نقدی بر گفتمان چپ لیبرالِ حسام سلامتآزادی بلندترین قله فکر انسانی است و همواره در قالب یک امر دوپهل…
انتشار: 2026/08/15 08:02 UTCدریافت: 2026/08/16 06:50 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/16 06:50 UTC
نقدی بر گفتمان چپ لیبرالِ حسام سلامتآزادی بلندترین قله فکر انسانی است و همواره در قالب یک امر دوپهلو، به عنوان بردهسازترین ایدئولوژی (ایدئولوژی لیبرال زمان ما) خود را نمایان میکند. این ایدئولوژی حتی از نظامهای کاستی و دینی نیز بردهسازتر است.هنگامی که موقعیت غیرآزاد بودن در اشکال سنتی آن تحلیل میشود، متوجه میشویم که غیرآزاد بودن تنها به معنای داشتن ارباب یا قیم نیست. غیرآزاد بودن به معنای متعین شدن با امری بیرون از خود است.اگر به هر نظریهای درباره آزادی نگاه کنیم، به لحاظ منطقی اثبات میشود که آزادی دو سویه دارد: سوی سلبی که انسان را به رهایی از تعینات انقیادآور دعوت میکند، و سوی ایجابی که انسان را مجدداً به درون تعین جدیدی میاندازد. ایدئولوژی لیبرال به طور مداوم سوی دوم را نادیده میگیرد. چراکه انسان موجودی انتزاعی از تاریخ نیست؛ انسانِ تاریخی، زمانمند و مکانمند است و در نهایت متعین میشود. در هر حال، او قیم خواهد داشت و اموری را به عنوان عادت از آنِ خود خواهد کرد.لیبرالیسم ایدئولوژی است زیرا دقیقاً نظامی است که محتوا دارد و فرد را متعین میکند. خطرناکترین نظام بردهساز است چراکه محتوای خود را در قالب مفهومی تهی چون آزادی پنهان میکند. همانطور که آلتوسر نشان داد، لیبرالیسم فرد را استیضاح میکند.اگر انسان موجودی است که متعین میشود، پس در فهم لیبرالی که میخواهد سوی دوم آزادی یعنی متعین شدن را نادیده بگیرد، آزادی به امری موهومی و غیرممکن تبدیل میشود.اما آزادی در هگل ممکن میشود. اگر آزادی نه به معنای عدم تعین، بلکه به معنای زیستن در یک زیست شایسته انتخاب باشد. هگل برخلاف کانت، به دنبال فردی منتزع از تاریخ و مکان نیست، بلکه به امکان آزادی فرد تاریخمند میاندیشد. در این معنا، فرد برخلاف سوژه عرفانی محمدمهدی اردبیلی، قرار نیست انتزاعی شود، یا به سرآب آزادی انتزاعی حسام سلامت دعوت شود. آزادی به دنبال نظامی است که به انسان امکان دهد تجربهای از زیست خوب در زیست شایسته انتخاب داشته باشد. بنابراین، جوینده آزادی ناگزیر است درباره زیست خوب بپرسد.مفهومی که به نظر من میتواند آزادی را نجات دهد، فضیلت است. فضیلت به معنای ارسطویی کلمه، یعنی عملی که به انسان اجازه میدهد غایت خود را محقق سازد. فضیلت مفهومی است که با تأمل در شرط منطقی دوم آزادی، یعنی شرایط جدید تعین، آزادی را از دست ایدئولوژی لیبرال نجات خواهد داد.نقد به نظام موجود نباید از دریچه این فهم انتزاعی از آزادی باشد. نباید پرسش نقد به حکومت این باشد که چرا میخواهی قیم انسان باشی؟ زیرا پس از کنار زدن این قیمومیت آشکار، احتمالاً محتوای آن با زیست غربی و قیمومیت زیست سیاست مدرن و آپاراتوسهای عقلانی آن پر خواهد شد که پشت شعار آزادی پنهان شدهاند. بلکه نقد باید از اینجا آغاز شود: تو نظم بدی هستی، چراکه اساساً زیستی شایسته انتخاب نیستی.@demos1402https://t.me/marzockacademy