شکوه مشروطیت؛ ابداع نوآیین در انطابق با منطق وجودی کشورمجلس دارالشورای ملّی بهعنوان مجلس مؤسسانِ ن…
انتشار: 2026/08/05 18:26 UTCدریافت: 2026/08/10 06:20 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/10 06:20 UTC
شکوه مشروطیت؛ ابداع نوآیین در انطابق با منطق وجودی کشورمجلس دارالشورای ملّی بهعنوان مجلس مؤسسانِ نهادهای نوآیین دولت-کشور ایران، در شرایطی که بحران عمیق در حوزههای مختلف حیات ایرانیان فراگیر شده بود، دست به ابداعی استراتژیک در تأسیس نهادی زد؛ انتخابی برخاسته از آگاهی مؤسسان و در عین حال، مقید به مقدورات و الزامات ناشی از روح زمانه، مناسبات نیرو و امکانات موجود. آگاهی مؤسسان، خود متأثر از آگاهی ملّی و ایدۀ تاریخی کشور نزد جامعۀ ایرانی بود که در دهههای منتهی به مشروطیت، با وجوهی از تجدد درآمیخته بود. میراث نهادی دولت کهن ایرانی نیز، بهلحاظ نظری و عملی، واقعیت موجودی بود که آگاهی آنان را جهت میداد. از سوی دیگر، آگاهی ملّی ایرانیان، در اثر ژرفاگرفتنِ بحران فراگیر و تهدیدی که بر اساسِ دولت ایران وارد بود، به جنبش درآمد و بخت آن را یافت که با برپایی مشروطیت و در درون دارالشورای ملّی، دولت یکپارچة ایران را در هیأتی نو بازسازی کند.هنگامی که به سدة بیستم تاریخ ایران میرسیم، شبح بحرانی را میبینیم که بهتدریج، طی یکسده، بر کل حیات جمعی ایرانیان سایه افکند و موجودیت کشور را در معرض تهدید قرار داد. ایرانیان در مواجهۀ با تجدد و الزامات جهان جدید، «بخت» آن را یافتند که «فضیلت» خود را برای نجات کشور بهکار بندند و بدینصورت عمل کردند که با تشکیل مجلس دارالشورای ملّی و در این مجلس مؤسس، با اتکای به ایدۀ تاریخی ایران و وجه نظری میراث نهادی دولت کهن ایرانی، در عین درک الزامات دوران جدید، صورتی نو به مضمون ایدة ایران ببخشند و برخی از مهمترین نهادهای نوآیین دولت ایران را تأسیس کنند.بدینترتیب، این تأسیس نه تقلیدی صرف از الگوهای اروپایی بود و نه صرف بازتولید ساختار فرسوده و اضمحلالیافتة پیشین؛ بلکه «ابداعی در انطباق» با منطق وجودی کشور بود: «تأسیس جدید در قدیم». برخلاف آنچه گفته میشود، مشروطیت شکست نخورد. هدف مشروطیت تأسیس نهادی برای نجات کشور در وضعیتی بحرانی و از فروافتادن در مغاک نابودی بود. نهادهایی که توسط مجلس دارالشورا تأسیس گردیدند و ایدهای که نمایندگان مجلس، بهعنوان مؤسسان نظم جدید، در سر داشتند ــ پس از دورهای فترت ناشی از مداخلات خارجی و اشغال بخشهایی کشور در جنگ بینالملل اول ــ استقرار یافته و پیگرفته شد. ایران، در بزنگاهی تاریخی، در رویارویی با بحرانی وجودی، بهواسطة مشروطیت بر پا ایستاد و ساختار نهادی دولت یکپارچة خود را در هیأتی نو، صورتبندی و مستقر گرداند. ما، امروز و هنوز، میراثدار مشروطیت هستیم، همچنانکه مشروطیت میراثدار وفادار منطق وجودی ایران بود. و هرگاه که از آن منطق وجودی عدول کنیم، گام در راه پرمخاطرهای نهادهایم که هر منزل آن تهدیدی وجودی برای ایران است.@NPPERSIA