مطالعات شبه قاره هند

@indianstudies پیامدهای امنیتی و ژئوپلیتیکی توافق دفاعی عربستان و پاکستان امضای توافق دفاع متقابل میان عربستان سعودی و پاکستان، به سرعت واکنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی را برانگیخته است. هند در نخستین موضع‌گیری رسمی خود اعلام کرد که پیامدهای این تحول را…@indianstudiesچرا هند باید از «پیمان مکه» نگران باشد؟خبر روز پیمان مکه است. پیمان دفاعی سه‌جانبه عربستان، پاکستان و ترکیه را اما نمی‌توان صرفاً از زاویه ایران و تحولات خاورمیانه تحلیل کرد. بی‌تردید ایران یکی از مخاطبان مهم این آرایش امنیتی تازه است؛ اسرائیل نیز از آن این پیام را دریافت می‌کند که ریاض، دست‌کم فعلاً، تمایلی به قرار دادن سیاست امنیتی خود ذیل توافق ابراهیم و نظم مطلوب تل‌آویو ندارد. آمریکا نیز با نشانه دیگری از تلاش شرکای منطقه‌ای خود برای تنوع‌بخشی به ترتیبات امنیتی مواجه است آن هم بعد از ناتوانی مستمر در تامین امنیت کشورهای حاشیه خلیج فارس که دپوی مهمات آن‌اند و امارات هم نمی‌تواند نسبت به شکل‌گیری محوری با مرکزیت ریاض و بدون حضور خود کاملاً بی‌اعتنا باشد. با این حال، یکی از مهم‌ترین مخاطبان این تحول در خارج از خاورمیانه، حتما هند است.شاید در نگاه اول پاکستان بازیگر فرصت‌طلبی به نظر برسد که صرفا دنبال ترضیه خاطر عربستان است اما کار فراتر از صرف ادای احترام برای دریافت وام است. از منظر جنوب آسیا، اهمیت اصلی توافق در این است که پاکستان را از موقعیت یک بازیگر صرفاً جنوب‌آسیایی فراتر می‌برد و آن را به بخشی از معماری امنیتی خلیج فارس و خاورمیانه فردا تبدیل می‌کند.برای دهلی‌نو، نگرانی اصلی صرف روابط نزدیک پاکستان با عربستان یا ترکیه نیست؛ این روابط سابقه‌ای طولانی دارد. مسئله، پیوند یافتن سه ظرفیت متفاوت در یک چارچوب دفاعی است: توان مالی و نفوذ سیاسی عربستان، ظرفیت نظامی و صنایع دفاعی ترکیه و ارتش و توان بازدارندگی پاکستان. چنین ترکیبی، در صورت نهادینه شدن، می‌تواند محیط امنیتی پیرامون هند را پیچیده‌تر کند.پرسش مهم برای دهلی‌نو این خواهد بود که تعهد دفاع جمعی این سه کشور در صورت وقوع یک بحران یا جنگ جدید میان هند و پاکستان تا چه اندازه قابل تسری است. هنوز روشن نیست که چنین تعهدی الزاماً به مداخله نظامی عربستان یا ترکیه منجر شود، هنوز حتی مشخص نیست این توافق ژست است یا تحول اما در منطق بازدارندگی، صرف احتمال حمایت اطلاعاتی، تسلیحاتی، لجستیکی یا سیاسی نیز می‌تواند در محاسبات طرف مقابل اثرگذار باشد. از این منظر، پاکستان از طریق این پیمان نوعی ابهام راهبردی پیرامون هر رویارویی احتمالی آینده با هند ایجاد می‌کند.در این میان، حضور ترکیه برای هند حساسیت بیشتری دارد. آنکارا طی سال‌های گذشته در موضوع کشمیر مواضعی نزدیک‌تر به اسلام‌آباد داشته و همکاری‌های دفاعی ترکیه و پاکستان نیز رو به گسترش بوده است. عربستان، برخلاف ترکیه، روابط اقتصادی و سیاسی بسیار گسترده‌ای با هند دارد و بعید است تمایل داشته باشد این روابط را قربانی رقابت هند و پاکستان کند. بنابراین دهلی‌نو احتمالاً خواهد کوشید میان تعهد دفاعی ریاض به اسلام‌آباد و حمایت از پاکستان در یک منازعه با هند مرزبندی روشنی ایجاد کند.در سطحی گسترده‌تر، اهمیت این پیمان برای پاکستان در افزایش وزن ژئوپلیتیکی آن است. اسلام‌آباد می‌تواند ظرفیت ارتش، تجربه عملیاتی و جایگاه خود به‌عنوان یک قدرت هسته‌ای را به نوعی سرمایه امنیتی تبدیل کرده و در مقابل، نفوذ سیاسی، منابع مالی و عمق راهبردی بیشتری به دست آورد. این دقیقاً همان روندی است که هند با حساسیت دنبال خواهد کرد؛ زیرا پاکستان در این صورت دیگر صرفاً رقیبی در مرزهای غربی هند نخواهد بود، بلکه به حلقه اتصال جنوب آسیا با ترتیبات امنیتی خلیج فارس و حتی شرق مدیترانه تبدیل می‌شود. اهمیت بالقوه اینجا در پیوند دادن چند جغرافیای امنیتی است. برای ایران، مسئله مهار نفوذ منطقه‌ای است؛ برای اسرائیل، محدود شدن چشم‌انداز نظم مطلوب تل‌آویو؛ برای آمریکا، افزایش استقلال امنیتی شرکای منطقه‌ای؛ و برای امارات، ظهور محوری تازه بدون مرکزیت ابوظبی. اما برای هند پرسش مشخص‌تر است: آیا پاکستان در حال منطقه‌ای کردن موازنه خود با دهلی‌نو و افزودن بازیگران جدید به معادله سنتی هند و پاکستان است؟اگر این پیمان در آینده به همکاری سازمان‌یافته‌تر در حوزه اطلاعات، صنایع دفاعی، پدافند، رزمایش‌های مشترک و هماهنگی عملیاتی منجر شود، دهلی‌نو ناچار خواهد بود آن را نه صرفاً یک تحول خاورمیانه‌ای، بلکه تغییری مستقیم در محیط امنیتی خود تلقی کند. شاید به همین دلیل، هند یکی از مهم‌ترین مخاطبان بلندمدت «پیمان مکه» باشد.هند هنوز موضع رسمی مفصلی درباره پیمان سه‌جانبه مکه اتخاذ نکرده است، اما پیش‌تر درباره پیمان دفاعی عربستان و پاکستان اعلام کرده بود که پیامدهای آن را برای «امنیت ملی هند و ثبات منطقه‌ای» بررسی می‌کند. خبری منتشر شد که هند در واکنش به این پیمان به دنبال انعقاد یک توافق دفاعی با اسرائیل رفته است؛ اما وزارت خارجه هند این گزارش را رسماً رد و آن را «خبر جعلی» توصیف کرد.

@indianstudies مودی در آستانه استمرار در پرانتخابات‌ترین سال جهان، بخش رای گیری انتخابات در هند، مدعی بزرگترین دموکراسی دنیا، به پایان رسید. سال ۲۰۲۴ حتی پیش از ناپایان ماندن دولت سیزدهم در ایران و انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری، یک سال عجیب انتخاباتی…@indianstudiesدستکاری مودی در نحوه انتخاب اعضای کمیسیون انتخابات هندکمیسیون انتخابات هند مسئول برگزاری و نظارت بر انتخابات این کشور است؛ بنابراین استقلال آن برای سلامت دموکراسی اهمیت زیادی دارد.تا قبل از مارس ۲۰۲۳، بر اساس دستور موقت دیوان عالی هند، رئیس و اعضای کمیسیون انتخابات باید توسط هیئتی سه‌نفره انتخاب می‌شدند که شامل نخست‌وزیر، رهبر مخالفان در پارلمان و رئیس دیوان عالی هند بود. هدف از این سازوکار، کاهش نفوذ دولت و تضمین بی‌طرفی در روند انتخاب اعضا بود.در مارس ۲۰۲۳، دیوان عالی اعلام کرد این وضعیت موقت تا زمان تصویب قانون جدید در پارلمان ادامه خواهد داشت.اما دولت نارندرا مودی همان سال قانونی تصویب کرد که رئیس دیوان عالی را از این هیئت کنار گذاشت و به‌جای او یک وزیر کابینه را قرار داد. اکنون هیئت انتخاب شامل نخست‌وزیر، یک وزیر منتخب نخست‌وزیر و رهبر مخالفان است؛ یعنی دولت عملاً دو رأی از سه رأی را در اختیار دارد.جمعه‌ای که گذشت دیوان عالی از دولت پرسید چرا رئیس دیوان عالی از این فرایند حذف شده است. نماینده دولت گفت اگر نتوان به تصمیم نخست‌وزیر اعتماد کرد، باید برای انتخاب وزیران کابینه هم یک قاضی یا فرد بیرونی حضور داشته باشد.قضات پاسخ دادند بحث بی‌اعتمادی شخصی به نخست‌وزیر نیست؛ مسئله این است که استقلال و بی‌طرفی نه‌فقط باید وجود داشته باشد، بلکه مردم نیز باید آن را به‌روشنی ببینند.منتقدان می‌گویند این تغییرات در شیوه انتخاب اعضای کمیسیون انتخابات می‌تواند استقلال این نهاد را تضعیف کند و بر سلامت روند انتخابات اثر بگذارد. دولت نیز تأکید دارد که قانون اساسی حضور رئیس دیوان عالی در هیئت انتخاب را الزامی نکرده است.دیوان عالی هنوز حکم نهایی خود را درباره اعتبار این قانون صادر نکرده است.این بحث‌ها در آستانه و پس از انتخابات ۲۰۲۴ پررنگ‌تر شده بود. در انتخابات سراسری ۲۰۲۴ هند، حزب بهاراتیا جاناتا (BJP) به رهبری نارندرا مودی دوباره توانست قدرت را حفظ کند، اما برخلاف دوره قبل، با کاهش کرسی‌ها و وابستگی بیشتر به ائتلاف احزاب متحد (NDA) دولت را تشکیل داد.از نظر پیامدها، انتخابات ۲۰۲۴ بحث‌های مربوط به سلامت روند انتخابات، استقلال نهادهای نظارتی و نقش کمیسیون انتخابات را تشدید کرد و فشار افکار عمومی و اپوزیسیون برای اصلاحات نهادی را افزایش داد. این مسائل را می‌توان در چارچوب گسترده‌تر ترک برداشتن دموکراسی هندی هم تفسیر کرد.Union govt. says if the decision of the Prime Minister cannot be trusted, then an ‘outsider’ or a former judge must sit in to advice on the appointment of Cabinet Ministers too; Supreme Court says that it is not about ‘lack of faith’ in the PM, but about ‘justice not only being done, but shown to be done’

@indianstudies پیامدهای امنیتی و ژئوپلیتیکی توافق دفاعی عربستان و پاکستان امضای توافق دفاع متقابل میان عربستان سعودی و پاکستان، به سرعت واکنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی را برانگیخته است. هند در نخستین موضع‌گیری رسمی خود اعلام کرد که پیامدهای این تحول را…@indianstudiesپاکستان و کویت؛ گامی تازه در معادلات امنیتی خلیج فارسدولت کویت با انتشار فرمانی در روزنامه رسمی «کویت الیوم»، توافقنامه همکاری دفاعی با پاکستان را که در ۱۱ ژوئن ۲۰۲۳ میان دو کشور امضا شده بود، به‌طور رسمی تصویب و لازم‌الاجرا کرد. این توافق، چارچوب همکاری‌های نظامی و امنیتی دو کشور را در حوزه‌هایی همچون آموزش نیروهای مسلح، تبادل اطلاعات، پشتیبانی لجستیکی، همکاری‌های علمی و فناوری دفاعی، تبادل نیروهای نظامی، کارشناسان و متخصصان فنی گسترش می‌دهد.هرچند این توافق در ظاهر یک سند همکاری دوجانبه است، اما زمان‌بندی اجرای آن اهمیت ویژه‌ای دارد. تصویب این توافق در شرایطی صورت می‌گیرد که کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس پس از تحولات امنیتی اخیر منطقه، بیش از گذشته به دنبال متنوع‌سازی شرکای امنیتی خود هستند و تنها به تضمین‌های امنیتی آمریکا اتکا نمی‌کنند.از منظر ژئوپلیتیکی، این توافق بیش از آنکه یک دستاورد برای کویت باشد، فرصتی برای پاکستان محسوب می‌شود. اسلام‌آباد سال‌هاست در پی آن است که از ظرفیت ارتش قدرتمند، صنایع دفاعی در حال رشد و جایگاه خود به‌عنوان تنها قدرت هسته‌ای جهان اسلام برای ارتقای جایگاه منطقه‌ای خود بهره ببرد.پاکستان اکنون با بحرانی عمیق در اقتصاد داخلی، کاهش ذخایر ارزی و وابستگی شدید به سرمایه‌گذاری و کمک‌های مالی کشورهای عربی روبه‌رو است. در چنین شرایطی، تبدیل شدن به یک شریک امنیتی برای کشورهای شورای همکاری خلیج فارس می‌تواند علاوه بر درآمدهای اقتصادی، نفوذ سیاسی و راهبردی این کشور را نیز افزایش دهد.اسلام‌آباد سابقه طولانی در همکاری نظامی با کشورهای عربی دارد و تلاش می‌کند تا جایگاه خود را به‌عنوان یکی از ستون‌های امنیتی خلیج فارس تثبیت کند. در همین چارچوب، برخی رسانه‌ها و تحلیلگران از احتمال شکل‌گیری نوعی «چتر امنیتی پاکستانی» برای برخی کشورهای عربی سخن گفته‌اند. این گمانه‌زنی‌ها تا حدی ناشی از توان هسته‌ای پاکستان و روابط نزدیک آن با برخی دولت‌های عربی، به‌ویژه عربستان سعودی، است.از سوی دیگر، پاکستان همزمان که به سرمایه، بازار و حمایت مالی کشورهای عربی نیاز دارد، به دلیل همسایگی با ایران، وابستگی‌های مرزی، پروژه‌های انرژی و ملاحظات امنیتی، نمی‌تواند وارد ائتلافی شود که آشکارا علیه تهران تعریف شود. با این حال، به‌خوبی دریافته است که خلأ نسبی اعتماد کشورهای عربی به تضمین‌های امنیتی غرب، یک فرصت تاریخی برای امروزِ آن ایجاد کرده است.

@indianstudiesاستعفای وزیر آموزش هند در پی تداوم اعتراضات دانشجویاناستعفای دارمندرا پرادان، وزیر آموزش هند، پس از ۳۶ روز اعتراضات گسترده دانشجویان و جوانان، به یکی از مهم‌ترین عقب‌نشینی‌های سیاسی دولت نارندرا مودی از زمان آغاز نخست‌وزیری او در سال ۲۰۱۴ تبدیل شد. اعتراضات که از اواخر ژوئن ۲۰۲۶ آغاز شد، در واکنش به افشای سؤالات آزمون سراسری پزشکی و لغو نتایج آن شکل گرفت؛ بحرانی که بیش از ۲ میلیون داوطلب را مجبور به شرکت دوباره در آزمون کرد. جنبش اعتراضی که با نام «حزب سوسک‌ها» (Cockroach Janta Party - CJP) شناخته می‌شود، ابتدا به‌صورت یک حرکت طنزآمیز در شبکه‌های اجتماعی آغاز شد، اما در مدت کوتاهی به یک جنبش سراسری نسل Z تبدیل شد. معترضان خواستار استعفای وزیر آموزش، اصلاح کامل نظام برگزاری آزمون‌ها، جبران خسارت خانواده دانش‌آموزان آسیب‌دیده و پایان برخوردها با معترضان بودند. پس از مذاکرات با دولت، تمامی این مطالبات از سوی دولت پذیرفته شد و رهبران جنبش پایان اعتراضات را اعلام کردند. این بحران تنها یک رسوایی آموزشی نبود. بر اساس گزارش‌ها، بیش از ۱۲ دانش‌آموز بر اثر فشار روانی ناشی از لغو آزمون و بلاتکلیفی دست به خودکشی زدند.از منظر سیاسی، این رخداد یک شکست برای دولت مودی به شمار می‌رود. او طی بیش از یک دهه زمامداری، به ندرت در برابر فشار خیابانی عقب‌نشینی کرده بود و استعفای یک وزیر ارشد در نتیجه اعتراضات مردمی، اتفاقی نادر در دولت او محسوب می‌شود. این اعتراضات همچنین نارضایتی عمیق نسل جوان از بیکاری، فساد در آزمون‌های استخدامی و آموزشی و کاهش اعتماد به نهادهای دولتی را آشکار کرد. ابعاد بین‌المللی این رویداد نیز قابل توجه است. رسانه‌های بزرگ این اعتراضات را به‌طور گسترده پوشش دادند و آن را یکی از مهم‌ترین جنبش‌های اعتراضی جوانان در آسیا توصیف کردند. بسیاری از تحلیلگران این حرکت را با اعتراضات دانشجویی سال‌های اخیر در شبه قاره یعنی بنگلادش، سریلانکا و نپال مقایسه کرده‌اند؛ کشورهایی که جنبش‌های جوانان در آنها نقش مهمی در تغییر فضای سیاسی داشته است.

@indianstudies پاکستان؛ کانال محرمانه دیروز، بازیگر پرتکاپوی امروز ۵۵ سال پیش، جهان شاهد یکی از محرمانه‌ترین عملیات‌های دیپلماتیک قرن بود. در تابستان ۱۹۷۱، هنری کیسینجر در سفر رسمی به پاکستان، به بهانه بیماری از انظار ناپدید شد؛ اما در واقع، از اسلام‌آباد…@indianstudiesاندر معایب و مزایای میانجیگری پاکستان و شاید عراق؟پاکستان همزمان با نقش میانجیگری، در حال گسترش همکاری با ایران، تقویت روابط با آمریکا و عربستان و تثبیت جایگاه خود به‌عنوان یک میانجی منطقه‌ای است.در روزهای گذشته اسلام‌آباد از یک سو خواستار دریافت تسهیلات ۱۰ میلیارد دلاری از آمریکا برای تثبیت اقتصاد خود شد؛ از سوی دیگر با ایران بر سر افزایش تجارت به ۱۰ میلیارد دلار، توسعه مرزهای مشترک و اتصال ریلی به توافق رسید. همزمان نیز در بیانیه‌ای رسمی، تهدیدهای انصارالله علیه عربستان و کشتیرانی دریای سرخ را محکوم کرد و اعلام داشت هرگونه تعرض به کشتی‌های پاکستانی، تهدیدی علیه امنیت ملی این کشور تلقی خواهد شد. نشانه‌ای صریح برای پاسداشت همکاری دفاعی با سعودی و در حالی که واکنش‌های ایران به عربستان در دور اخیر جنگ آمریکا علیه ایران محدودتر از گذشته بوده است.در همین حال، عراق نیز وارد میدان دیپلماسی شده است. بر اساس اعلام خبرگزاری رسمی عراق، نخست‌وزیر این کشور در رأس هیأتی بلندپایه به تهران سفر می‌کند تا علاوه بر همکاری‌های گازی، درباره تحولات منطقه رایزنی کند. العربیه مدعی شده واشنگتن از بغداد خواسته برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا نقش میانجی را ایفا کند.بغداد همچنین اعلام کرده سیاستش بر پایه دیپلماسی، بی‌طرفی در منازعات منطقه‌ای و گسترش همکاری‌های اقتصادی است و حتی برای کاهش آثار جنگ بر صادرات نفت خود، مسیرهای جایگزین را با همکاری شرکت‌های آمریکایی دنبال می‌کند.پاکستان تلاش می‌کند از جایگاه میانجی، هم اعتبار سیاسی و هم منافع اقتصادی کسب کند؛ اما همین مسئله، مهم‌ترین محدودیت آن نیز هست.اسلام‌آباد اقتصادی وابسته به حمایت‌های خارجی، روابط راهبردی با چین، پیمان دفاعی با عربستان و نیاز جدی به همکاری با آمریکا دارد. اکنون نیز امیدوار است نقش‌آفرینی دیپلماتیک، مسیر دریافت حمایت‌های مالی واشنگتن را هموارتر کند.در چنین شرایطی طبیعی است که هر تحول منطقه‌ای بر محاسبات این کشور اثر مستقیم بگذارد و استقلال عمل آن به‌عنوان میانجی، همواره محل پرسش باشد.البته این به معنای نادیده گرفتن ظرفیت‌های همکاری با پاکستان نیست. توسعه تجارت، اتصال ریلی، افزایش ترانزیت و ارتقای امنیت مرزهای مشترک، منافعی واقعی و بلندمدت برای ایران و البته پاکستان ایجاد می‌کند و نباید این فرصت‌ها را قربانی بی‌اعتمادی سیاسی کرد.تجربه سال‌های اخیر یک واقعیت را نیز نشان داده است؛ میانجیگری در پرونده ایران، هیچ‌گاه آسان نبوده است. عمان، قطر و اکنون پاکستان هرکدام ناچار بوده‌اند میان روابط خود با تهران، واشنگتن و کشورهای عربی توازن برقرار کنند؛ توازنی که حفظ آن همواره دشوار و پرهزینه بوده است.اگر عراق نیز وارد این مسیر شود، به رغم تجربه تلاش در آشتی‌دادن ایران و سعودی که گره‌اش نهایتا در پکن باز شد، با همان چالش روبه‌رو خواهد شد. بغداد نیز همزمان به روابط با ایران، آمریکا و کشورهای عربی نیاز دارد و در کنار آن باید پیامدهای اقتصادی و امنیتی جنگ، از جمله تهدید صادرات انرژی و فشارهای داخلی را مدیریت کند. بنابراین، عراق نیز مانند پاکستان، عمان و قطر، راهی آسان در پیش نخواهد داشت.میانجیگری در بحران ایران و آمریکا، بیش از آنکه یک دستاورد سیاسی باشد، یک مسئولیت پرهزینه است. پاکستان امروز می‌کوشد از این نقش برای ارتقای جایگاه منطقه‌ای و کسب امتیازات اقتصادی بهره ببرد و عراق نیز احتمالاً با انگیزه‌ای مشابه وارد میدان خواهد شد؛ اما در نهایت، موفقیت هر میانجی به میزان اعتماد دو طرف و توانایی او در حفظ توازن میان منافع متعارض و یافتن یک راه‌حل شدنی و مطلوب دو طرف بستگی دارد. مأموریتی که در شرایط کنونی خاورمیانه، بیش از هر زمان دیگری دشوار است. یادمان نمی‌رود ناخرسندی امارات از پاکستان هزینه اقتصادی آنی برای این کشور پُر شور و اشتیاق به همراه داشت.

@indianstudiesکشمیر؛ ناآرامی‌های داخلی در سایه تنش هند و پاکستاندر روزهای اخیر اعتراضات در کشمیر تحت اداره پاکستان وارد مرحله تازه‌ای شده و به یکی از جدی‌ترین بحران‌های داخلی این منطقه در سال‌های اخیر تبدیل شده است.هزاران نفر در شهرهای راولاکوت، پونچ و مسیر منتهی به مظفرآباد در اعتراض به وضعیت اقتصادی، ساختار سیاسی و بازداشت فعالان مدنی به خیابان آمده‌اند. درگیری ها تاکنون ده‌ها کشته و زخمی برجا گذاشته است.هم‌زمان، دولت محلی فعالیت «کمیته اقدام مشترک مردمی» را ممنوع اعلام کرده و با استقرار گسترده نیروهای خود، قطع یا محدود کردن اینترنت و بستن راه‌های ارتباطی تلاش کرده اعتراضات را مهار کند. در کنار این بحران داخلی، تنش در خط کنترل میان هند و پاکستان نیز افزایش یافته و رسانه‌های هندی از یک درگیری مرزی در منطقه راجاوری خبر داده‌اند. هرچند این دو رویداد هم‌زمان رخ داده‌اند، اما تاکنون شواهد مستقلی مبنی بر ارتباط مستقیم اعتراضات داخلی کشمیر با درگیری مرزی منتشر نشده است.