🔳 ارتقای فاعلبهفاعلاین جمله را در نظر بگیرید:1- It seems that John is clever.حالا من آن را به جمل…
انتشار: 2026/08/03 20:33 UTCدریافت: 2026/08/05 16:17 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/05 16:17 UTC
🔳 ارتقای فاعلبهفاعلاین جمله را در نظر بگیرید:1- It seems that John is clever.حالا من آن را به جملهی زیر تغییر میدهم:2- John seems to be clever.چه اتفاقی افتاد؟جمله بهلحاظ معنایی (semantically) تغییری نکرده است چون معنای هر دو جمله یکی است. ولی بهلحاظ نحوی (syntactically) شاهد تغییر مهمی هستیم.در جملهی 1 ضمیر it درواقع پوچواژهای است که در نقش فاعل صوری (expletive subject) ظاهر شده و فعل seem هم هیچ نقش معنایی (semantic role) به آن نمیدهد. فاعل معنایی این جمله John است که در بند متممی (that-clause) قرار دارد و cleverبودن را دریافت میکند.در جملهی 2 اسم John که فاعل بندِ پیرو مصدری (to be clever) است حرکت کرده و به جایگاه فاعلی اصلی در بند پایه آمده و در صدر نشسته است. در اینجا نیز، John هیچ نقش معنایی از seem دریافت نمیکند.چنین عملیات نحوی را ارتقا یا raising میگوییم و آنچه در اینجا شاهدش بودیم ارتقای فاعلبهفاعل (subject-to-subject raising) است، یعنی زمانی که فاعل از بند پیرو حرکت میکند و به فاعل بند پایه تبدیل میشود و از همینرو، ارتقای جایگاه پیدا میکند. این نوع جابجایی نحوی با افعالی رخ میدهد که حالت، ظاهر یا نوعی ارزیابی را بیان میکنند، نظیر seem و appear و tend و happen.◾️یک مثال دیگر1- It appears that the results are accurate.↓2- The results appear to be accurate.در اینجا هم the results که فاعل بند پیرو در جملهی 1 است به جایگاه فاعل بند پایه در جملهی 2 ارتقا یافته است.همچنین، مانند مثال اول، طی این عملیات، تغییر معناییای صورت نگرفته است ولی شاهد تغییر نحوی مهمی هستیم.همانگونه که بالاتر هم گفتم، فاعل از فعلهای ارتقایی نقشی معنایی دریافت نمیکند (John از seem و the results از appear) و صرفاً از فعل دوم (to be) نقشی معنایی میگیرد.اما دستهی دیگری از افعال هستند که به فعلهای کنترل (control) معروفاند مثل promise و want و try و decide که وقتی بهکار روند، فاعل اصلی (و نه صوری) هم از آنها که فعل اول هستند و هم از فعل بند مصدری نقش معنایی دریافت میکنند. در واقع، فاعلِ هر دو بند خواهد بود.◽️John wants to leave.در اینجا، John هم فاعل want است و هم فاعل leave. به بیان دیگر، از هر دو فعل نقش معنایی دریافت میکند.چند مثال دیگر:◽️Mary promised to help.◽️They tried to finish the work.◽️I decided to study harder.🔳 ارتقای فاعلبهمفعول یک نوع ارتقای دیگر هم هست که طی آن، فاعلِ بند پیرو به مفعول بند پایه ارتقا مییابد که اصطلاحاً به آن ارتقای فاعلبهمفعول (subject-to-object raising) میگوییم.1- Joe believes that John is a fool.↓2- Joe believes John to be a fool.در این عملیات نیز تغییر معنایی صورت نگرفته است ولی شاهد تغییر نحوی مهمی هستیم.در جملهی 1، فاعلِ بندِ پیرو (بندِ که یا that-clause) John است ولی در جملهی 2، John (با خروج از بند پیرو و ورود به بند پایه) به مفعولِ بند پایه ارتقا یافته است.فعل believe نیز (مانند seem و appear) نقش معنایی تازهای به John نمیدهد و همچنان فقط از be a fool نقش معنایی دریافت میکند.فعلهایی مثل prove و show هم در انجام این نوع ارتقا بهکار میروند.دو مثال دیگر:◽️The evidence proved that the theory was correct.↓◽️The evidence proved the theory to be correct.◽️The data showed that the results were reliable.↓◽️The data showed the results to be reliable.ممکن است در نگاه نخست چنین به نظر برسد که تبدیل فاعل به مفعول نوعی «تنزل» محسوب میشود، اما در نحو این گونه نیست. معیار ارتقا یا تنزل، تغییر در سطح ساختاری بندهاست.در مثالهای بالا، فاعل از بند پیرو به بند پایه حرکت کرده است، و چون بند پایه از نظر ساختاری بالاتر است، این جابهجایی بهدرستی ارتقا قلمداد میشود، حتی اگر جایگاه نهایی مفعولی باشد.این مبحث، در مراحل پیشرفتهتر، زوایای دیگری هم دارد مثل سطح تفسیر معنایی (semantic interpretation) برای فاعل در بند پیرو و بند مصدری غیرمتناهی (non-finite infinitival caluse) و زنجیرهی حرکتی (movement chain) که در دستور زایشی کمینهگرا مطرح میشود. ولی همین مقدار هم که گفتم برای آشنایی اجمالی با این مبحث نحوی کفایت میکند.- عبدالرضا شهبازی@Englishnutsbolts


