قلم و لشکر متداول نمود كذلك اصول فن اداره و قواعد سیاست و مملکتداری هم باید امروز ورای ایام گذشته باشد.این است که من مصمم شدم مجلس شورای ملی را تشکیل و تنظیم نمایم تا بدینوسیله بنیان اتحاد و اتفاق دولت و ملت به طوری که دلخواه من است مستحکم شود و امیدوارم ان شاء اللّه تعالی به این آرزو نایل شوم و طوری اساس اتحاد مابین دولت و ملت استوار شود که در سختی و نرمی کار و سردی و گرمی روزگار، واقعا هردو شریک و سهیم باشند و سعادت و خوشبختی دیگری را سعادت و نیکبختی خود دانند.ولی هر تکلیفی متضمن حقی است و بالعکس هر حقی متضمن تکلیفی. باید اساس موافقت میانه ملت و دولت را بر شالوده صحیحی گذارده شود تا خیالات و نیات صحیحه نتیجه به عکس نبخشد و حدود محفوظ باشد. در ایفای حقوق هم افراط و تفریط نشود. تکلیف ما لطف و مهربانی است و تألیف قلوب و تکلیف نوکر اطاعت فرمان است و اجرای وظایف خدمت سلطان. ولی هرکدام در جای خود.شاه اگر لطف بیعدد راندبنده باید که حدّ خود داند.نوکر نظامی باید بگوید من امتثال امر و اجرای فرمان پادشاه را میکنم. هرچه فرماید، ولی پادشاه دانا هم که به خیر و مصلحت رعیت و تبعه خود واقف و بصیر است میداند چه بفرماید. پادشاهی که رعایای خود را مانند فرزندان خویش دوست میدارد تفاوت ما بین آنها نمیگذارد و یقین است جز مهربانی درباره رعیت خود چیزی روا نمیدارد مگر وقتی که رعیت از حدّ خود تجاوز نماید و به نصیحت و موعظت گوش ندهد. در این صورت البته باید آنها را متنبه نمود و این تنبیه هم از روی محبت است مانند تنبیهی که پدر فرزند را مینماید که جز از راه مهربانی نیست.باری باید اساس اتحاد و اتفاق دولت و ملت را استوار کرد و حدود را هم معین نمود که تمام مردم در کمال امنیت و رفاهیت و آسودگی زندگانی نموده و فردا فرد خود را عضو هیئت منظمی که ما آن را دولت ایران یا وطن عزیز مینماییم بشمارند و در خوب و بد و نیکبختی و بدبختی خود را سهیم و شریک بدانند. (سپهر، 1385: ج2: 1051)مأخذ: سپهر، عبدالحسین. 1385. مرآت الوقایع مظفری. به تصحصح عبدالحسین نوایی. تهران: مؤسسهٔ پژوهشی میراث مكتوب.🔗 صفحه خرید کتاب مرآت الوقایع مظفری در فروشگاه میراث مکتوب🔗 حامیان میراث مکتوب:mirasmaktoob.net/hamian/%F0%9F%9B%8D فروشگاه میراث مکتوب:🌐 mirasmaktoob.net

