🔘 برای نخستین بار سه سیاهچاله کلانجرم در یک کهکشان واحد کشف شدند🌌 نقشه کهکشان دوردست J0148-4214 در…
انتشار: 2026/08/17 06:21 UTCدریافت: 2026/08/18 04:42 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/18 04:42 UTC
🔘 برای نخستین بار سه سیاهچاله کلانجرم در یک کهکشان واحد کشف شدند🌌 نقشه کهکشان دوردست J0148-4214 در خط هیدروژن یونیزهشده (Hα). موقعیت سه سیاهچاله عظیم با دایرههای سیاه نشان داده شده است (مقیاس رعایت نشده است). پرجرمترین و کمجرمترین سیاهچاله در مرکز کهکشان قرار دارند؛ سیاهچاله سوم در حاشیه کهکشان واقع شده است. اعتبار تصویر: Hannah Übler¹★ یک تیم بینالمللی از اخترشناسان به سرپرستی موسسه فیزیک فرازمینی ماکس پلانک (MPE)، سه سیاهچاله کلانجرم فعال در حال بلعیدن ماده (آکرشن) را در کهکشان J0148-4214 شناسایی کردهاند. ماده از قرصهای افزایشی اطراف این سیاهچالهها به درون آنها سقوط میکند.²★ این کهکشان در فاصلهای بیش از ۱۲.۵ میلیارد سال نوری از زمین قرار دارد. در این فاصله، انبساط خودِ فضا آشکار میشود؛ بنابراین به نظر میرسد کهکشان در حال دور شدن از ماست و این امر باعث انتقال نور آن به طولموجهای بلندتر یا همان انتقال به سرخ (Redshift) با مقدار z = 5.02 میشود.³★ پژوهشگران با استفاده از این انتقال به سرخ، فاصله عظیم کهکشان را محاسبه کردند. این کهکشان آنقدر دور است که نور آن ۱۲.۵ میلیارد سال در راه بوده؛ بنابراین ما در حال تماشای این کهکشان به همان صورتی هستیم که تنها حدود ۱.۲ میلیارد سال پس از بیگبنگ (انفجار بزرگ) ظاهر شده است.⁴★ هانا اوبلر (Hannah Übler)، سرپرست گروه پژوهشی در MPE و نویسنده اصلی این مطالعه میگوید: «این نخستین مدرک از وجود سه سیاهچاله فعال در یک کهکشان واحد در جهان دوردست است.»📝 این پژوهش در ژورنال Astronomy & Astrophysics منتشر شده است.⁵★ دو سیاهچاله در مرکز کهکشان قرار دارند و در تصویر پیشافکنده (از دید ما)، تنها ۶۲۰ سال نوری از هم فاصله دارند. سیاهچاله سوم در منطقه بیرونی کهکشان و در فاصلهای حدود ۵,۵۰۰ سال نوری از مرکز واقع شده است. اوبلر میگوید: «این کشف نشان میدهد فرآیندها در جهان اولیه در نزدیک کردن سیاهچالههای عظیم بسیار کارآمد بودهاند و زمینه را برای ادغام سیاهچالههای عظیمی فراهم کردهاند که انتظار داریم با رصدخانههای موج گرانشی آینده آشکارسازی کنیم.»⁶★ نظریههای تکامل کهکشانها — بر اساس مشاهدات — پیشنهاد میکنند که در اوایل تاریخ کیهان، کهکشانها بسیار به یکدیگر نزدیک شده و ادغام میشدند. در این فرآیند، سیاهچالههای مرکز آنها نیز ادغام شده و سیاهچالههای پرجرمتری را در مرکز کهکشانهای ادغامشده جدید به وجود میآوردند.✨ گسیل هیدروژن به عنوان ردیاب⁷★ پژوهشگران این سیاهچالهها را از طریق ردپای طیفی آنها شناسایی کردند: امضاهای اتمهای هیدروژن که با سرعت بالا در پتانسیل گرانشی سیاهچالهها در حال حرکت هستند. در منطقه مرکزی، طیف نوری ساختار پیچیدهای را نشان میدهد که بهترین توضیح برای آن، وجود دو سیاهچاله در مجاورت نزدیک یکدیگر است.⁸★ برای تفکیک این دو منبع مرکزی، تیم از تکنیک «اسپکترو-آسترومتری» (سنجش اخترشناختی طیفی) استفاده کرد؛ تکنیکی که جابهجاییهای مکانی گسیل خطی را در سراسر کهکشان با دقت بالا اندازهگیری میکند. این روش تعیین موقعیت سیاهچالهها را امکانپذیر ساخت، حتی اگر نتوان آنها را به صورت نقاط مجزا از نظر مکانی تفکیک نمود. سیاهچاله سوم نیز در منطقه بیرونی کشف شد.✨ جرمها و نرخ رشد⁹★ تحلیل دادهها، جرم سیاهچالهها را به ترتیب حدود ۸۰ میلیون، ۰.۶ میلیون و ۲ میلیون برابر جرم خورشید برآورد میکند. پرجرمترین سیاهچاله با نرخی کمتر از سیاهچاله مجاور خود (با جرم ۰.۶ میلیون برابر جرم خورشید) در حال بلعیدن ماده است؛ سیاهچالهای که به شدت در حال تغذیه بوده و نرخ بلع ماده در آن حتی از حداکثر نرخ پیشبینیشده توسط نظریههای بنیادی رشد سیاهچاله (حد ادینگتون) فراتر رفته است.¹⁰★ دکتر جووانی مازولاری (Giovanni Mazzolari)، نویسنده دوم مقاله و پژوهشگر MPE میگوید: «دادههای تلسکوپ جیمز وب (JWST) نه تنها به ما اجازه داد این سه سیاهچاله را شناسایی کنیم، بلکه امکان برآورد جرم آنها، نرخ بلع ماده و جرم ستارهای خودِ کهکشان را نیز فراهم ساخت. ما جرم ستارهای کل کهکشان را حدود ۱.۳ میلیارد برابر جرم خورشید یافتیم که سیاهچالهها کسر قابل توجهی از آن را تشکیل میدهند.»¹¹★ انتظار میرود جفتسیاهچاله مرکزی طی چندصد میلیون سال آینده با یکدیگر ادغام شوند. روبرتو مایولینو (Roberto Maiolino)، استاد دانشگاه کمبریج و همکار این پژوهش میافزاید: «این نتایج فوقالعاده هیجانانگیز هستند. آنها نشان میدهند ادغام سیاهچالهها میتواند یک مسیر اضافی و بسیار سریع برای رشد شتابان آنها در کیهان اولیه باشد.»


