۸ روز، ۸ تکنیک آزمایشگاهی | سفری کوتاه در دنیای آنالیز شیمیاییWhat is XRD?در شیمی، مواد جامد تنها ا…
انتشار: 2026/08/11 15:27 UTCدریافت: 2026/08/17 23:30 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/17 23:30 UTC
۸ روز، ۸ تکنیک آزمایشگاهی | سفری کوتاه در دنیای آنالیز شیمیاییWhat is XRD?در شیمی، مواد جامد تنها از نظر ترکیب شیمیایی با یکدیگر تفاوت ندارند؛ بلکه نحوه آرایش اتمها در ساختار بلوری نیز نقش مهمی در خواص آنها ایفا میکند. یکی از مهمترین روشهای بررسی این ساختار، پراش پرتو ایکس (X-ray Diffraction یا XRD) است.پراش پرتو ایکس یک تکنیک آنالیز دستگاهی است که برای شناسایی ساختار بلوری، تعیین فازهای کریستالی، اندازه بلورکها و میزان بلورینگی مواد به کار میرود. این روش بر پایه پراش پرتوهای ایکس توسط صفحات بلوری استوار است و یکی از ابزارهای اصلی در شیمی، علوم مواد، زمینشناسی، داروسازی و نانوفناوری محسوب میشود.در دستگاه XRD، پرتوهای ایکس تکفام به نمونه تابانده میشوند. هنگامی که این پرتوها به صفحات منظم یک بلور برخورد میکنند، بخشی از آنها در زوایای مشخصی دچار پراش (Diffraction) میشوند.اگر اختلاف مسیر پرتوهای بازتابیده از صفحات بلوری با قانون براگ (Bragg's Law) مطابقت داشته باشد، تداخل سازنده رخ داده و شدت پراش به حداکثر میرسد.دستگاه شدت پرتوهای پراشیافته را در زوایای مختلف (2θ) اندازهگیری کرده و نتیجه را به صورت الگوی پراش (Diffraction Pattern) نمایش میدهد. موقعیت و شدت قلههای این الگو اطلاعات ارزشمندی درباره ساختار بلوری و فازهای موجود در نمونه ارائه میکنند.اجزای اصلی دستگاه XRD🔹 منبع پرتو ایکس (X-ray Source): تولید پرتوهای ایکس با طول موج مشخص🔹 نگهدارنده نمونه (Sample Holder): محل قرارگیری نمونه جامد🔹 گونیومتر (Goniometer): تنظیم زاویه بین منبع، نمونه و آشکارساز🔹 آشکارساز (Detector): ثبت شدت پرتوهای پراشیافته🔹 رایانه و نرمافزار تحلیل داده: پردازش الگوی پراش و شناسایی فازها کاربردهای XRD✔️شناسایی فازهای کریستالی مواد ✔️تعیین ساختار بلوری ترکیبات💎✔️ بررسی مواد نانوساختار و اندازه بلورکها✔️کنترل کیفیت مواد اولیه و محصولات صنعتی🏭 ✔️ شناسایی فرمهای بلوری داروها (Polymorphism)💊✔️ مطالعه کانیها، سرامیکها، سیمان و مواد معدنی🌍✔️ تحقیقات شیمی، علوم مواد، مهندسی و نانوفناوری⚗️مزایای XRD✅ روشی غیرمخرب برای بررسی نمونهها✅ شناسایی دقیق فازهای بلوری✅ امکان تعیین پارامترهای شبکه بلوری✅ قابلیت اندازهگیری میزان بلورینگی مواد✅ مناسب برای آنالیز طیف گستردهای از مواد جامدمحدودیتهای XRD🔸 این روش عمدتاً برای مواد بلوری مناسب است و اطلاعات محدودی از مواد کاملاً آمورف ارائه میدهد.🔸 معمولاً مقدار نمونه باید برای ایجاد سیگنال مناسب کافی باشد.🔸 تفسیر الگوهای پراش پیچیده به نرمافزارهای تخصصی و پایگاههای داده مانند ICDD PDF نیاز دارد.🔸تکنیک XRD اطلاعات مستقیمی درباره نوع پیوندهای شیمیایی یا گروههای عاملی ارائه نمیدهد؛ برای این منظور معمولاً از روشهایی مانند FT-IR یا NMR استفاده میشود.نکته علمی روش XRD ساختار مولکولی را تعیین نمیکند؛ بلکه ساختار بلوری، فازهای کریستالی و پارامترهای شبکه بلوری را بررسی میکند. برای تعیین ساختار مولکولی، روشهایی مانند NMR و FT-IR مناسبتر هستند. این تفاوت برای جلوگیری از یک اشتباه رایج در آموزش XRD اهمیت زیادی دارد.منابع📘 Skoog, D. A., Holler, F. J., & Crouch, S. R. Principles of Instrumental Analysis, 7th Edition, Cengage Learning, 2017.📘 Cullity, B. D., & Stock, S. R. Elements of X-ray Diffraction, 3rd Edition, Pearson, 2001.📘 West, A. R. Solid State Chemistry and Its Applications, 2nd Edition, Wiley, 2014.📘 Klug, H. P., & Alexander, L. E. X-ray Diffraction Procedures, 2nd Edition, Wiley, 1974.با ما همراه باشید.🌱Instagram | Telegram | LinkedIn | Bale
تاریخچه بازدید مشاهدهشده
حدود 0 بازدید تازه در ساعت در این نمونهپستهای تلگرام — 🧪انجمن علمى دانشجويى شيمى دانشگاه الزهرا (س)⚗️
بالاخره همونی که منتظرش بودید😍⚛️ اتحادیه انجمنهای علمی دانشجویی شیمی ایران با همکاری دانشکده شیمی و انجمن شیمی دانشگاه علم و صنعت ایران، کمیته دانشجویی انجمن شیمی ایران و تمام انجمن های علمی دانشجویی شیمی کشور برگزار میکند:مدرسهی بزرگ تابستانه شیمی🌞🧴کارگاه شماره ۸:راه و چاه صنعت Cosmetic 👨🏻🏫 مدرس:آقای دکتر علی پیکری(فرمولاتور تخصصی آرایشی بهداشتی، مدیرعامل شرکت دارویی دکتر پیکری، مدرس دانشگاه)✅ سرفصل های این کارگاه در پوستر قرار گرفته است.🔷 در یک جلسهٔ دو ساعته📆 تاریخ برگزاری: ۲۹ مرداد ۱۴۰۵⏰ زمان: ساعت ۲۰ - ۱۸📍 مکان: در بستر اسکای رومهرینه استثنایی این کارگاه: ۱۰۰ هزار تومان🤩 ۲۰٪ تخفیف در صورت ارائه کارت دانشجویی👌🏻📄 همراه با گواهی معتبر حضور 🔴 جهت ثبت نام و کسب اطلاعات بیشتر به آیدی زیر در تلگرام پیام دهید:@maniyzsآمادهی تجربهی متفاوتی باشید😌اتحادیه علمی دانشجویی شیمی ایرانTelegram | Instagram | Website |LinkedInبالاخره همونی که منتظرش بودید😍⚛️ اتحادیه انجمنهای علمی دانشجویی شیمی ایران با همکاری دانشکده شیمی و انجمن شیمی دانشگاه علم و صنعت ایران، کمیته دانشجویی انجمن شیمی ایران و تمام انجمن های علمی دانشجویی شیمی کشور برگزار میکند:مدرسهی بزرگ تابستانه شیمی🌞🧴کارگاه شماره ۸:راه و چاه صنعت Cosmetic 👨🏻🏫 مدرس:آقای دکتر علی پیکری(فرمولاتور تخصصی آرایشی بهداشتی، مدیرعامل شرکت دارویی دکتر پیکری، مدرس دانشگاه)✅ سرفصل های این کارگاه در پوستر قرار گرفته است.🔷 در یک جلسهٔ دو ساعته📆 تاریخ برگزاری: ۲۹ مرداد ۱۴۰۵⏰ زمان: ساعت ۲۰ - ۱۸📍 مکان: در بستر اسکای رومهرینه استثنایی این کارگاه: ۱۰۰ هزار تومان🤩 ۲۰٪ تخفیف در صورت ارائه کارت دانشجویی👌🏻📄 همراه با گواهی معتبر حضور 🔴 جهت ثبت نام و کسب اطلاعات بیشتر به آیدی زیر در تلگرام پیام دهید:@maniyzsآمادهی تجربهی متفاوتی باشید😌اتحادیه علمی دانشجویی شیمی ایرانTelegram | Instagram | Website |LinkedIn
میدونستی هنوز هم وقت داری تا در مسابقه ملی نانو مقام بیاری؟!🤓🤞🏻[این یک واقعیته!!!]مرحله اول (آنلاین) پانزدهمین مسابقه ملی نانو ۱۴ الی ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ برگزار خواهد شد؛ مرحله دوم هم یک ماه بعدش هست و خدا بزرگه.😁🤞🏻توی این زمان کم چطور خودتو برسونی؟!📒 نیترونو ۵ فایل خلاصه مقالات و ۱۵ ساعت جمعبندی به ارزش ۷۰۰ هزارتومان به صورت کاملاً رایگان در اختیارت قرار میده.فقط کافیه به آیدی زیر پیام بدی و از سمت نیترونو در مسابقه ملی نانو ثبتنام کنی😎🔻🔗 @NitronoSup‼️این فرصت استثنایی رو از دست نده!---------------------------🔻آکادمی آموزش عالی نیترونو⚡️وبسایت | تلگرام | اینستاگرام | بله | لینکدین | گروه | ربات 🧪
مگه داریم بهتر از این😍⚛️ اتحادیه انجمنهای علمی دانشجویی شیمی ایران با همکاری دانشکده شیمی و انجمن شیمی دانشگاه علم و صنعت ایران، کمیته دانشجویی انجمن شیمی ایران و تمام انجمن های علمی دانشجویی شیمی کشور برگزار میکند:مدرسهی بزرگ تابستانه شیمی🌞🧴کارگاه شماره ۷:نرم افزار Xpert💻👩🏻🏫 مدرس:خانم عاطفه حقی(دانشجوی دکتری شیمی معدنی دانشگاه علم و صنعت ایران)✅ سرفصلها🔸 شناسایی فاز های کریستالی🔸 تعیین ساختار کریستالی🔸 تحلیل کمی و کیفی فاز ها🔸 اندازه گیری بلورک های شناسایی مواد آمورف🔷 در یک جلسهٔ دو ساعته📆 تاریخ برگزاری: ۲۸ مرداد ۱۴۰۵⏰ زمان: ساعت ۱۸ - ۱۶📍 مکان: در بستر اسکای رومهرینه استثنایی این کارگاه: ۲۵۰ هزار تومان🤩 ۲۰٪ تخفیف در صورت ارائه کارت دانشجویی👌🏻📄 همراه با گواهی معتبر حضور 🔴 جهت ثبت نام و کسب اطلاعات بیشتر به آیدی زیر در تلگرام پیام دهید:@maniyzsآمادهی تجربهی متفاوتی باشید😌اتحادیه علمی دانشجویی شیمی ایرانTelegram | Instagram | Website |LinkedInمگه داریم بهتر از این😍⚛️ اتحادیه انجمنهای علمی دانشجویی شیمی ایران با همکاری دانشکده شیمی و انجمن شیمی دانشگاه علم و صنعت ایران، کمیته دانشجویی انجمن شیمی ایران و تمام انجمن های علمی دانشجویی شیمی کشور برگزار میکند:مدرسهی بزرگ تابستانه شیمی🌞🧴کارگاه شماره ۷:نرم افزار Xpert💻👩🏻🏫 مدرس:خانم عاطفه حقی(دانشجوی دکتری شیمی معدنی دانشگاه علم و صنعت ایران)✅ سرفصلها🔸 شناسایی فاز های کریستالی🔸 تعیین ساختار کریستالی🔸 تحلیل کمی و کیفی فاز ها🔸 اندازه گیری بلورک های شناسایی مواد آمورف🔷 در یک جلسهٔ دو ساعته📆 تاریخ برگزاری: ۲۸ مرداد ۱۴۰۵⏰ زمان: ساعت ۱۸ - ۱۶📍 مکان: در بستر اسکای رومهرینه استثنایی این کارگاه: ۲۵۰ هزار تومان🤩 ۲۰٪ تخفیف در صورت ارائه کارت دانشجویی👌🏻📄 همراه با گواهی معتبر حضور 🔴 جهت ثبت نام و کسب اطلاعات بیشتر به آیدی زیر در تلگرام پیام دهید:@maniyzsآمادهی تجربهی متفاوتی باشید😌اتحادیه علمی دانشجویی شیمی ایرانTelegram | Instagram | Website |LinkedIn
مگه داریم بهتر از این🔥 ⚛️ اتحادیه انجمنهای علمی دانشجویی شیمی ایران با همکاری دانشکده شیمی و انجمن شیمی دانشگاه علم و صنعت ایران، کمیته دانشجویی انجمن شیمی ایران و تمام انجمن های علمی دانشجویی شیمی کشور برگزار میکند:مدرسهی بزرگ تابستانه شیمی🌞🧴کارگاه شماره ۶:از مولکول تا محصول؛ وقتی شیمی زیبایی می آفریند(مقدمه ای بر دوره جامع آرایشی بهداشتی ۱۰ شهریور)👩🏻🏫 مدرس:خانم دکتر مهدیه تاجبخش(پسادکتری شیمی آلی دانشگاه علم و صنعت ایران)✅ سرفصل ها در پوستر قرار گرفته است.🔷 در یک جلسهٔ دو ساعته📆 تاریخ برگزاری: ۲۷ مرداد ۱۴۰۵⏰ زمان: ساعت ۱۸ - ۱۶📍 مکان: در بستر اسکای رومهرینه استثنایی این کارگاه: ۱۰۰ هزار تومان🤩 ۲۰٪ تخفیف در صورت ارائه کارت دانشجویی👌🏻📄 همراه با گواهی معتبر حضور 🔴 جهت ثبت نام و کسب اطلاعات بیشتر به آیدی زیر در تلگرام پیام دهید:@uoc_summerschoolآمادهی تجربهی متفاوتی باشید😌اتحادیه علمی دانشجویی شیمی ایرانTelegram | Instagram | Website |LinkedInمگه داریم بهتر از این🔥 ⚛️ اتحادیه انجمنهای علمی دانشجویی شیمی ایران با همکاری دانشکده شیمی و انجمن شیمی دانشگاه علم و صنعت ایران، کمیته دانشجویی انجمن شیمی ایران و تمام انجمن های علمی دانشجویی شیمی کشور برگزار میکند:مدرسهی بزرگ تابستانه شیمی🌞🧴کارگاه شماره ۶:از مولکول تا محصول؛ وقتی شیمی زیبایی می آفریند(مقدمه ای بر دوره جامع آرایشی بهداشتی ۱۰ شهریور)👩🏻🏫 مدرس:خانم دکتر مهدیه تاجبخش(پسادکتری شیمی آلی دانشگاه علم و صنعت ایران)✅ سرفصل ها در پوستر قرار گرفته است.🔷 در یک جلسهٔ دو ساعته📆 تاریخ برگزاری: ۲۷ مرداد ۱۴۰۵⏰ زمان: ساعت ۱۸ - ۱۶📍 مکان: در بستر اسکای رومهرینه استثنایی این کارگاه: ۱۰۰ هزار تومان🤩 ۲۰٪ تخفیف در صورت ارائه کارت دانشجویی👌🏻📄 همراه با گواهی معتبر حضور 🔴 جهت ثبت نام و کسب اطلاعات بیشتر به آیدی زیر در تلگرام پیام دهید:@uoc_summerschoolآمادهی تجربهی متفاوتی باشید😌اتحادیه علمی دانشجویی شیمی ایرانTelegram | Instagram | Website |LinkedIn
۸ روز، ۸ تکنیک آزمایشگاهی | سفری کوتاه در دنیای آنالیز شیمیاییWhat is ICP-OES?در بسیاری از آزمایشهای شیمی تجزیه، هدف اصلی شناسایی و اندازهگیری عناصر موجود در یک نمونه است. یکی از دقیقترین و پرکاربردترین روشها برای این منظور، طیفسنجی نشر نوری پلاسمای جفتشده القایی (ICP-OES) است.تکنیک ICP-OES یک تکنیک آنالیز عنصری است که با استفاده از پلاسمای آرگون با دمای بسیار بالا، اتمها و یونهای موجود در نمونه را برانگیخته میکند. این ذرات هنگام بازگشت به حالت پایه، نور را در طول موجهای مشخصی گسیل میکنند. از آنجا که هر عنصر دارای طیف نشر منحصربهفردی است، میتوان با اندازهگیری این نور، نوع و غلظت عناصر را با دقت بالا تعیین کرد.در این روش، نمونه مایع ابتدا توسط نبولایزر (Nebulizer) به ذرات بسیار ریز (آئروسل) تبدیل میشود. سپس این ذرات وارد پلاسمای آرگون با دمای حدود ۶۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ کلوین میشوند.در این دما، اتمها و یونهای عناصر برانگیخته شده و هنگام بازگشت به حالت پایه، نور را در طول موجهای مشخص گسیل میکنند.نور گسیلشده وارد طیفسنج (Spectrometer) میشود و بر اساس طول موج از یکدیگر تفکیک میشود. در نهایت، آشکارساز (Detector) شدت نور هر طول موج را اندازهگیری میکند و نرمافزار دستگاه با استفاده از منحنی کالیبراسیون، غلظت عناصر موجود در نمونه را محاسبه میکند.اجزای اصلی دستگاه ICP-OES🔹 نبولایزر (Nebulizer): تبدیل نمونه مایع به آئروسل🔹 محفظه اسپری (Spray Chamber): حذف قطرات درشت و انتقال ذرات ریز به پلاسما🔹 مشعل پلاسما (Plasma Torch): تولید پلاسمای آرگون با دمای بالا🔹 مولد فرکانس رادیویی (RF Generator): تأمین انرژی لازم برای ایجاد و حفظ پلاسما🔹 طیفسنج (Spectrometer): تفکیک نور بر اساس طول موج🔹 آشکارساز (Detector): اندازهگیری شدت خطوط نشر عناصر🔹 رایانه و نرمافزار پردازش داده: محاسبه غلظت عناصر و نمایش نتایجکاربردهای ICP-OES✔️ اندازهگیری همزمان چندین عنصر در یک نمونه🧪✔️ آنالیز آب آشامیدنی، فاضلاب و نمونههای محیطزیستی💧✔️ بررسی عناصر غذایی در خاک، گیاه و کود✔️ کنترل کیفیت داروها و مواد اولیه💊✔️ آنالیز مواد غذایی و مکملها✔️ کنترل کیفیت آلیاژها، فلزات و مواد صنعتی⚙️✔️ تحقیقات زمینشناسی، شیمی، کشاورزی و علوم زیستی مزایای ICP-OES✅ حساسیت و دقت بالا✅ قابلیت اندازهگیری همزمان چندین عنصر✅ محدوده خطی وسیع برای اندازهگیری غلظتها✅ سرعت بالای آنالیز✅ مناسب برای اندازهگیری عناصر در غلظتهای کم (ppm و در بسیاری از موارد تا ppb)✅ تکرارپذیری و صحت مناسب محدودیتهای ICP-OES🔸 نمونه معمولاً باید به صورت محلول وارد دستگاه شود و بسیاری از نمونههای جامد نیاز به هضم شیمیایی دارند.🔸 هزینه خرید، نگهداری و مصرف گاز آرگون نسبتاً بالا است.🔸 تداخلهای طیفی و ماتریسی ممکن است بر نتایج اثر بگذارند و نیاز به اصلاح یا انتخاب طول موج مناسب داشته باشند.🔸 برای اندازهگیری غلظتهای بسیار پایین (در حد ppb یا کمتر)، در برخی کاربردها ICP-MS حساسیت بالاتری نسبت به ICP-OES دارد.نکته علمییک اشتباه رایج این است که گفته میشود ICP-OES نور را به نمونه میتاباند، این نادرست است. در ICP-OES، نمونه خودش پس از برانگیخته شدن در پلاسمای آرگون، نور گسیل میکند و دستگاه همین نور گسیلشده را اندازهگیری میکند.این تفاوت، وجه تمایز اصلی ICP-OES با روشهای جذب نوری مانند AAS و UV-Vis است.منابع📘 Skoog, D. A., Holler, F. J., & Crouch, S. R. Principles of Instrumental Analysis, 7th Edition, Cengage Learning, 2017.📘 Boss, C. B., & Fredeen, K. J. Concepts, Instrumentation and Techniques in Inductively Coupled Plasma Optical Emission Spectrometry, 3rd Edition, PerkinElmer, 2004. Montaser, A. (Ed.). Inductively Coupled Plasma Mass Spectrometry, Wiley-VCH, 1998.📘 Houk, R. S., & Montaser, A. Inductively Coupled Plasma Spectrometry, Wiley-VCH.با ما همراه باشید.🌱Instagram | Telegram | LinkedIn | Bale
۸ روز، ۸ تکنیک آزمایشگاهی روز هشتم : ICP-OES
