📝📝از لاهه تا امروز؛ چرا قدرت به مذاکره تبدیل نمیشود؟✍وحید صادقی هشجین⚛ @jomhuriyat♈️گاهی تاریخ، آی…
انتشار: 2026/08/16 14:09 UTCدریافت: 2026/08/17 10:52 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/17 10:52 UTC
📝📝از لاهه تا امروز؛ چرا قدرت به مذاکره تبدیل نمیشود؟✍وحید صادقی هشجین⚛ @jomhuriyat♈️گاهی تاریخ، آینهای در برابر امروز میگذارد که بیش از هر تحلیل سیاسی، حرف برای گفتن دارد.♈️در سالهای ملیشدن نفت، ایران از نظر قدرت نظامی، اقتصادی و رسانهای در برابر بریتانیا قابل مقایسه نبود. بریتانیا قدرت استعماری بزرگی بود و شبکه سیاسی و اقتصادی گستردهای در جهان داشت. ♈️ایران نه رسانههای جهانی داشت، نه پشتوانه مالی قابل توجه و نه قدرت نظامی امروز را. با این حال، دولت دکتر محمد مصدق توانست بخش مهمی از این رویارویی را به زمین حقوق و دیپلماسی منتقل کند.♈️در ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ قانون ملیشدن صنعت نفت تصویب شد و ایران اعلام کرد منابع نفتی خود را ملی میکند. اما نکته مهم این است که مصدق صرفاً بر شعار و مقاومت تکیه نکرد؛ مذاکره کرد، پیشنهاد داد و درباره غرامت نیز راهحلهایی مطرح کرد. ♈️مهمتر از همه، ایران توانست اختلاف را به دیوان بینالمللی دادگستری در لاهه بکشاند؛ جایی که مسئله اصلی، فقط «قدرت بریتانیا» نبود، بلکه صلاحیت حقوقی و حاکمیت ایران مطرح شد. در ۳۱ تیر ۱۳۳۱ ، دیوان در نهایت با رأی اکثریت، استدلال ایران درباره صلاحیت خود را پذیرفت.♈️این اتفاق یک درس بزرگ داشت: گاهی کشوری که در میدان قدرت مادی ضعیفتر است، میتواند با تغییر زمین بازی، بخشی از برتری طرف مقابل را خنثی کند. ♈️اما آیا این بدان معناست که مصدق بدون هیچ اهرمی موفق شد؟ نه. ایران نفت داشت؛ موقعیت ژئوپلیتیکی مهمی داشت؛ ملیشدن نفت از پشتوانه اجتماعی گستردهای برخوردار بود و میان آمریکا و بریتانیا نیز درباره نحوه برخورد با ایران اختلافاتی وجود داشت.پس راز کار فقط «ایستادگی» نبود. راز مهمتر، تبدیل منابع محدود قدرت به اهرم مذاکره بود.♈️امروز چه تفاوتی وجود دارد؟ ایران امروز از نظر نظامی، ژئوپلیتیکی و امنیتی بسیار قدرتمندتر از ایران سالهای ۱۳۳۰ است. اما قدرت نظامی بهتنهایی قدرت مذاکره نیست.موشک، ارتش، موقعیت جغرافیایی، منابع انرژی و نفوذ منطقهای زمانی به اهرم دیپلماتیک تبدیل میشوند که بتوان آنها را به امتیاز قابل معامله تبدیل کرد.♈️مذاکره موفق یعنی: «اگر شما X را بدهید، من Y را میدهم.» نه اینکه یک طرف فقط بگوید «حق با من است» و طرف مقابل نیز بگوید «قدرت با من است».♈️هر دو ممکن است همزمان درست باشند؛ اما هیچکدام بهتنهایی توافق ایجاد نمیکند. شاید بزرگترین درس مصدق همین بوده باشد. مصدق تلاش کرد بریتانیا را وادار کند با «ایرانِ صاحب حق» مذاکره کند، نه با «ایرانِ ضعیف در برابر امپراتوری بریتانیا». این تغییر زاویه بسیار مهم بود.♈️امروز نیز اگر ایران بخواهد از قدرت خود نتیجه سیاسی بگیرد، شاید بیش از آنکه به قدرت بیشتر نیاز داشته باشد، به دیپلماسی حرفهایتر، هدفهای دقیقتر، تصمیمگیری منسجمتر و طراحی هوشمندانهتر امتیازات نیاز دارد. ♈️مذاکرهکننده موفق کسی نیست که هیچ امتیازی ندهد. مذاکرهکننده موفق کسی است که هر امتیازی را فقط در برابر امتیازی همارزش یا ارزشمندتر واگذار کند. و شاید مهمترین درس تاریخ نفت همین باشد: «قدرت واقعی آن نیست که فقط بتوانید مقاومت کنید؛ قدرت واقعی آن است که بتوانید مقاومت خود را به نتیجه تبدیل کنید.»♈️ایرانِ امروز، برخلاف ایرانِ سالهای ملیشدن نفت، ابزارهای قدرت بسیار بیشتری در اختیار دارد. پرسش اصلی بنابراین دیگر این نیست که: «آیا ایران قدرتمند است؟» پرسش مهمتر این است: «آیا ایران میتواند قدرت خود را به یک توافق پایدار و تأمینکننده منافع ملی تبدیل کند؟» شاید پاسخ این پرسش، بیش از میدان جنگ، در هنر مذاکره نهفته باشد./ انجمن اسلامی مدرسین دانشگاهها#جمهوریت⚛ @jomhuriyat
