🔸خراسانشناسی _ بنای هارونیه🔸 #خراسانشناسی @mafakherferdowsi🔸️خراسانشناسی _ بنای هارونیه🔸️ سرزمین…
انتشار: 2026/07/21 06:23 UTCدریافت: 2026/08/01 00:08 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/01 00:08 UTC
🔸خراسانشناسی _ بنای هارونیه🔸 #خراسانشناسی @mafakherferdowsi🔸️خراسانشناسی _ بنای هارونیه🔸️ سرزمین ایران دارای آثار تاریخی متنوع و متعددی است. هرچند متون تاریخی و کتیبههای موجود در این بناها کمک مؤثری در شناخت بهتر آنهاست، لیکن بناهای شاخصِ عاری از هرگونه ماده تاریخی یا سندی پیرامون تاریخ آن بسیارند، بنای هارونیه در شهر کهن توس از جمله این بناها است که در مورد کارکرد دقیق و تاریخ ساخت آن ابهام فراوانی وجود دارد.هارونیه امروزه بنای منفردی تقریباً در میانه شهر تابران توس است، اما از نوشته های سیاحان دورهٔ قاجار همچون فریزر، خانیکف و اعتمادالسلطنه میتوان استنباط کرد که تا دورهٔ قاجاریه در پیرامون این بنا آثار معماری دیگری ازجمله منار و یا قلعه چهاربرجی وجود داشته است. جیمز بیلی فریزر انگلیسی، برای نخستین بار در سال ۱۸۲۱ م. بدون ذکر نامی مشخص از این بنا، به گفتن این نکته بسنده میکند که «بزرگترین بنای توس، بنای مربعی است که از آجر ساخته شده و بالای آن گنبدی است، این بنا تقریباً در وسط محوطه و بسیار بلند و باعظمت است»یکی از فرضیات مورد پذیرش شماری از محققان، این است که هارونیه همان خانقاه و مقبرۀ امام محمد غزالی است. حال آنکه، در این زمینه پارهای از متون تاریخی بر این نکته تأکید دارند که مقبره امام محمد غزالی در بیرون شهر تابران توس قرار داشته است. این امر نیز با جایگاه بنای هارونیه که در مرکز شهر و نه بیرون آن قرار دارد، تأیید میشود.در دهههای اخیر نیز برخی از محققان چون هرتسفلد، هیل و گرابر و هیلن براند بدون ارایۀ دلایل و مدارک مستند، این بنا را در زمره بناهای دوره سلجوقی قلمداد کردهاند. حال آنکه بین ساخت بنا در دورهٔ حکومت سلجوقیان و خوارزمشاهیان شک و تردید بسیاری وجود دارد. این امر از دو جنبه قابل بررسی است: نخست، شباهت معماری این بنا به بناهای دوره پس از حمله مغول یا همان دوره ایلخانی و به ویژه بناهای آرامگاهی این دوره است و دیگر اینکه وقایع و حوادث تاریخی شهر توس دلیل دیگری بر اثبات ساخت بنا در شهر توس پس از حمله مغول است، زیرا مغولان در طی حملات خود بسیاری از مساجد، مدارس، کتابخانهها و مراکز علمی شهر توس را غارت کرده و به آتش کشیدند؛ درنتیجه، پذیرش این امر بسیار دشوار و دور از ذهن مینماید که از میان تمام بناهای مهم و شاخص این شهر پیش از حمله مغولان، تنها بنای هارونیه سالم مانده باشد.از کلیت مطالب میتوان به این جمعبندی رسید که هارونیه، بنایی است که در سدۀ هشتم هجری و در دورۀ حکومت شیعه مذهب سربداران، به منظور دفن یکی از شیوخ و دراویش گمنام این سلسله ساخته شد. کشمکشهای سیاسی و رقابتهای قدرتطلبانه و سقوط زودهنگام سربداران در سدۀ هشتم هجری، منجر به ناتمام ماندن بنا شد و پس از مدتی نیز نشانههای تاریخی و مذهبی آن توسط حکومتهای بعدی از بین رفت و در میان مردم و بدون هیچگونه پشتوانۀ تاریخی به هارونیه شناخته شد.از ظاهر بنای هارونیه پیدا است که آجر منبع اصلی ساخت آن است. آجر در بخش نما به صورت تزئینی نیز مورد استفاده قرار گرفته است. مقنرس و تزئینات گچی نیمه برجسته در سه ضلع بنا، دیگر تزئینات هارونیه است که به صورت معمول میزان برجستگی این نوع تزئینات از سطح زمینه را میتوان بین ۰.۵ تا ۲.۵ سانتیمتر در نظر گرفت. تلخیص از دو مقالۀ «پژوهشی در کارکرد و معماری بنای هارونیه توس» نوشتۀ حسین کوهستانی و علی زارعی و «مطالعه و بررسی تزئینات گنبد هارونیه توس» نوشتۀ سیده فریما موسوی۳۰ تیرماه ۱۴۰۵#خراسانشناسی@mafakherferdowsi
پستهای تلگرام — مرکز آثار مفاخر و اسناد دانشگاه فردوسی مشهد
۲۳ مردادماه ۱۴۰۵ مصادف است با دومین سالگرد درگذشت دکتر غلامعلی ناصح، استاد پیشکسوت روماتولوژی کودکان، رئیس اسبق دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه مشهد و معاون اسبق آموزشی و پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد مرکز آثار مفاخر و اسناد دانشگاه یاد و خاطرهٔ این استاد برجستهٔ دانشگاه…زنده یاد استاد دکتر غلامعلی ناصح متولد ۱۳۱۰ شمسی در بیرجند بود. پدرش شادروان میرزا ذبیح الله ناصح، مدرس، ناظم و رئیس دبیرستان شوکتیه بیرجند و سپس مدیرکل آموزش و پرورش بلوچستان بود.دکتر غلامعلی ناصح دوره دبستان را در بیرجند و مقطع دبیرستان را در البرز تهران طی نمود و سپس به دانشکده پزشکی دانشگاه مشهد وارد شد. پس از طی دوره عمومی، جهت دریافت تخصص در روماتولوژی بالغین و سپس کودکان راهی انگلیس، آمریکا و سوئیس شد و محضر استادان نامدار این رشته را درک نمود. پس از بازگشت به وطن به عنوان عضو هیات علمی دانشکده پزشکی دانشگاه مشهد در بخش بیماری های داخلی و ریه استخدام شد و سپس وارد امور مدیریتی دانشکده پزشکی دانشگاه مشهد شد و نخستین کرسی دانشگاهی روماتولوژی کودکان را در آن دانشگاه بنیان نهاد. وی مدتی را به عنوان رئیس آن دانشکده و نیز رئیس بیمارستان امام رضا به خدمت مشغول بود. آن استاد فقید پیش از وقوع انقلاب ۱۳۵۷، معاون آموزشی و پژوهشی دانشگاه فردوسی بود.متعاقبا به تهران رفت و قریب به ۳۰ سال در کلینیک تخصصی بیمارستان ساسان به طبابت پرداخت و مدتی نیز به اتفاق آقایان دکتر فریدون دواچی و دکتر عقیقی در مرکز روماتولوژی بیمارستان شریعتی تهران به تربیت نخستین دوره دانشجویان فوق تخصص روماتولوژی مشغول گشت.زنده یاد دکتر ناصح، استادی دانشور و جدی بود و به دو زبان انگلیسی و فرانسه مسلط بود و اوقات فراغت خویش را صرف ورزش تنیس و موسیقی اصیل ایرانی می نمود. او سخنوری خوش محضر و مدیری کاردان بود که به موطن خویش بیرجند عشقی زایدالوصف داشت و از این رو در دهه اخیر چند نوبت به دعوت دانشگاه علوم پزشکی بیرجند به زادگاهش سفر کرده و برای دانشجویان سخنرانی نمود. پزشکان بسیاری خاطرات شیرینی از دوران شاگردی نزد آن فقید یا مدیریت دقیق او بر دانشکده پزشکی مشهد دارند. ایشان به برخی استادان متقدم دانشگاه مشهد چون شادروان دکتر احمدعلی رجائی بخارائی (استاد و رئیس اسبق دانشکده ادبیات) باوری عمیق داشت و از این رو در یادنامه دکتر رجایی (به اهتمام آقایان دکتر یاحقی، دکتر محمدرضا راشد محصل و دکتر سلمان ساکت) مقالهای در یادکرد خدمات دانشگاهی و مدیریتی دکتر رجایی دارد.خدایش بیامرزاد که همواره بر لبه تیز حقیقت، صراحت و یکرنگی گام برداشت و لب به تملق احدی نگشود و با نیکنامی بدرود حیات گفت. یاد نیکش بخیر 🌿@mafakherferdowsi
۲۳ مردادماه ۱۴۰۵ مصادف است با دومین سالگرد درگذشت دکتر غلامعلی ناصح، استاد پیشکسوت روماتولوژی کودکان، رئیس اسبق دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه مشهد و معاون اسبق آموزشی و پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهدمرکز آثار مفاخر و اسناد دانشگاه یاد و خاطرهٔ این استاد برجستهٔ دانشگاه را گرامی میدارد.@mafakherferdowsi
مركز آثار مفاخر و اسناد دانشگاه فردوسی مشهد، سالروز شهادت امام رضا(ع) را تسليت میگويد.@mafakherferdowsi
مركز آثار مفاخر و اسناد دانشگاه فردوسي مشهد، سالروز رحلت پيامبر اكرم (ص) و شهادت امام حسن مجتبي (ع) را تسليت مي گويد.@mafakherferdowsi
ظرفهای سلف دانشگاه #معرفی_موزه_دانشگاه @mafakherferdowsiظرفهای سلف دانشگاهدر یکی از ویترینهای گالری نخست موزه دانشگاه، مجموعهای از ظرفهای مورد استفاده در سلف دانشگاه در دورههای مختلف به نمایش گذاشته شده است. این ظروف، اگرچه در نگاه نخست اشیایی ساده و روزمره به نظر میرسند، از منظر تاریخ دانشگاه اهمیت قابل توجهی دارند؛ زیرا بخشی از آنها نشانهها و لوگوهای رسمی دانشگاه را بر خود دارند و از این طریق، تغییرات هویتی و سازمانی دانشگاه در دورههای مختلف را بازتاب میدهند. همانگونه که در بخشهای پیشینِ معرفی موزه اشاره شد، نام و نشان دانشگاه در طول زمان تغییر کرده است. ظروف سلف را نیز میتوان در شمار اشیایی قرار داد که این تغییرات را به شکلی عینی و ملموس ثبت کردهاند. از این رو، هر ظرف تنها یک وسیله برای سرو غذا نیست، بلکه میتواند بهعنوان بخشی از تاریخ مادی دانشگاه، اطلاعاتی درباره یک دوره مشخص از حیات آن در اختیار ما قرار دهد.نقش بستن نام یا لوگوی دانشگاه بر روی این ظروف، آنها را از اشیای معمول و مصرفی متمایز کرده است. تغییر شکل لوگو، شیوه درج آن، رنگ و طراحی نشان و حتی عنوانی که برای دانشگاه به کار رفته، میتواند در تعیین دوره استفاده از هر یک از این ظروف مؤثر باشد. به این ترتیب، مجموعه ظروف سلف را میتوان در کنار اسناد مکتوب، عکسها، پوسترها و دیگر اشیای موجود در موزه، منبعی برای مطالعه تاریخ تحولات هویتی دانشگاه دانست. گاه یک نشان کوچک حکشده بر روی یک بشقاب یا فنجان، اطلاعاتی را درباره دوره استفاده از آن در اختیار پژوهشگر میگذارد که ممکن است در اسناد رسمی به این شکل قابل مشاهده نباشد.اهمیت این مجموعه البته تنها به نام و لوگوی دانشگاه محدود نمیشود. جنس، شکل، اندازه، طراحی و شیوه ساخت ظروف نیز از جنبههای دیگری است که میتواند در شناخت تحولات دانشگاه و شیوه اداره خدمات رفاهی آن مورد توجه قرار گیرد. مقایسه ظروف دورههای مختلف نشان میدهد که وسایل مورد استفاده در سلف دانشگاه، مانند دیگر تجهیزات و امکانات آن، در طول زمان دستخوش تغییر شدهاند. جنس ظروف، کیفیت ساخت، طراحی ظاهری و حتی شکل و اندازه آنها، میتواند بازتابی از تغییر در امکانات، ذائقه عمومی و استانداردهای خدماتی دانشگاه در دورههای مختلف باشد.از سوی دیگر، این ظروف بخشی از تجربه روزمره نسلهای مختلف دانشجویان و کارکنان دانشگاه نیز، بودهاند. سلف دانشگاه تنها محلی برای صرف غذا نبوده، بلکه یکی از فضاهای مشترک زندگی دانشجویی و اجتماعی دانشگاه به شمار میآمده است. بسیاری از دانشجویان و کارکنان، بخشی از خاطرات دوران تحصیل یا خدمت خود را با همین فضا و وسایل آن به یاد میآورند. بنابراین، ظروف سلف علاوه بر ارزش تاریخی و موزهای، واجد نوعی ارزش خاطرهای نیز هستند و میتوانند بخشی از تاریخ زندگی روزمره دانشگاه را روایت کنند؛ تاریخی که معمولاً در گزارشهای رسمی و اسناد اداری کمتر بازتاب مییابد.از این منظر، قرار گرفتن این ظروف در موزه دانشگاه فرصتی برای مشاهده بخشی از تاریخ دانشگاه از خلال اشیای روزمره است. این مجموعه نشان میدهد که تاریخ یک دانشگاه تنها در اسناد اداری، ساختمانها، مدیران و رویدادهای مهم آن خلاصه نمیشود؛ بلکه اشیای سادهای مانند یک بشقاب یا فنجان نیز میتوانند نشانههایی از دورههای مختلف حیات آن را در خود حفظ کنند. ظروف سلف دانشگاه از همین منظر، نمونهای روشن از تاریخ مادی دانشگاه و بخشی از میراث ملموس آن به شمار میآیند.۲۰ مردادماه ۱۴۰۵#معرفی_موزه_دانشگاه @mafakherferdowsi
ظرفهای سلف دانشگاه #معرفی_موزه_دانشگاه @mafakherferdowsi
