🐎 قلمرو سلطان اوزون حسن خان آققویونلو (حسنپادشاه بایندر)⬆️این نقشه قلمرو اوزونحسن آققویونلو را…
انتشار: 2026/07/31 15:44 UTCدریافت: 2026/08/07 23:56 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/07 23:56 UTC
🐎 قلمرو سلطان اوزون حسن خان آققویونلو (حسنپادشاه بایندر)⬆️این نقشه قلمرو اوزونحسن آققویونلو را در اوج قدرت نمایش میدهد. ناحیۀ آبی مبیّن متصرفات دائمی حسنپادشاه و راهراه سفید-آبی نشانگر متصرفات موقت اوست.⬇️با از میان رفتن مدعیان تیموری و قراقویونلو، حکومت بر سرتاسر ایران برای اوزونحسن ممکن شد. او که از تیول ویژۀ خود دیاربکر بیرون آمده بود و فرمانروای ارمنستان و کردستان نیز محسوب میشد، با دگرگونی ناگهانی اوضاع، توانست ایران و بینالنهرین را نیز به متصرفات خود اضافه و مقر حکومتش را به تبریز منتقل کند. اوزونحسن پس از پیروزی بر ابوسعید تیموری، بلافاصله حکامی را به اصفهان، قم، کاشان، نطنز، اردستان، یزد، قزوین، طارم، سلطانیه، ساوه، کاشان و همدان روانه کرد.اوزونحسن در اوایل شوال همان سال (۸۷۳ق) از قشلاقات مغان، به عزم اردبیل و تبریز و یورش به عراق (عجم) بیرون آمد و به پسرش اغورلو محمد دستور داد که پس از حمله بر حسنعلی به اصفهان رفته، از آنجا برای دفع امیر یوسف، فرزند دیگر جهانشاه، روانۀ فارس شود. همچنین یادگارمحمد را به خراسان فرستاد تا حکومت آن نواحی را به عهده بگیرد. اوزونحسن در اواخر ذیقعدۀ همان سال وارد تبریز شد و از این پس بهعنوان پادشاه ایران، در تبریز پایتخت تازهاش مستقر گردید. در اوایل پاییز سال ۸۷۴، شیراز که در تصرف ابویوسف میرزا، پسر جهانشاه بود به تصرف آققویونلوها درآمد. پس از آنکه اوزونحسن زمستان را در شهر قم سپری کرد، بغداد را نیز به تصرف درآورد. به فرمان اوزون حسن حکومت شهر شیراز به فرزندش، سلطان خلیل میرزا، تفویض شد. از دیگر فرزندان اوزونحسن، زینل، بر منطقهٔ وسیعی از کرمان و سیرجان تا ساحل بحر عمان حاکم شد و مقصود به حکومت بغداد رسید.نتایج قهری فتوحات درخشان اوزونحسن این بود که او یکی از مقتدرترین فرمانروایان شرق نزدیک شد. قلمرو حکومتی او به غیر از سرزمین اصلی آققویونلوها (دیاربکر) که حالا تبدیل به سرحد غربی حکومت جدید شده بود، شامل تمامی ایران (بهاستثنای خراسان)، ارمنستان و بینالنهرین میشد. اوزونحسن تا دم مرگ بر این مناطق پهناور فرمان راند.⏺خراسان و صلح اوزونحسن با حسین بایقرااوزونحسن پس از پیروزی بر ابوسعید تیموری، در این اندیشه بود که خراسان را نیز تصرف کند، اما فعلاً دو چیز مانع او بود؛ یکی وجود شاهزادگان تیموری و دیگری اینکه جد اوزونحسن، نمکپروردۀ تیمور بود و تصرف خراسان نوعی بینزاکتی سیاسی محسوب میشد. لذا وی یادگارمحمد میرزا - نوۀ شاهرخ - را که در جنگ با ابوسعید در خدمت او بود، به لشکر و اسلحه یاری کرد و به خراسان فرستاد و به او فرمان حکومت بر خراسان نیز داد. سپس بعضی از فرزندان خود از جمله سلطان خلیل را با جمعی کثیر از سپاهیان به کمک وی روانه نمود. هرچند سلطان حسین، یادگارمحمد را در چناران در هم شکست، ولی وی بار دیگر با کمک ترکمانان آققویونلو به خراسان آمد و سلطان حسین بالاجبار از هرات بیرون رفت و به صحرای آواق پناهنده شد و بدینترتیب خراسان ضمیمۀ قلمرو اوزونحسن شد.اما یادگارمحمد یکسره به عیش و عشرت پرداخت و بر اثر عیاشی مفرط او و ظلم بیحساب ترکمانانی که همراه وی بودند، مردم از وی متنفر شدند. سرانجام سلطان حسین میرزا، متهورانه بر هرات تاخت و شهر را گرفت و یادگارمحمد را به قتل رساند. امیران آققویونلو نیز روی به فرار نهاده، روانۀ عراق (عجم) شدند.اوزون حسن با اطلاع از قتل یادگارمحمد، تصمیم گرفت به خراسان لشکر بکشد و به اغورلومحمد پیغام داد که از اصفهان به استرآباد (گرگان کنونی) برود و در اوایل بهار به طرف خراسان حرکت نماید. سلطان حسین برای ممانعت از یورش آققویونلوها، شیخالاسلام اعظم شیخ عبدالله را که از نوادگان ابوسعید ابوالخیر بود با نامهای حاکی از اخلاص و تواضع، نزد اوزون حسن فرستاد. شیخ عبدالله در شهر قم به حضور اوزون حسن رسید. امیر آققویونلو فرستادۀ سلطان حسین را با احترام پذیرفت و فرمان داد که استرآباد را به گماشتۀ سلطان حسین بسپارند و لشکریان آققویونلو از آن نواحی بیرون بیایند. بدینترتیب اوزون حسن با سلطان حسین مدارا کرده، بین آنها صلح برقرار شد.⏺اهمیت تاریخی بایندریهحکومت اوزونحسن و یعقوب ضامن استقلال بخش بزرگی از خاک ایران و وسیلهٔ حفظ فرهنگ و هنر عهد تیموری گردید. در این مدت بسیاری از شهرهای ایران آباد شد، بازرگانی توسعه یافت و ارتش سازمان منظمتری به خود گرفت. از طرف دیگر ایران برای ایجاد رابطه با کشورهای اروپایی گامهای جدیدی را برداشت و فعالیتهایی برای اصلاحات ارضی و مالیاتی انجام شد. این دوره را باید یکی از ادوار درخشان تاریخ ایران به حساب آورد.📖 مأخذ متن: حسین میرجعفری، تاریخ تیموریان و ترکمانان، ویراست ۲ (اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان و سازمان سمت، ۱۳۸۸)، ۲۹۲-۲۹۱، ۳۲۳.⏳تاریخ را با نقشهها مرور کنید!🔽🌎 @Jaynegareh ⬅️ جاینگاره


