📚 محمد زهرایی؛ مردی که پشت میز و روی کتاب از دنیا رفتبه مناسبت سالمرگ یکی از چهرههای ماندگار نشر ا…
انتشار: 2026/08/24 12:04 UTCدریافت: 2026/08/24 17:50 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/24 17:50 UTC
📚 محمد زهرایی؛ مردی که پشت میز و روی کتاب از دنیا رفتبه مناسبت سالمرگ یکی از چهرههای ماندگار نشر ایرانمحمد زهرایی از کتابفروشی کوچکی در مشهد آغاز کرد و به یکی از تأثیرگذارترین ناشران خصوصی ایران بدل شد؛ ناشری که برای او انتشار کتاب صرفاً گرفتن یک دستنوشته، چاپ و توزیع آن نبود.ماکان و ماهور زهرایی در گفتوگویی به مناسبت سالمرگ پدرشان، از زندگی و شیوه کاری مردی گفتهاند که نامش با شماری از ماندگارترین آثار نشر ایران گره خورده است.داستان از کتابفروشی «رازی» در مشهد آغاز میشود؛ جایی که به روایت فرزندانش، بسیاری از چهرههای مذهبی، ملی ـ مذهبی و روشنفکر آن سالها به آن رفتوآمد داشتند. توران رضوی، همسر علی شریعتی نیز از مشتریان کتابفروشی بود.اما شاید جذابترین بخش روایت، شیوه زهرایی در ساختن کتاب باشد.درباره کتاب مشهور «مستطاب آشپزی» نجف دریابندری میگویند:«این کتاب وجود نداشت؛ یعنی محتوای آمادهای وارد دفتر نشر نشد، بلکه همهچیز ساخته شد.»زهرایی برای بسیاری از کتابهایش فقط ناشر نبود؛ با مؤلف وارد فرایند تولید میشد، بر جزئیات کار میکرد و تا رسیدن به نتیجهای که میخواست، بارها به نقطه آغاز بازمیگشت.فرزندانش این خصلت را با تعبیر جالبی توصیف میکنند:«دیوانگی خوبی در شخصیت آقای زهرایی برای تولید اثر وجود داشت.»این وسواس تا آخرین لحظه زندگی همراهش ماند.محمد زهرایی تنها ۶۴ سال داشت که پشت میز کار و هنگام ویراستاری یک کتاب درگذشت؛ آنگونه که فرزندانش روایت میکنند، سرش روی کتاب قرار گرفته بود.ماکان و ماهور زهرایی معتقدند اگر عمر بیشتری مییافت، تأثیرش بر نسل بعدی ناشران بسیار گستردهتر میشد:«۶۴ ساله بود اما به اندازه ۱۰۰ سال کار کرده بود.»🔗 خواندن گفتوگوی کامل با ماکان و ماهور زهراییفرهیختگاندر روزگاری که درباره بحران کتابخوانی بسیار حرف میزنیم، شاید کمتر درباره کسانی حرف زدهایم که «کتاب خوب ساختن» را به یک حرفه، هنر و حتی وسواس شخصی تبدیل کردند.محمد زهرایی از نسلی از ناشران بود که ناشر را صرفاً سرمایهگذار یا واسطه میان نویسنده و چاپخانه نمیدیدند؛ ناشر میتوانست در شکلگیری یک اثر، از ویرایش و طراحی تا جزئیترین اجزای تولید آن، صاحب نقش باشد.و شاید پرسش امروز همین باشد:آیا صنعت نشر ایران هنوز میتواند ناشرانی از جنس محمد زهرایی پرورش دهد؛ ناشرانی که کتاب را نه فقط یک «کالا برای فروش»، بلکه اثری بدانند که باید ساخته شود و سالها بماند؟#محمد_زهرایی #نشر #کتاب #نجف_دریابندری #تاریخ_فرهنگی#فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
پستهای تلگرام — فرهیختگان
📄 تجدید دیدار با علی شریعتی؛ لیبرالیسم، نئولیبرالیسم و سرمایهداری✍️ اکبر گنجیبحث درباره علی شریعتی بار دیگر بالا گرفته است؛ از نسبت اندیشههای او با توسعه و اقتصاد تا اتهاماتی که سهم شریعتی و روشنفکری دینی را در وضعیت امروز ایران جستوجو میکنند.اکبر گنجی در مقاله «تجدید دیدار با علی شریعتی: لیبرالیسم، نئولیبرالیسم، سرمایهداری» به همین مناقشه وارد میشود ونسبت شریعتی با لیبرالیسم، سرمایهداری و نقدهای اقتصادی امروز را موضوع بحث قرار میدهد.فارغ از موافقت یا مخالفت با نویسنده، انتشار متن کامل از این جهت اهمیت دارد که این مناقشه را میتوان از سطح برچسبها و نقلقولهای پراکنده به سطح استدلال و متن بازگرداند.📎 متن کامل مقاله اکبر گنجی به صورت PDF همراه این پست منتشر میشود.فرهیختگان:شاید پرسش مهمتر این باشد:در داوری درباره سهم شریعتی در تاریخ معاصر ایران، تا کجا در حال نقد اندیشههای خود او هستیم و از کجا شریعتی را به نماینده نمادین مجموعهای از افکار و پیامدهایی تبدیل میکنیم که الزاماً همه آنها از او آغاز نشدهاند؟#علی_شریعتی #اکبر_گنجی #لیبرالیسم #سرمایه_داری #روشنفکری#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
🎥 از مدرسه علوی تا دانشگاه امام صادق؛ روایت یک نسلهمسخنی با اهل نظرگفتوگو با حسامالدین آشنامیزبان: مجید تفرشیچگونه نوجوانانی که در میانه دهه ۱۳۵۰ در محیطهای مذهبی و آموزشی تهران رشد میکردند، انقلاب و سالهای نخست پس از آن را تجربه کردند؟در این گفتوگو، حسامالدین آشنا به سالهای ۱۳۵۴ تا ۱۳۶۲ بازمیگردد؛ از دوران نوجوانی و تحصیل در مدرسه علوی تا ورود به دانشگاه امام صادق.اما اهمیت این روایت تنها در شرح زندگی شخصی آشنا نیست.مجید تفرشی که از دوران نوجوانی بیش از نیم قرن با او دوستی داشته، گفتوگو را به سمتی میبرد که در کنار زندگی یک فرد، تصویری از فضای تربیتی، مذهبی، فرهنگی و سیاسی بخشی از جامعه ایران در سالهای منتهی به انقلاب و نخستین سالهای پس از آن نیز شکل بگیرد.تفرشی درباره انگیزه این گفتوگو نوشته است:«او خودش را در دوره نوجوانی روایت کرد. و البته نه فقط خودش؛ بلکه محیطی که در آن زندگی و تحصیل کرده بود.»از این منظر، گفتوگو را میتوان بخشی از تاریخ شفاهی یک نسل دید؛ نسلی که تجربه نوجوانیاش با انقلاب تلاقی کرد و بخشی از اعضای آن بعدها در دانشگاه، فرهنگ و سیاست جمهوری اسلامی نقشآفرین شدند.🎙 حسامالدین آشنا🎤 میزبان: مجید تفرشی📌 از مدرسه علوی تا دانشگاه امام صادق🗓 روایتی از سالهای ۱۳۵۴ تا ۱۳۶۲تماشای گفتوگوی کامل در یوتیوبفرهیختگانبرای فهم انقلابها، شناخت رهبران و خواندن اسناد سیاسی کافی نیست.باید سراغ مدرسهها، خانوادهها، محافل مذهبی، کتابهایی که خوانده میشد، معلمانی که اثر میگذاشتند و شبکههای دوستی نسل نوجوان آن دوران نیز رفت.شاید از همینجا پرسش جالبتری شکل بگیرد:نسلی که در مدارس و نهادهای مذهبی دهه ۱۳۵۰ پرورش یافت و بخشی از آن بعدها وارد ساختار جمهوری اسلامی شد، چه تصوری از جامعه مطلوب داشت؛ و آن آرمانها وقتی با واقعیت قدرت روبهرو شدند، چه اندازه باقی ماندند؟#حسام_الدین_آشنا #مجید_تفرشی #مدرسه_علوی #تاریخ_شفاهی #انقلاب_۱۳۵۷#فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
🔵 در قاب یک سند | پاسداری از نام «خلیج فارس»به مناسبت دوم شهریور، سالروز درگذشت محمدعلی رجایی و محمدجواد باهنر، آرشیو ملی ایران بخشنامهای از سال ۱۳۶۰ را منتشر کرده است که در آن محمدعلی رجایی بر استفاده از نام صحیح و تاریخی «خلیج فارس» در اسناد و نقشههای سازمان ملل متحد تأکید میکند.سندی از پیگیری رسمی ایران برای پاسداری از نامی که قرنها بر جغرافیا و اسناد تاریخی این منطقه نشسته است.📜 شناسه سند در آرشیو ملی ایران: ۹۷-۲۶۴-۱۶۹۱#خلیج_فارس #محمدعلی_رجایی #اسناد_تاریخی #آرشیو_ملی#سند_فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
🔴 «مشکلشان سیاهنمایی نیست، آینه است»✍️ مهدی محمودیان«هنرمند اگر فقر، سرکوب و تباهی را نشان بدهد، متهم میشود به سیاهنمایی؛ اما همانهایی که این سیاهی را ساختهاند، برایش حکم محرومیت مینویسند.واقعیت تلختر از هر فیلمی است: تصویر همین آدمها روی صندلی نمایندگی مردم ایران، از هر آنچه یک هنرمند بتواند بسازد سیاهتر است.این موجودات مشکلشان سیاهنمایی نیست، آینه است.»فرهیختگان:فارغ از لحن تند این یادداشت، مسئلهای که پشت آن قرار دارد جدی است: آیا قانون میتواند مفاهیمی چون «سیاهنمایی» یا ارائه «چهره سیاه از کشور» را بدون تعریفی دقیق، مبنای محرومیت یک هنرمند از حرفهاش قرار دهد؟#آزادی_بیان #سینما #هنر #قانونگذاری #منتخب_فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
⭕️ نتانیاهو و «نامهای که به صندوق پستی اشتباه فرستاد»✍️ لونت کمالحمله اسرائیل به پایگاه ابوالظهور سوریه در نگاه نخست میتوانست مقدمه تشدید تنش مستقیم میان اسرائیل و ترکیه باشد؛ اما لونت کمال معتقد است واکنش حسابشده آنکارا، مسیر بحران را تغییر داد.اسرائیل هدف حمله را جلوگیری از استقرار نظامی ترکیه در این پایگاه اعلام کرد؛ ادعایی که آنکارا رد کرد. ترکیه نیز بهجای پاسخ متقابل و ورود به چرخه تشدید، مسئله را به سطحی گستردهتر کشاند و واشنگتن برای جلوگیری از برخورد مستقیم اسرائیل، ترکیه و سوریه وارد میدان شد.یک مقام ترک درباره پیام نتانیاهو تعبیر جالبی به کار برده است:«او نامه را به صندوق پستی اشتباه فرستاده است.»به روایت نویسنده، نتانیاهو میخواست مخاطب پیامش آنکارا باشد، اما ترکیه نپذیرفت بحران را در چارچوب دوجانبهای که اسرائیل تعریف کرده مدیریت کند و عملاً واشنگتن را نیز وارد معادله کرد.این خویشتنداری از آن جهت اهمیت دارد که یک رویارویی مستقیم با ترکیه برای اسرائیل، پس از سالها جنگ و درگیری در چند جبهه، مسئلهای کاملاً متفاوت خواهد بود. از سوی دیگر، آمریکا نیز علاقهای به شکلگیری چنین جبهه تازهای میان دو شریک مهم منطقهای خود ندارد.از نگاه لونت کمال، بنابراین اهمیت ابوالظهور شاید بیش از خود حمله، در مدیریت روزهای پس از حمله باشد: اسرائیل کوشید قواعد بازی را تعیین کند، اما ترکیه از بازی در همان زمین خودداری کرد.📖 اصل یادداشت در Türkiye Todayفرهیختگان:اما آیا واقعاً خویشتنداری ترکیه یک پیروزی دیپلماتیک است؟یا ممکن است اسرائیل، خودداری آنکارا از پاسخ متقابل را نشانهای ببیند که میتواند بدون پرداخت هزینه فوری، حملات مشابه را تکرار کند؟به بیان دیگر:در سیاست منطقهای، مرز میان «خویشتنداری هوشمندانه» و «بازدارندگی ناکافی» کجاست؟#ترکیه #اسرائیل #سوریه #نتانیاهو #ابوالظهور #خاورمیانه#منتخب_فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
🔴 وزیر خزانهداری ترامپ: «D-Day اقتصادی» علیه ایران آغاز میشود✍️ اسکات بسنت | فایننشال تایمزدر آستانه اعلام دور تازه سیاستهای اقتصادی آمریکا علیه ایران، اسکات بسنت در مقالهای کمسابقه از نظر لحن و صراحت، از ورود تقابل واشنگتن و تهران به «مرحله پایانی» سخن گفته است.او مینویسد:«با سپیدهدم، یک D-Day اقتصادی آغاز میشود؛ بزرگترین تهاجم مالی که تاکنون علیه یک دشمن سامان یافته است.»هدف اعلامشده فقط افزایش تحریمهای ایران نیست. بسنت عملاً به کشورها، بانکها، صرافیها، شرکتهای کشتیرانی، خریداران نفت و هر نهادی که به حفظ روابط اقتصادی با ایران کمک کند، اولتیماتوم میدهد: ادامه همکاری با تهران میتواند به طرد آنها از اقتصاد و نظام مالی جهانی منجر شود.او حتی استدلال میکند که «انزوای کامل مالی» ایران میتواند نیاز به اقدام نظامی آمریکا را منتفی کند؛ اما همزمان هشدار میدهد که در صورت اقدام نظامی ایران علیه نیروهای آمریکایی یا کشورهای خلیج فارس، ترامپ «قاطعانه و سریع» پاسخ خواهد داد.این مقاله را شاید بتوان بیانیه سیاسی ـ اقتصادی مرحله تازه فشار آمریکا بر ایران دانست؛ مرحلهای که ظاهراً قرار است فشار را از خود ایران به هزینه همکاری دیگر کشورها با ایران منتقل کند.❓پرسش تعیینکننده اما این است:آیا واشنگتن واقعاً قادر است ایران را از آخرین شریانهای تجارت جهانی جدا کند، یا «D-Day اقتصادی» نیز به نبرد دیگری تبدیل خواهد شد که هزینه اصلی آن را مردم ایران و اقتصاد جهانی میپردازند؟متن کامل مقاله اسکات بسنت در فایننشیال تایمز #اسکات_بسنت #تحریم #اقتصاد_ایران #آمریکا #ترامپ #جنگ_اقتصادی#منتخب_فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی