مرتبه قلبی جهاد؛ واجب عینی یا کفایی؟ «أَمَرَهُ بِتَقْوَى اللَّهِ وَ إِيْثَارِ طَاعَتِهِ ...وَ أَنْ…
انتشار: 2026/07/19 09:38 UTC
مرتبه قلبی جهاد؛ واجب عینی یا کفایی؟ «أَمَرَهُ بِتَقْوَى اللَّهِ وَ إِيْثَارِ طَاعَتِهِ ...وَ أَنْ يَنْصُرَ اللَّهَ سُبْحَانَهُ بِقَلْبِهِ وَ يَدِهِ وَ لِسَانِهِ فَإِنَّهُ جَلَّ اسْمُهُ قَدْ تَكَفَّلَ بِنَصْرِ مَنْ نَصَرَه...» (نامه 53)به مالک اشتر فرمان داد که نصرت خداوند سه مرحله دارد: مرحله قلبی، عملی و زبانی. چند نکته درباره مرتبه قلبی جهاد: 1.در مرتبه قلبی باید دو گزاره را درباره جهاد باور کرده باشی: یکی اینکه اصل جهاد را بهطور کلی یکی از فروع دین بدانی و دیگری آنکه وقتی دشمنیِ دشمن خاصی به نقطهای میرسد که شایسته جهاد است، قلبا معتقد باشی که باید با او جنگید بلکه اصلا جنگ با او را تحسین بکنی.2.مرتبه قلبی جهاد، وجوبش وجوب عینی است نه کفایی؛ یعنی باید همگان به اصل کلی جهاد و نیز لزوم جهاد با فلان دشمن متجاوز، باور قلبی داشته باشند نه تنها باور قلبی که اصلا به آن شوق و تمایل قلبی داشته باشند. آن جهادی که وجوبش، کفایی شمرده شده، جهاد مالی و جهاد جانی است.3.همهگیر شدن «جهاد قلبی» در جامعه، موجب میشود «ارادهی ملی» برای دفاع و جهاد تقویت شود. این اراده ملی همان عاملی است که اگر توانا شد، پیروزی حتمی است و اگر سست شد، شکست قطعی است.4.این باور قلبی باید همگانی (واجب عینی) باشد. یعنی همهی جامعه باید جهاد را قلباً امری نیکو و شایسته و بابی از ابواب بهشت بداند و مجاهد را انسانی متعالی و فداکار بداند و به حال او غبطه بخورد وگرنه اگر در قلب جامعه درباره «اصل جهاد» یا «جهاد با این دشمن فعلی»، تردید قابل توجهی وجود داشته باشد، دست مجاهد بر روی ماشه خواهد لرزید و در لحظهی فداکاری، پاهایش سست خواهد شد. اصلا تیراندازان حماسهها را نمیسازند بلکه «درک اجتماعی یکدست» درباره ضرورت و اهمیت جهاد است که حماسهپرور است.5.ادبیات و هنر ضدجنگ، درست در همینجا به حرمت شرعی میرسد که میخواهد قلب یک امت را از تأیید جهاد و حبّ جهاد تهی و اراده ملی را سست و در نتیجه شکست را به امت نزدیک کند. 6.کلمهی «رغبةًعنه» به معنای بیمیلیو اعراض قلبی است. در جملهی «فَمَنْتَرَكَهُ رَغْبَةً عَنْهُ أَلْبَسَهُ اَللَّهُ ثَوْبَ اَلذُّلِّ» ترکالجهاد، اگر از روی بیمیلی قلبی باشد، از اسباب مذلت شمرده شده است؛ (فَمَنْ تَرَكَهُ رَغْبَةً عَنْهُ أَلْبَسَهُ اَللَّهُ ثَوْبَ اَلذُّلِّ وَ شَمْلَةَ اَلْبَلاَءُ وَ دُيِّثَ بِالصَّغَارِ وَ اَلْقَمَاءَةِ وَ ضُرِبَ عَلَى قَلْبِهِ بِالْإِسْهَابِ وَ أُدِيلَ اَلْحَقُّ مِنْهُ بِتَضْيِيعِ اَلْجِهَادِ وَ سِيمَ اَلْخَسْفُ وَ مُنِعَ اَلْنِّصْفُ)#با_معارف_نهج
