https://x.com/drahimloo/status/2088979338695766042?s=52تطبیق الزامات موفقیت اصلاحات اقتصادی (از دید…

x.com/drahimloo/status/208897933869576604… الزامات موفقیت اصلاحات اقتصادی (از دیدگاه بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول) با اصلاح قیمت بنزین در ایران، و تحلیل آثار احتمالی✍️عبداله رحیم لوی بنیسشرایط فعلی ایران (ناترازی شدید تولید و مصرف بنزین حدود ۲۰–۲۵ میلیون لیتر در روز، واردات چند میلیارد دلاری، یارانه سنگین، تورم بالا، فشار معیشتی، خاطره اعتراضات ۱۳۹۸، و احتیاط دولت در افزایش قیمت) را در نظر بگیرید. اصلاح قیمت بنزین (افزایش تدریجی یا پلکانی به سمت قیمت تمام‌شده یا نزدیک به آن) را با هر الزام تطبیق می‌دهم. ۱. مالکیت ملی (Ownership)دولت و نهادهای تصمیم‌گیر باید برنامه را «مالک» بدانند و آن را به‌عنوان سیاست داخلی و ضروری معرفی کنند، نه تحمیلی یا واکنشی.در ایران: مالکیت ضعیف تا متوسط است. دولت پزشکیان و مقامات انرژی (مانند سازمان بهینه‌سازی) ناترازی را می‌پذیرند و سناریوهایی مانند محدودسازی سهمیه یا نرخ سوم را بررسی می‌کنند، اما از افزایش قیمت آشکار اجتناب می‌کنند و بر «مدیریت غیرقیمتی» تأکید دارند. مجلس و گروه‌های سیاسی نیز حساسیت بالایی دارند. تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد اصلاحات بنزین اغلب نیمه‌کاره رها شده یا با عقب‌نشینی همراه بوده است. بدون اجماع قوی در رأس حاکمیت و ارتباط شفاف با مردم، مالکیت واقعی شکل نمی‌گیرد.۲. ثبات اقتصاد کلاناصلاحات ساختاری در محیط با تورم پایین و پایدار و انضباط مالی موفق‌ترند.در ایران: این شرط تقریباً برقرار نیست. تورم بالا (گزارش‌ها حول ۶۰–۷۰ درصد یا بیشتر در برخی برآوردها)، کسری بودجه ساختاری، فشار ارزی و وابستگی به درآمدهای نفتی/واردات بنزین وجود دارد. افزایش قیمت بنزین در چنین فضایی می‌تواند انتظارات تورمی را تشدید کند و هزینه حمل‌ونقل و کالاها را بالا ببرد. بدون مهار همزمان نقدینگی و کسری بودجه، آثار تورمی کوتاه‌مدت غالب می‌شود.۳. حکمرانی خوب، نهادهای قوی و شفافیتشفافیت در هزینه‌کرد منابع آزادشده، مبارزه با فساد و قاچاق، و ظرفیت نهادی برای اجرای عادلانه.در ایران: ضعف جدی وجود دارد. قاچاق گسترده بنزین (۱۰–۲۰ میلیون لیتر در روز طبق برآوردها)، رانت در زنجیره توزیع و خودرو، و بی‌اعتمادی عمومی به نحوه بازگشت منابع به مردم (تجربه یارانه‌های نقدی قبلی) مانع است. بدون شفافیت کامل در مورد اینکه درآمد حاصل از اصلاح قیمت دقیقاً کجا می‌رود (کالابرگ، یارانه هدفمند، یا جبران کسری بودجه) و بدون کاهش قاچاق، اصلاح از نظر اجتماعی مشروعیت پیدا نمی‌کند. ظرفیت نهادی برای هدف‌گیری دقیق دهک‌ها نیز محدود است.۴. پشتیبانی سیاسی-اجتماعی و مدیریت اقتصاد سیاسیاجماع نسبی، ارتباط شفاف، شبکه‌های ایمنی اجتماعی قوی برای بازندگان، و زمان‌بندی مناسب (ترجیحاً اوایل دوره سیاسی).در ایران: این شرط بسیار ضعیف است. فشار معیشتی بالا، کاهش قدرت خرید، و خاطره اعتراضات خونین ۱۳۹۸ باعث ترس شدید از شوک قیمتی شده است. حدود نیمی از خانوارها خودرو ندارند و یارانه بنزین عمدتاً به دارندگان خودرو (دهک‌های بالاتر) می‌رسد، اما افزایش قیمت به سرعت به تورم عمومی منتقل می‌شود و اقشار ضعیف را بیشتر تحت فشار قرار می‌دهد. دولت فعلاً ترجیح می‌دهد سهمیه‌ها را محدود کند تا شوک قیمتی ایجاد نکند. بدون بسته جبرانی قوی، شفاف و فوری (مثل افزایش کالابرگ یا یارانه نقدی هدفمند) و اقناع عمومی، ریسک ناآرامی اجتماعی بالاست.۵. توالی‌بندی، بسته‌بندی و تناسب با شرایط کشوراصلاح تدریجی، همراه با اقدامات مکمل (بهبود بهره‌وری خودرو، کاهش قاچاق، توسعه حمل‌ونقل عمومی، و اصلاحات نهادی)، و طراحی متناسب با واقعیت‌های ایران.در ایران: طراحی فعلی بیشتر به سمت سهمیه‌بندی هوشمند و نرخ‌های چندگانه حرکت کرده است که نوعی توالی محتاطانه است. اما بدون بسته‌بندی کامل (مثلاً همزمان با اصلاح استاندارد خودرو، مبارزه واقعی با قاچاق و شفافیت ارزی) و بدون زمان‌بندی واقع‌بینانه، اثر محدود می‌ماند. شرایط جنگ/تحریم و محدودیت واردات نیز پیچیدگی بیشتری ایجاد کرده است. رویکرد «شوک ناگهانی» با شرایط فعلی ایران سازگار نیست؛ رویکرد تدریجی + جبرانی مناسب‌تر است.۶. ظرفیت اجرایی و عوامل مکملظرفیت دولت برای اجرا، هماهنگی بین نهادها، و واقع‌بینی مالی-سیاسی.ظرفیت اجرایی در حوزه توزیع سوخت و کارت سوخت نسبتاً وجود دارد، اما هماهنگی بین دستگاه‌ها، مقاومت منافع ذی‌نفع (قاچاقچیان، برخی تولیدکنندگان خودرو) و محدودیت منابع برای جبران کامل، چالش‌برانگیز است.تحلیل آثار احتمالی اجرای اصلاح قیمت بنزین👇t.me/eghtesademaa