از تبریک‌های شتابزده هفته گذشته تا رتبه چهاردهم تیم المپیاد ریاضی ایرانوقتی مدال‌، معیار شایستگی مد…

ردپای سه مسیر کلیدی در پیری سلول‌های بنیادی مزانشیمیمسیرهای مولکولی پیری سلول‌های بنیادی زیر ذره‌بین پژوهشگران رویانhttps://didehbanelmiran.ir/55874دیده‌بان علم ايران          @ISWIR

پیش‌بینی جرم خانواده‌ای از ذرات فرضی برای جست‌وجو در شتاب‌دهنده‌های آیندهفیزیکدانان ایرانی، نقشه نظری هادرون‌های حاوی کوارک تاپ را ترسیم کردندhttps://didehbanelmiran.ir/55893دیده‌بان علم ايران          @ISWIR

یافته‌های تازه محققان ایرانی از فناوری دست‌افزارهای سنگی پیش از تاریخ زاگرسhttps://didehbanelmiran.ir/55886دیده‌بان علم ايران          @ISWIR

گلسنگ‌ها؛ شاهدان زنده جنگ ایران و عراق ✍محمد سهرابیگلسنگ‌شناس"آیا گلسنگ‌ها می توانند به عنوان شاهدانی زنده از جنگ ایران و عراق در دادگاه علم شهادت دهند؟"پاسخ به پرسش یک دانشجوی ایلامی از نسلی که پیامدهای جنگ را در خانه و کاشانه خود با پوست و گوشت خویش لمس کرده است.جنگ ایران و عراق فقط شهرها، روستاها و زندگی انسان‌ها را تحت تأثیر قرار نداد؛ طبیعت غرب و جنوب‌غرب ایران نیز بخشی از پیامدهای این جنگ ویرانگر را تجربه کرد. از خوزستان و ایلام تا بخش‌هایی از کرمانشاه، کردستان، آذربایجان غربی و دیگر نواحی زاگرس، انفجارها، آتش‌سوزی‌ها، سوختن تأسیسات نفتی، تردد گسترده ماشین‌آلات نظامی و بقایای مهمات می‌توانستند مواد و آلاینده‌های گوناگونی را وارد خاک و هوا کنند.اما پرسش اینجاست:آیا پس از گذشت چند دهه، هنوز می‌توان ردپای محیط‌زیستی آن جنگ را در طبیعت زیبای زاگرس جست‌وجو کرد؟یکی از شاهدان زیستی آن دوران که شاید بتواند در پاسخ به این پرسش به ما کمک کند، گلسنگ‌ها هستند.گلسنگ‌ها همچون فرش یا جامه‌ای رنگین، با رنگ‌های زرد، نارنجی، سبز، خاکستری و سیاه، بر سنگ‌ها، صخره‌ها و تنه درختان گسترده‌اند. آن‌ها ریشه ندارند و آب و بسیاری از مواد مورد نیاز خود را مستقیماً از هوا و بارش دریافت می‌کنند. به همین دلیل، ذرات و برخی عناصر موجود در محیط می‌توانند به‌مرور در پیکر آن‌ها تجمع پیدا کنند.در جریان هشت سال جنگ، مناطق وسیعی از زاگرس غربی و جنوب‌غرب ایران در معرض فشارهای محیطی گوناگون قرار گرفتند؛ از انفجار مهمات و آتش‌سوزی چاه‌ها و تأسیسات نفتی گرفته تا احتراق سوخت‌های فسیلی، تخریب شهرها و روستاها و حرکت گسترده خودروها و ماشین‌آلات سنگین نظامی. همه این عوامل می‌توانستند بر ترکیب خاک، گردوغبار و هوای منطقه تأثیر بگذارند.اینجاست که گلسنگ‌ها اهمیت پیدا می‌کنند.با نمونه‌برداری سیستماتیک از گلسنگ‌های مناطق جنگ‌دیده زاگرس و مقایسه آن‌ها با مناطق شاهد، می‌توان غلظت عناصری مانند سرب، مس، روی، نیکل، کروم، کادمیم، آرسنیک و آنتیموان را بررسی کرد.اگر در اطراف مناطق سابق جنگی، محل‌های بمباران، تأسیسات نفتی آسیب‌دیده یا مناطق عملیاتی، الگوی متفاوتی از تجمع برخی عناصر مشاهده شود، این یافته‌ها می‌توانند سرنخی برای مطالعه میراث محیط‌زیستی جنگ باشند.اما اینجا «قاضی علم» به شهادت گلسنگ‌ها به‌تنهایی اکتفا نمی‌کند!وجود چند فلز یا عنصر خاص در یک گلسنگ الزاماً به معنای منشأ جنگی آن‌ها نیست. زمین‌شناسی زاگرس، صنایع نفت و گاز، پالایشگاه‌ها، جاده‌ها، شهرها، فعالیت‌های صنعتی و حتی گردوغبار طبیعی نیز ممکن است منشأ همان عناصر باشند.بنابراین، گلسنگ به‌تنهایی نمی‌تواند بگوید: «این آلودگی حاصل جنگ است.»برای چنین نتیجه‌ای باید شواهد دیگری از خاک، گردوغبار، رسوبات، زمین‌شناسی، جهت باد، منابع صنعتی و تاریخ منطقه نیز کنار هم قرار گیرند. اما شاهد مهم دیگری ممکن است وجود داشته باشد: گلسنگ‌های تاریخی در موزه‌ها!اینجاست که اهمیت هرباریوم‌ها، موزه‌های گلسنگ و مجموعه‌های تاریخ طبیعی آشکار می‌شود. این مجموعه‌ها فقط محل نگهداری چند نمونه مربوط به پایان‌نامه‌های دانشجویی نیستند؛ آن‌ها می‌توانند بخشی از حافظه زیستی و محیط‌زیستی یک سرزمین را برای نسل‌های آینده حفظ کنند.نمونه‌ای که امروز تنها قطعه کوچکی از یک گلسنگ به نظر می‌رسد، ممکن است پنجاه سال بعد برای پاسخ به پرسشی استفاده شود که هنگام جمع‌آوری آن حتی به ذهن کسی نرسیده بود.تصور کنید نمونه‌های گلسنگی مستند از زاگرس در اختیار داشتیم که پیش از جنگ، هنگام جنگ و پس از آن جمع‌آوری شده بودند. در آن صورت شاید می‌شد آن‌ها را با نمونه‌های امروزی مقایسه کرد و بخشی از تغییرات محیط‌زیستی این سرزمین را در طول چند دهه مطالعه کرد.در چنین شرایطی، گلسنگ دیگر تنها موجودی کوچک روی سنگ یا درخت نیست؛ بخشی از یک سند زیستی تاریخی است.متأسفانه، تا آنجا که اطلاعات مستند و در دسترس نشان می‌دهد، آرشیوی منظم، پیوسته و اختصاصی از نمونه‌های تاریخی گلسنگ مناطق جنگ‌دیده زاگرس که امکان مقایسه نظام‌مند پیش و پس از جنگ را فراهم کند، در اختیار نداریم.نبود چنین آرشیوی پژوهش درباره گذشته را غیرممکن نمی‌کند، اما بازسازی دقیق شرایط محیطی پیش از جنگ و مقایسه مستقیم آن با وضعیت پس از جنگ را بسیار دشوار می‌کند.و این همان نکته‌ای است که گاهی فراموش می‌کنیم:موزه‌های تاریخ طبیعی فقط برای امروز ساخته نمی‌شوند؛ آن‌ها حافظه علمی یک کشور برای پاسخ به پرسش‌های فردا هستند.پس شاید پرسش اصلی این نباشد که یک گلسنگ امروز چه ارزشی دارد.پرسش مهم‌تر این است:اگر امروز نمونه‌های طبیعت خود را جمع‌آوری، مستند و برای آینده حفظ نکنیم، فردا که «دادگاه علم» برای پاسخ به پرسشی تاریخی شاهد بخواهد، چه چیزی برای شهادت دادن باقی خواهد ماند؟"دیده‌بان علم ايران  

معرفی حمایت‌های معاونت سیاستگذاری معاونت علمی به متخصصان ایرانی غیرمقیمhttps://didehbanelmiran.ir/55871دیده‌بان علم ايران          @ISWIR

فراخوان ساخت و ارتقا محصولات امن در حوزه فناوری اطلاعات توسط رمزنگاری‌های پساکوانتومیhttps://didehbanelmiran.ir/55868دیده‌بان علم ايران          @ISWIR