معراج نامه، اثری ولایی که از ابنسینا نیست!علی بین صحابه مانند معقول در میان محسوس استعلاوه بر چله…
انتشار: 2026/08/13 13:30 UTCدریافت: 2026/08/15 20:20 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/15 20:20 UTC
معراج نامه، اثری ولایی که از ابنسینا نیست!علی بین صحابه مانند معقول در میان محسوس استعلاوه بر چلهنشینی و نماز خواندنِ ابنسینا برای حل مشکلات علمی، جمله دیگری نیز بین اساتید معاصر فلسفه اسلامی پرطنین است:ابنسینا قائل است علی بین صحابه مانند معقول در میان محسوس استو از این جمله نتیجه گرفته میشود ابنسینا شیعه بوده است.اما توضیح:اولا: این جمله به خودی خود نشانگر شیعه بودن نیست؛ معاویه و عمرو عاص نیز در بیان عظمت امیرالمؤمنین علیه السلام شعرها و وصفهای بسیار عجیبی دارند، اما شیعه نیستند! شیعه بودن دستِکم یعنی اعتقاد به جانشینی بلافصل امیرالمؤمنین بعد از رسول خدا، و ترجیح ندادن خلفای سقیفه بر حضرت. اما ابنسینا در آثار مختلفش خلفای سقیفه را بالاتر از حضرت دانسته است! بطور مثال وی عمر بن خطاب را از اميرالمؤمنين علیه السلام عاقلتر میداند و میگويد:اگر امامت و خلافت دائر بين دو نفر شد که يکی عاقلتر و سياستمدارتر باشد و ديگری عالمتر، بايد آن کس که عاقلتر است مقدّم شود، و آن کس که عالمتر است وزير و کمککار او گردد، همانطور که عمر و علی چنين کردند!!نص کلام او اينچنین است:فصل في الخليفة والامام... فيلزم أعلمهما أن يشارك أعقلهما، ويعاضده، ويلزم أعقلهما أن يعتضد به ويرجع إليه، مثل ما فعل عمر وعلى! الشفاء(الهیات)، ص۴۵۲-۴۵۱.ابن ابی الحدید در فصلی که میخواهد سیاست امیرالمؤمنین را با سیاست رسول خدا مقایسه کند به این کلام ابن سینا اشاره کرده و با تعجب مینویسد:«سياسة علي وجريها على سياسة الرسول:واعلم أن قوما ممن لم يعرف حقيقة فضل أمير المؤمنين ع زعموا أن عمر كان أسوس منه وإن كان هو أعلم من عمر و صرح الرئيس أبو علي بن سينا بذلك في الشفاء».ابن أبى الحديد، شرح نهج البلاغة، ج١٠، ص٢١٢ثانیا: معراجنامه اساسا از ابنسینا نیست!نه تنها هیچ کدام از شاگردان ابنسینا وجود چنین کتابی از او را گزارش نکردهاند بلکه سبک نگارش و ادبیات آن نیز تفاوت اساسی با آثار فارسی ابنسینا دارد؛ یحیی مهدوی، نویسنده فهرست مصنفات ابنسینا، ضمن اشاره به ضعف انتساب معراجیه (معراجنامه) به ابنسینا مینویسد:در صحت انتساب آن به شیخ تردید است زیرا در هیچجا نامی از شیخ نیامده و سبک نگارش آن با دانشنامه تفاوت دارد.ظاهرا میرداماد از نخستین شیعیانی بوده که این کتاب را به اشتباه به ابنسینا نسبت داده است.علاوه بر تمام این ضعف انتسابها، اما اینک میدانیم نویسنده معراجنامه یا همان معراجیه، قطب الدّین مظفر بن اردشیر سنجی عَبّادی مروزی واعظ (۴۹۱_۵۴۷ق) است.نسخهای کامل از این رساله به نام خود وی در کتابخانه مراد بخاری ترکیه، به شماره نسخه ۷۱ موجود است.لازم به ذکر است هرچند مراجعه به کتابخانه و تهیه نسخه خطی از جانب ما انجام شده است، اما سرنخ اولیه را از جای دیگری (شاید از نوشتههای خود دکتر یحیی مهدوی بدست آوردیم که با اشاره به فهرست کتابخانه بخاری، وجود چنین نسخهای را در آنجا گزارش کرده بودند اما ظاهرا به تصویر نسخه دسترسی نداشتند)نسخه:t.me/kalam_shia/1187

