🔸خراسانشناسی _ گنبد خشتی 🔸 #خراسانشناسی @mafakherferdowsi🔸خراسانشناسی _ گنبد خشتی🔸️چنانکه در پی…
انتشار: 2026/08/10 06:31 UTCدریافت: 2026/08/16 06:20 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/16 06:20 UTC
🔸خراسانشناسی _ گنبد خشتی 🔸 #خراسانشناسی @mafakherferdowsi🔸خراسانشناسی _ گنبد خشتی🔸️چنانکه در پیامهای پیشین اشاره شد، مشهد در دورۀ تیموریان (حک: ۷۷۱–۹۱۶ ق) و بهویژه در روزگار شاهرخ تیموری (حک: ۸۰۷–۸۵۰ ق)، توسعهای چشمگیر یافت و بناهای متعددی در این شهر ساخته شد. گنبد خشتی یکی از این آثار است که در ابتدای خیابان طبرسی و در کوچۀ گنبد خشتی واقع شده است. این بنای ششصدساله، محل دفن یکی از علویان به نام «غیاثالدین سید محمد» است که نسبش با هجده واسطه به امام موسی کاظم (ع) میرسد. از شجرهنامهای که بر سنگ مزار سید محمد نوشته شده است، چنین برمیآید که او از پیشوایان و علمای توس و مشهد بوده و در سال ۸۳۲ ق، یعنی در زمان حکومت شاهرخ تیموری، چشم از جهان فروبسته است.ساخت بنای یادبود سید محمد، اندکی پس از درگذشت او در سال ۸۳۲ ق، آغاز شد و بنا در ابتدا از خشت ساخته شد؛ از همین رو به «گنبد خشتی» شهرت یافته است. بااینحال، ساختار کنونی بنا و کتیبههای آن به احتمال بسیار متعلق به دورۀ صفویه است.این بنا از بیرون بهصورت چهارگوش است و فضای داخلی آن طرحی صلیبیشکل دارد. برخلاف نمای بیرونی گنبد که در نهایت سادگی است، فضای داخلی آن با نمونههایی ارزشمند از هنر مقرنس آراسته شده است.در جریان مرمتهای سال ۱۳۵۷ خورشیدی، سردابی بزرگ در زیر گنبدخانه کشف شد. این سرداب نیز صلیبیشکل است و در قسمت مرکزی آن، ستون باریک و بلندی قرار دارد که با یک رشته طاق و تویزه به دیوارهای کناری پیوند میخورد.بر اساس کتیبۀ بنا، نام معمار آن «عبدالعلی حسن بن علی الاستاد مشهدی» است. کتیبۀ نقاشیشده در شکنگاه گنبد، مرکب از آیاتی در ستایش سلطان محمد و به خط نستعلیق است و احتمالاً به دورۀ صفویه تعلق دارد. بااینحال، گنبد مقرنسکاریشدۀ بنا، موثقترین معیار برای تاریخگذاری آن به شمار میرود؛ زیرا شباهت بسیار زیادی به گنبد آرامگاه خواجه احمد یسوی (د. ۷۹۹ ق) در قزاقستان دارد و میتواند نشانۀ مهمی از ساخت بنا در دورۀ تیموری باشد.تلخیص از دو کتاب معماری تیموری در خراسان نوشته برنارد اوکین و راهنمای سفر به استان خراسان رضوی نوشته حمیدرضا حسینی۱۹ مردادماه ۱۴۰۵#خراسانشناسی @mafakherferdowsi



