آیا تکامل واقعاً آنقدر تصادفی است که فکر میکردیم؟تصور کنید قرار است هفت نفر را که هیچ ارتباطی با…
انتشار: 2026/07/19 07:10 UTCدریافت: 2026/08/15 03:12 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/15 03:12 UTC
آیا تکامل واقعاً آنقدر تصادفی است که فکر میکردیم؟تصور کنید قرار است هفت نفر را که هیچ ارتباطی با یکدیگر ندارند به هفت نقطه مختلف جهان بفرستید و از آنها بخواهید برای حل یک مسئله، راهحلی مستقل پیدا کنند. شهود ما میگوید احتمالاً هر کدام راه متفاوتی پیدا خواهند کرد. حالا فرض کنید پس از چند سال، متوجه شوید که همه آنها تقریباً از ابزارها و ترفندهای یکسانی استفاده کردهاند. این تقریباً همان چیزی است که پژوهشگران دانشگاه یورک و مؤسسه سنگر کشف کردهاند. پژوهشگران گروهی از پروانهها و شبپرههای آمریکای جنوبی را، که بیش از ۱۲۰ میلیون سال پیش از یکدیگر جدا شدهاند بررسی کردند و دریافتند بسیاری از آنها الگوهای رنگی هشداردهندهی تقریباً یکسانی روی بالهای خود دارند. این رنگها به پرندگان اعلام میکنند که این حشرات سمی یا ناخوشایندند و بهتر است خورده نشوند.آیا این شباهتها ظاهریاند یا در سطح ژنتیکی نیز ریشه دارند؟ پاسخ این بود که گونههای بسیار دور از هم، بارها و بارها از دو ژن یکسان برای ساختن این الگوهای رنگی استفاده کردهاند. اما نکته عجیبتر این بود که تکامل خود ژنها را چندان تغییر نداده است. در عوض، روی «کلیدهای تنظیمی» ژنها کار کرده است؛ یعنی همان سازوکارهایی که تعیین میکنند یک ژن کِی و کجا فعال شود. گویی طی ۱۲۰ میلیون سال، به جای اختراع ابزارهای جدید، بارها به همان جعبه ابزار قدیمی بازگشته و از قطعات آشنای آن استفاده کرده است. یکی از پژوهشگران مقاله میگوید این مطالعه نشان میدهد تکامل ممکن است بسیار پیشبینیپذیرتر از چیزی باشد که معمولاً تصور میکنیم.درخت حیات پر از نمونههای «تکامل همگرا» است؛ یعنی گونههای نامرتبطی که به ویژگیهای مشابهی میرسند. اما این مطالعه نشان میدهد که شباهت فقط در نتیجه نیست؛ در بسیاری موارد حتی مسیر ژنتیکی رسیدن به آن نتیجه نیز مشابه است. به بیان دیگر، طبیعت همیشه از میان بینهایت راهحل ممکن انتخاب نمیکند. گاهی بارها و بارها از همان مسیرهای محدود عبور میکند.اهمیت مقاله زمانی آشکار میشود که آن را از زیستشناسی فراتر ببریم و وارد نگاههای تکاملی در علوم انسانی شویم.نگاهی نو به تبیینهای تکاملی در علوم انسانیبخش مهمی از تبیینهای تکاملی در علوم انسانی بر استعارهای استوارند که میتوان آن را «جستجوی کور در فضای امکانات» نامید. در این تصویر، نوآوریها به طور کمابیش تصادفی پدید میآیند و سپس محیط یا جامعه آنها را غربال میکند. این استعاره را میتوان در بسیاری از حوزهها دید: در معرفتشناسی تکاملی پوپری، در اقتصاد تکاملی هایکی، در برخی نظریههای تکامل فرهنگی، در مدلهای نوآوری فناورانه، و در نظریههای بازار ایدهها. اما این مقاله یادآوری میکند که فضای امکانات احتمالاً به آن اندازه که تصور میکنیم باز نیست. ساختارهای پیشین برخی مسیرها را آسانتر، محتملتر و تکرارپذیرتر میکنند. بنابراین شاید نوآوری همیشه محصول جستجوی آزاد نباشد؛ بلکه اغلب در شبکهای از محدودیتها و مسیرهای ترجیحی رخ دهد.در بسیاری از روایتهای لیبرالیِ تکاملی، فرض میشود که اگر افراد آزاد باشند، تنوع نامحدودی از راهحلها تولید خواهد شد. اما یافتهی جدید نشان میدهد حتی زمانی که دودمانهای کاملاً مستقل از هم تکامل مییابند، باز هم ممکن است بارها به همان راهحلها برسند. چرا؟ زیرا ساختارهای زیرین امکانهای واقعی را محدود میکنند. این ایده برای علوم اجتماعی مهم است. جامعه صرفاً حاصل انتخابهای افراد نیست. نهادها، سنتها، زبانها و ساختارهای فرهنگی نیز میدان امکانات را شکل میدهند و بنابراین همه گزینههای ممکن به یک اندازه در دسترس نیستند.معمولاً خلاقیت را به معنای گسستن از گذشته میفهمیم. اما این مقاله نشان میدهد بسیاری از خلاقانهترین نوآوریها از بازترکیب سازوکارهای قدیمی حاصل میشوند. در تکامل زیستی، طبیعت اغلب ژنهای جدید نمیسازد؛ بلکه از ابزارهای قدیمی در ترکیبهای جدید استفاده میکند. ممکن است فرهنگ نیز چنین باشد. بسیاری از انقلابهای فکری، هنری یا اجتماعی شاید کمتر از آنچه تصور میکنیم گسست از گذشته، و بیشتر بازآرایی عناصر موجود باشند.اگر مقالهای که در پست قبلی معرفی شد تصویری از تکامل بهعنوان «تعقیب یک هدف متحرک» عرضه میکرد، این مقاله تصویر دیگری به آن اضافه میکند: تکامل در حال دویدن در دشتی بیانتها هم نیست؛ بلکه بیشتر شبیه حرکت در شبکهای از مسیرهای از پیش موجود است؛ شبکهای که برخی راهها را آسان و برخی را تقریباً ناممکن میکند. آینده کاملاً باز نیست، و البته کاملاً هم از پیش تعیینشده نیست.نه در جهانی زندگی میکنیم که هر چیزی ممکن است، و نه در جهانی که فقط یک مسیر دارد.(در ادامه مقالات جدیدی معرفی میشوند که ما را به بازنگریهای بیشتری در این تصویر دعوت میکنند.)هادی صمدی@evophilosophy
تاریخچه بازدید مشاهدهشده
حدود 1 بازدید تازه در ساعت در این نمونهپستهای تلگرام — علوم شناختی
علوم شناختی pinned an audio file
نظریه بارشناختی جان سوئلر مهدی دزفولی نظریه بار شناختی (Cognitive Load Theory - CLT) توسط جان سوئلر (John Sweller)، روانشناس تربیتی، در اواخر دهه 1980 مطرح شد. این نظریه بر اساس محدودیتهای حافظه فعال (working memory) انسان بنا شده و پیشنهاد میکند که طراحی…قسمت دوم #پادکست علوم شناختی پیرامون نظریه بارشناختی جان سوئلر. این پادکست مانند نمونه قبلی که سال گذشته تولید و منتشر شد با استفاده از هوش مصنوعی تولید شده است و اشتباهات جزیی در ادای جملات و کلمات و اصطلاحات به همین دلیل می باشد که پیشاپیش به همین جهت عذرخواهی میکنیم. این پادکست مبتنی بر مقاله سال گذشته من در همین کانال علوم شناختی پیرامون نظریه بارشناختی و فرآیندهای یادگیری در مغز انسان است. با ما همراه باشید. @cognitive_science_iran
سلسله سخنرانیهای علوم اعصابPrefrontal Controlof Cortical Signalsسخنران: دکتر بهراد نوعدوستیکشنبه ۱ شهریور ۱۴۰۵ساعت ۱۷:۰۰لینک جلسه آنلاین:skyroom.online/ch/ipm-scs/semina@cognitiv…
مغز ما چگونه بزرگ شد؟ با مصرف گوشت؟ احتمالاً خیر! داستان تکامل انسان، بهخلاف تصویری که گاهی از آن ارائه میشود، روایتی ثابت و تمامشده نیست. تقریباً هر روز یافتههای تازه باستانشناسی، ژنتیک و زیستشناسی تکاملی، بخشی از دانستههای پیشین ما را اصلاح میکنند. پژوهش تازهای که در Science منتشر شده نیز از همین جنس است: مطالعهای که یکی از روایتهای نسبتاً جاافتاده دربارهی تکامل مغز انسان، یعنی نقش محوری گوشتخواری، را بازنگری میکند و نشان میدهد که برای توضیح رشد مغز بزرگ انسان باید به کربوهیدراتها و منابع طبیعی قند نیز توجه جدی داشت.مغز انسان با وجود اینکه حدود دو درصد وزن بدن را تشکیل میدهد، در حالت استراحت نزدیک به یکپنجم انرژی بدن را مصرف میکند. این نیاز در کودکی حتی بیشتر است. پرسش اصلی این است که اجداد ما چگونه توانستند هزینهی انرژی چنین مغز بزرگی را تأمین کنند. سالهاست که افزایش مصرف گوشت از مهمترین پاسخها بود. گوشت و بهویژه مغز استخوان، منابع متراکم انرژی و چربی هستند و مصرف آنها نسبت به بسیاری از گیاهان انرژی بیشتری را در زمان کوتاهتری فراهم میکند.اما گوشت یک محدودیت مهم دارد: منبع قابلتوجهی از کربوهیدرات نیست، در حالی که مغز برای فعالیت خود به گلوکز وابستگی زیادی دارد. بدن میتواند مقداری گلوکز را از پروتئین تولید کند، اما این فرایند محدود و پرهزینه است و اتکا به پروتئین بهعنوان سوخت اصلی نیز میتواند مشکلاتی ایجاد کند. بنابراین، به اعتقاد پژوهشگران، رشد مغز انسان نمیتواند تنها با افزایش مصرف گوشت توضیح داده شود. کربوهیدراتها باید بخشی مهم از این معادله بوده باشند.از میوههای شیرین تا آتش و غلاتپژوهشگران برای آزمودن این فرضیه، نیاز به گلوکز و ترکیب غذایی اجداد انسان را در بیش از چهار میلیون سال تکامل مدلسازی کردند. آنها علاوه بر نیاز مغز، مصرف گلوکز توسط گلبولهای قرمز و کلیهها و همچنین نیازهای مربوط به بارداری و شیردهی را نیز در نظر گرفتند. نتیجه نشان داد که کربوهیدراتها در مجموع میتوانستهاند بیش از نیمی از انرژی موردنیاز انسان را در بخش بزرگی از این مسیر تکاملی تأمین کنند.این داستان از اجداد بسیار اولیه انسان آغاز میشود. «لوسی» از گونه استرالوپیتکوس آفریکانوس احتمالاً در محیط گرمسیری زندگی میکرد و بخش بزرگی از غذای خود را از میوههای رسیده به دست میآورد. بر اساس مدل پژوهشگران، بیش از دو سوم انرژی او میتوانست از قندهای طبیعی تأمین شود. این یافته با فرضیهای جذاب همخوان است: شاید میوهخواری نهفقط انرژی لازم برای مغز را فراهم کرده، بلکه خود به تقویت تواناییهای شناختی نیز کمک کرده باشد. یافتن میوههای رسیده در جنگل نیازمند حافظه، شناخت محیط و توانایی پیشبینی زمان و مکان دسترسی به غذا بود.بعدها سهم غذاهای حیوانی در رژیم انسان افزایش یافت، اما کربوهیدرات همچنان اهمیت خود را حفظ کرد. حدود یک میلیون سال پیش، کنترل آتش امکان پختن مواد نشاستهای را فراهم کرد و نشاسته پختهشده بسیار آسانتر هضم میشد و میتوانست گلوکز موردنیاز بدن را تأمین کند. حدود صد هزار سال پیش نیز استفاده از سنگهای آسیاب و اجاقها دسترسی به نشاسته موجود در غلات را افزایش داد. به این ترتیب، منابع کربوهیدراتی انسان از میوه و عسل به نشاسته پخته و سپس غلات گسترش یافت.میراثی تکاملی در زندگی امروزاین نیاز به کربوهیدرات احتمالاً همیشه به یک اندازه برآورده نمیشده است. هنگامی که انسان از محیطهای گرمسیری خارج شد و به مناطق سرد و خشک رفت، میوه و عسل که منابع مهم قند بودند، محدودتر و فصلیتر شدند. پژوهشگران احتمال میدهند که این دورههای کمبود کربوهیدرات در انتخاب برخی ویژگیهای ژنتیکی مؤثر بوده باشد؛ ویژگیهایی که سطح گلوکز خون را افزایش میدادند و در گذشته میتوانستند به رشد جنین و بقای آن کمک کنند. همین سازوکارها در شرایط امروزی ممکن است با افزایش خطر دیابت نوع دو و بیماریهای قلبیعروقی ارتباط داشته باشند؛ هرچند این بخش از استدلال هنوز در حد یک فرضیه تکاملی است.پژوهش همچنین توضیحی برای علاقه دیرینه انسان به طعم شیرین ارائه میدهد. میل به شیرینی احتمالاً در گذشته سازوکاری سودمند برای یافتن غذاهای پرانرژی مانند میوه و عسل بوده است.این پژوهش مهم است زیرا نشان میدهد حتی بخشهایی از داستان تکامل انسان که زمانی تقریباً بدیهی به نظر میرسیدند، با شواهد تازه میتوانند بازنویسی شوند. اگر روایت قدیمیتر، گوشت را سوخت اصلی رشد مغز میدانست، این پژوهش تصویری پیچیدهتر عرضه میکند: مغز بزرگ انسان احتمالاً حاصل تعامل مجموعهای از تغییرات در رژیم غذایی، از میوه و عسل گرفته تا گوشت، آتش، نشاسته و غلات بوده است. داستان تکامل انسان دائما بازنویسی میشود.هادی صمدی@evophilosophy
علوم شناختی pinned an audio file
قسمت سوم #پادکست فلسفه علم پیرامون دیدگاه های نانسی کارترایت درباره فلسفه ذهن. این پادکست مانند دو نمونه قبلی که سال گذشته تولید و منتشر شدند با استفاده از هوش مصنوعی تولید شده است و اشتباهات جزیی در ادای جملات و کلمات به همین دلیل می باشد که پیشاپیش به همین جهت عذرخواهی میکنیم. در تولید این پادکست تلاش شده است به دیدگاه ها و نظرات دیگر در فلسفه ذهن ارجاع داده شود اما محوریت بحث پیرامون نظرات نانسی کارترایت است که در ایران کمتر شناخته شده است. با ما همراه باشید.@philosophyofscience