«بابک»، از قهرمان تاریخ تا نماد هویت آزربایجان؛ چرا جمهوری اسلامی از بازخوانی تاریخ بابک هراس دارد؟…

«بابک»، از قهرمان تاریخ تا نماد هویت آزربایجان؛ چرا جمهوری اسلامی از بازخوانی تاریخ بابک هراس دارد؟حساسیت جمهوری اسلامی نسبت به «بابک خرمدین» را نمی‌توان صرفاً یک اختلاف تاریخی یا مذهبی دانست. مسئله اصلی، معنایی است که بابک در حافظه تاریخی و هویتی ملت آزربایجان پیدا کرده است؛ جایی که یک شخصیت تاریخی از صفحات کتاب‌ها خارج شده و به نمادی برای مقاومت، هویت و حق بازخوانی تاریخ تبدیل شده است.بابک خرمدین در قرن سوم هجری، رهبر جنبشی بود که سال‌ها در برابر خلافت عباسی مقاومت کرد. همین وجه تاریخی، یعنی ایستادگی در برابر یک قدرت سیاسی ـ مذهبی، بعدها به یکی از مهم‌ترین عناصر نمادین شخصیت او تبدیل شد. برای نظامی که مشروعیت سیاسی خود را با روایت خاصی از تاریخ اسلام و حکومت دینی پیوند زده است، طبیعی است که تبدیل‌شدن چنین شخصیتی به نماد مقاومت، حساسیت‌برانگیز باشد.اما مسئله فقط خود بابک نیست؛ مسئله بابکی است که در قرن بیست‌ویکم به نماد مقاومت، هویت تاریخی و حق بازخوانی گذشته در آزربایجان تبدیل شده است.در دهه‌های اخیر، قلعه بابک و مراسم مرتبط با آن به یکی از نمادهای مهم هویت‌خواهی آزربایجانی تبدیل شده‌اند. حضور مردم در این مراسم و پیوند نام بابک با زبان، فرهنگ، تاریخ و هویت آزربایجان باعث شده است که حکومت نسبت به این نماد و تجمع‌های پیرامون آن نگاه امنیتی داشته باشد.اگر تاریخ تنها از زاویه روایت رسمی حکومت مجاز به بازخوانی باشد، شخصیت‌هایی مانند بابک، کوراوغلو، نبی و دیگر چهره‌های تاریخی نیز باید صرفاً در چارچوبی تعریف شوند که با روایت رسمی سازگار باشد. اما جامعه حق دارد درباره گذشته خود سؤال کند، شخصیت‌های تاریخی خود را دوباره بخواند و درباره معنای آنها برای نسل امروز گفت‌وگو کند.بابک برای ملت آزربایجان تنها یک نام در کتاب‌های تاریخ نیست؛ نامی است که در حافظه جمعی جامعه با مقاومت و ایستادگی در برابر سلطه و استعمار گره خورده است. از همین رو، حساسیت حکومت به بابک را نمی‌توان صرفاً با اختلافات تاریخی توضیح داد. مسئله زمانی سیاسی می‌شود که یک شخصیت تاریخی به نمادی برای پرسش درباره قدرت، هویت و حق یک ملت در بازخوانی گذشته خود تبدیل شود.به همین دلیل، وقتی ساخت یک نمایش درباره بابک خرمدین با «اخطار»، فشار و تهدید مواجه می‌شود، موضوع دیگر فقط یک تئاتر نیست. مسئله به آزادی هنر، آزادی پژوهش و حق یک جامعه برای بازخوانی تاریخ خود مربوط می‌شود.بابک را نمی‌توان با خطبه حذف کرد، همان‌گونه که نمی‌توان حافظه تاریخی یک ملت را با سانسور از میان برد. شاید دلیل اصلی حساسیت حکومت نیز همین باشد: شخصیت‌هایی که حکومت می‌خواهد در گذشته باقی بمانند، گاهی در حافظه جامعه به نمادهای پرسش درباره امروز تبدیل می‌شوند.«ارکین وطن اوغلو» - ۱۴۰۵/۵/۲۴