از «شهر ملی نمد» تا «شهر جهانی صنایع‌دستی»؛ چهارمحال و بختیاری در آستانه یک تحول تاریخیمقدمهشورای ج…

از «شهر ملی نمد» تا «شهر جهانی صنایع‌دستی»؛ چهارمحال و بختیاری در آستانه یک تحول تاریخیمقدمهشورای جهانی صنایع‌دستی (WCC) فراخوان ثبت «شهر جهانی صنایع‌دستی» را اعلام کرده است؛ فرصتی که می‌تواند استان چهارمحال و بختیاری را با پیشینه‌ای کهن در هنرهای اصیل عشایری و روستایی، به یکی از مقاصد جهانی صنایع‌دستی تبدیل کند. این استان با برخورداری از بیش از ۱۲ هزار هنرمند در ۹۰ رشته مختلف و دارا بودن ۳ نشان جغرافیایی ملی برای قفل سنتی، چوغا و سنگ‌تراشی، پتانسیل بالایی برای حضور در این عرصه بین‌المللی دارد.ظرفیت‌های استان؛ از قفل چالشتر تا نمد شهرکرداستان چهارمحال و بختیاری گنجینه‌ای از هنرهای دستی کمیاب است. از قفل‌سازی چالشتر با قدمتی افزون بر ۴۰۰ سال که نمونه‌های آن در موزه‌های لوور پاریس، لندن و شیکاگو نگهداری می‌شود، تا نمدمالی شهرکرد که این شهر را در سال ۱۳۹۷ به «شهر ملی نمد» تبدیل کرد. در حال حاضر ۵۰۰ هنرمند نمدمال در ۱۵ کارگاه بزرگ تولیدی استان فعال هستند و تولید سالانه نمد استان به حدود ۴۰ تن می‌رسد.چالش‌ها؛ میراثی در معرض فراموشیبا وجود این ظرفیت‌های بی‌نظیر، هنرهایی نظیر قفل‌سازی چالشتر با تهدید جدی روبه‌رو شده‌اند. به گفته کارشناسان، این هنرصنعت در روزگار کنونی به «کالای ویترینی» تبدیل شده و کاهش تعداد استادکاران و هجوم قفل‌های صنعتی خارجی، رونق آن را کمرنگ کرده است. از سوی دیگر، نمد نیز با وجود جایگاه ملی، برای ماندگاری نیازمند نگاه تازه‌ای به بازارهای جهانی و طراحی مدرن است.فرصت ثبت جهانی؛ آغاز یک مسیر تازهبرنامه «شهر جهانی صنایع‌دستی» از سال ۲۰۱۴ توسط شورای جهانی صنایع‌دستی راه‌اندازی شده و هدف آن ایجاد شبکه‌ای جهانی از شهرهای دارای ظرفیت برجسته در این حوزه است. مدیرکل میراث فرهنگی استان با اشاره به این فرصت تأکید کرده است: «شهرکرد از گذشته به‌عنوان شهر ملی نمد شناخته شده و اکنون به دنبال ثبت جهانی این عنوان هستیم تا به‌عنوان یک برند بین‌المللی شناخته شود».چالشتر؛ گزینه‌ای با داستانی جهانیدر کنار نمد، قفل‌سازی چالشتر نیز یکی از جدی‌ترین گزینه‌ها برای ثبت جهانی است. پیشینه این هنر به دوره صفویه می‌رسد و استادان بزرگی چون حاج عبدالله ریاحی (سازنده قفل طلای سابق درب کعبه)، نریمان خواجعلی (سازنده بزرگ‌ترین قفل چالشتری جهان با وزن ۶۰۰ کیلوگرم) و نگهدار خواجعلی (سازنده کوچک‌ترین قفل دنیا با وزن ۱ گرم و ۷۸۰ سوت) نام‌آوران این عرصه بوده‌اند. طراحی «خانه جهانی قفل چالشتر» می‌تواند این هنر را از یک کالای سنتی به یک تجربه فرهنگی و گردشگری تبدیل کند.نمد؛ میراثی کهن در مسیر تحولنمد نیز با ثبت به‌عنوان «شهر ملی» در شهرکرد، قدمتی دیرینه در فرهنگ بختیاری دارد و امروز نه تنها به‌عنوان زیرانداز، بلکه در صنایع پیشرفته‌ای مانند بیوتکنولوژی، خودروسازی و پزشکی نیز کاربرد دارد. برگزاری جشنواره ملی نمد با حضور ۲۵ استان تولیدکننده، گامی مؤثر در مسیر ثبت جهانی این هنر اصیل محسوب می‌شود.راهکار عملیاتی؛ تشکیل کارگروه ویژهکارشناسان پیشنهاد می‌دهند که استانداری با همکاری اداره‌کل میراث فرهنگی، شهرداری‌ها، دانشگاه‌ها و بخش خصوصی، یک کارگروه ویژه «شهر جهانی صنایع‌دستی» تشکیل دهد. وظیفه این کارگروه، شناسایی و رتبه‌بندی شهرها و رشته‌های صنایع‌دستی استان، انتخاب یک گزینه اولویت‌دار بر اساس معیارهای شورای جهانی، و تهیه یک پرونده علمی و مستند است.جمع‌بندیثبت جهانی یک شهر صنایع‌دستی نباید صرفاً یک عنوان تشریفاتی تلقی شود. اگر این فرصت درست مدیریت شود، می‌تواند به ابزاری برای احیای هنرهای بومی، اشتغال جوانان، توسعه گردشگری فرهنگی و افزایش ارزش اقتصادی تولیدات محلی تبدیل شود. چهارمحال و بختیاری برای معرفی صنایع‌دستی خود به جهان، سرمایه‌ای ارزشمند در اختیار دارد: میراث زنده مردم. اکنون زمان آن رسیده که پاسخ این سؤال را نه با شعار، بلکه با یک پرونده مستند و برنامه اجرایی بدهیم: آیا چهارمحال و بختیاری می‌تواند نخستین شهر جهانی صنایع‌دستی خود را به جهان معرفی کند؟مصیب شیرانی فعال محیط زیست و‌میراث فرهنگی@dehkordonline ™