روسیه پس از نفت؛ آیا فلزات حیاتی میتوانند قدرت کرملین را حفظ کنند؟یادداشت منتشر شده در «نفت خبر»بر…
انتشار: 2026/08/15 15:37 UTCدریافت: 2026/08/15 17:55 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/15 17:55 UTC
روسیه پس از نفت؛ آیا فلزات حیاتی میتوانند قدرت کرملین را حفظ کنند؟یادداشت منتشر شده در «نفت خبر»برای دههها، نام روسیه با نفت و گاز گره خورده بود. قدرت اقتصادی کرملین، نفوذ آن در بازارهای جهانی و حتی بخش مهمی از سیاست خارجی این کشور، بر پایه منابع نفت و گاز شکل گرفت. اما جهان در حال ورود به مرحلهای است که معادله قدرت در آن در حال تغییر است، دورهای که در آن فلزات حیاتی و مواد معدنی راهبردی میتوانند نقشی را ایفا کنند که نفت در قرن بیستم ایفا کرد.برای دههها، نام روسیه با نفت و گاز گره خورده بود. قدرت اقتصادی کرملین، نفوذ آن در بازارهای جهانی و حتی بخش مهمی از سیاست خارجی این کشور، بر پایه منابع نفت و گاز شکل گرفت. اما جهان در حال ورود به مرحلهای است که معادله قدرت در آن در حال تغییر است، دورهای که در آن فلزات حیاتی و مواد معدنی راهبردی میتوانند نقشی را ایفا کنند که نفت در قرن بیستم ایفا کرد.حال سؤال اصلی برای مسکو این است که آیا روسیه میتواند از یک قدرت انرژی به یک قدرت معدنی تبدیل شود؟گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA) در 2026 نشان میدهد که مواد معدنی حیاتی و عناصر نادرخاکی به یکی از مهمترین گلوگاههای اقتصاد جهانی تبدیل شدهاند. رشد خودروهای برقی، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، گسترش هوش مصنوعی و افزایش هزینههای دفاعی، تقاضا برای فلزاتی مانند نیکل، مس، گرافیت، لیتیوم و عناصر نادر خاکی را افزایش داده است.در این شرایط، روسیه با در اختیار داشتن ذخایر قابل توجهی از برخی مواد معدنی راهبردی، تلاش میکند جایگاه خود را در نظم اقتصادی جدید حفظ کند، نظمی که در آن دیگر تنها میزان تولید نفت تعیینکننده قدرت نیست، بلکه کنترل زنجیره تأمین مواد اولیه فناوریهای آینده اهمیت دارد.در این بین یکی از مهمترین مزیتهای روسیه در بازار جهانی مواد معدنی، جایگاه این کشور در تولید نیکل و پالادیوم است.بر اساس دادههای سازمان زمینشناسی آمریکا (USGS)، روسیه همچنان یکی از تولیدکنندگان اصلی نیکل در جهان محسوب میشود. نیکل علاوه بر کاربردهای سنتی در تولید فولاد ضدزنگ، در زنجیره تولید باتری خودروهای برقی نیز اهمیت دارد؛ حوزهای که انتظار میرود در سالهای آینده رشد قابل توجهی داشته باشد.شرکت نورنیکل (Nornickel)، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نیکل و فلزات گروه پلاتین در جهان، نمونهای از جایگاه ویژه روسیه در این بازار است. این شرکت سالهاست که بخش مهمی از تولید جهانی پالادیوم را در اختیار دارد، فلزی که در صنایع خودرو، شیمیایی و فناوریهای پیشرفته کاربرد دارد.اهمیت این فلزات برای روسیه فقط اقتصادی نیست. در شرایطی که رقابت قدرتهای بزرگ به سمت کنترل منابع راهبردی حرکت کرده، هر کشوری که سهم بیشتری از زنجیره تأمین فلزات حیاتی داشته باشد، از قدرت چانهزنی بیشتری برخوردار خواهد بود.پایان عصر نفت یا آغاز عصر معدن؟البته نباید تصور کرد که فلزات حیاتی میتوانند بهسرعت جای نفت و گاز را برای اقتصاد روسیه بگیرند. طبق گزارشهای بانک جهانی، بازار انرژی همچنان از نظر حجم اقتصادی بسیار بزرگتر از بازار بسیاری از فلزات است و درآمدهای نفت و گاز همچنان ستون اصلی اقتصاد روسیه باقی خواهد ماند.اما اهمیت مواد معدنی در جای دیگر و آن هم در قدرت ژئوپلیتیک است.در قرن بیستم، کشورهایی که منابع انرژی داشتند، میتوانستند بر سیاست جهانی اثر بگذارند. در قرن بیستویکم، کشورهایی که مواد اولیه فناوریهای جدید را کنترل میکنند، میتوانند در تعیین مسیر اقتصاد جهانی نقشآفرینی کنند.به همین دلیل، رقابت آمریکا و چین تنها بر سر فناوری یا تجارت نیست، بلکه به معادن، کارخانههای فرآوری و مسیرهای انتقال مواد خام نیز کشیده شده است.با وجود همه ظرفیتها، مسیر روسیه برای تبدیل شدن به یک قدرت معدنی با موانع جدی روبهرو است. بزرگترین مشکل این کشور، کمبود ذخایر نیست؛ بلکه فاصله میان استخراج و فناوری است. در اقتصاد جدید، ارزش اصلی دیگر فقط در معدن ایجاد نمیشود. کشوری برنده است که بتواند تمام زنجیره را در اختیار داشته باشد.چین نمونه موفق این مدل است. این کشور حتی در مواردی که مالک اصلی معدن نیست، به دلیل کنترل فرآوری و تولید مواد میانی، قدرت زیادی در بازار جهانی دارد.اگر روسیه نتواند این حلقهها را توسعه دهد، ممکن است همچنان در جایگاه صادرکننده مواد خام باقی بماند، مدلی که سالها در بخش انرژی نیز بر آن تکیه داشته است.
پستهای تلگرام — بریدهها و برادهها
⭕️ «طرح مقابله با نفوذ سرویسهای اطلاعاتی یا دولتها یا نهادهای بیگانه در کشور» که امروز در مجلس تصویب شد انقدر در جزئیات پراشکال و پرآسیب و عجیب و بعضا مضحک است که مخاطب احساس میکند نویسنده آن را برای زدن لطمهای کاری به اعتبار مجلس یا مضحکه کردن مجلس و…این طرح احمقانه و خائنانه باعث فرار تمام استادان و دانشجویان نخبه ایرانی و خالی شدن مراکز تحقیقاتی و تشدید مهاجرت در همه رشته های پزشکی و مهندسی و علوم انسانی خواهد شد. دقیقا چیزی که دشمنان ایران از تحریم ها دنبالش هستند.👈 ۶ ماه تا ۲ سال زندان برای هرگونه همکاری علمی با دانشگاه ها، موسسات و سازمانهای خارجی که وزارت اطلاعات تایید نکند / انتخابhttps://x.com/i/status/2088926320369557506
⭕️ «طرح مقابله با نفوذ سرویسهای اطلاعاتی یا دولتها یا نهادهای بیگانه در کشور» که امروز در مجلس تصویب شد انقدر در جزئیات پراشکال و پرآسیب و عجیب و بعضا مضحک است که مخاطب احساس میکند نویسنده آن را برای زدن لطمهای کاری به اعتبار مجلس یا مضحکه کردن مجلس و تولید خشم در گروههای مرجع نوشته است. جرمانگاری شدید و امنیتیسازی افراطی و تفسیرپذیری که در این طرح شامل انواع فعالیت اندیشکدهای، دانشگاهی، هنری و رسانهای شده است میتواند شبیه چند موشک بالستیک اسراییل به ظرفیت حل مساله نهادهای عمومی و مدنی ایران عمل کند و درست در شرایطی که نیازمند تقویت همهٔ مولفههای قدرت ملی و همبستگی و امید بیشتر و کاهش شکافهاییم، موجب انزوا و تضعیف ایران و فعالسازی انواع شکافها شود و نارضایتی خلق کند. طرح به نام امنیت نوشته شده، ولی عملا خودش تهدید امنیت میشود. متن فوقالعاده ضعیف و پراشکال طرح نشانهٔ تلخی از ضعف حاد پشتوانهٔ کارشناسی و بیتوجهی به لوازم منافع و امنیت ملی است و شروعی بسیار بد و ضعیف برای مجلس پس از چند ماه تعطیلی.@jalaeipour
#اختصاصی_آوش هر آمریکایی متجاوز به ایران را بکشید یا تحویل دهید، ۵ میلیارد تومان پاداش میگیریدطرح جدید ارتش که توسط سرلشکر حاتمی فرمانده کل ارتش اعلام شد:پنج میلیارد تومان پاداش برای کسی که هر آمریکایی متجاوز به خاک و آب ایران عزیز را بکشد یا به واحدهای ارتش تسلیم کند.همینطور اگر هر زن ایرانی، یک آمریکایی متجاوز را بکشد یا دستگیر کند، مبلغ پاداش دو برابر یعنی ده میلیارد تومان خواهد بود./ آوش◽️ @Avash_media ◽️ avash.ir ◽️
ترکیب منابع خورشیدی و بادی بینظیر، هزینههای بسیار پایین تولید برق پاک، پروژههای گیگاواتی در حال اجرا و خط لوله سرمایهگذاری صدها میلیارد دلاری، این منطقه را به مقصدی استراتژیک برای سرمایهگذاران تبدیل کرده است.تصمیمات این دهه نهتنها آینده انرژی و اقتصاد کشورهای منطقه، بلکه بخشی از امنیت انرژی و مسیر کربنزدایی جهان را شکل خواهد داد.منابع اصلی: IEA: The Future of Electricity in the Middle East and North Africa (2025) Dii Desert Energy: MENA Energy Outlook 2026 DNV: Middle East and North Africa Energy Transition Outlook Mission Possible Partnership: Clean Industry Rising (2026)@Iran_Simorq
گزارش جامع: پتانسیلها و سرمایهگذاریهای انرژی در منطقه MENA(بر اساس جدیدترین گزارشهای معتبر بینالمللی ۲۰۲۵-۲۰۲۶)منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) در نقطه عطف تاریخی قرار گرفته است. این منطقه که دههها ستون اصلی تأمین نفت و گاز جهان بوده، اکنون به یکی از مهمترین مراکز رشد تقاضای برق، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، هیدروژن سبز و سرمایهگذاریهای صنعت پاک تبدیل شده است. دادههای جدید نشان میدهد که MENA در حال ورود به فاز نمایی رشد پاک است و فرصتهای سرمایهگذاری عظیمی ایجاد کرده است.رشد انفجاری تقاضای برق طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA) با عنوان The Future of Electricity in the Middle East and North Africa (۲۰۲۵)، تقاضای برق منطقه از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ سهبرابر شده و بیش از ۱۰۰۰ تراواتساعت افزایش یافته است. این منطقه پس از چین و هند، سومین عامل اصلی رشد تقاضای جهانی برق بوده است.تا سال ۲۰۳۵، تقاضا حدود ۵۰ درصد دیگر رشد خواهد کرد؛ معادل تقاضای فعلی آلمان و اسپانیا با هم. حدود ۴۰ درصد این رشد از دو نیاز حیاتی منطقه ناشی میشود: سرمایش (به دلیل افزایش دما با سرعتی بیش از دو برابر میانگین جهانی) و نمکزدایی آب. تولید آب شیرین تا ۲۰۳۵ سهبرابر میشود و تقریباً تمام ظرفیت جدید با فناوری اسمز معکوس برقی تأمین خواهد شد.وضعیت فعلی و چشمانداز تولید برق در حال حاضر بیش از ۹۰ درصد برق منطقه از گاز طبیعی (حدود ۷۰ درصد) و نفت (حدود ۲۰ درصد) تأمین میشود. با این حال، سیاستهای فعلی نشان میدهد:ظرفیت نیروگاههای گازی بیش از ۱۱۰ گیگاوات افزایش مییابد. سهم نفت در تولید برق به حدود ۵ درصد کاهش پیدا میکند. ظرفیت خورشیدی فتوولتائیک تا ۲۰۳۵ حدود ۱۰ برابر رشد میکند (افزایش نزدیک به ۲۰۰ گیگاوات) و سهم تجدیدپذیرها در تولید برق به حدود ۲۵ درصد میرسد. ظرفیت هستهای سهبرابر شده و به ۱۹ گیگاوات میرسد. سرمایهگذاری بخش برق در سال ۲۰۲۴ به ۴۴ میلیارد دلار رسید و پیشبینی میشود تا ۲۰۳۵ حدود ۵۰ درصد رشد کند. نزدیک به ۴۰ درصد این سرمایهگذاریها به شبکههای انتقال، کاهش تلفات و اتصالهای منطقهای اختصاص خواهد یافت.رشد سریع تجدیدپذیرها، هیدروژن و ذخیرهسازی گزارش MENA Energy Outlook 2026 از Dii Desert Energy تصویر دقیقتری از تحولات ارائه میدهد:ظرفیت عملیاتی تجدیدپذیر تا پایان ۲۰۲۵ به ۴۳٫۷ گیگاوات رسید (افزایش رکورد ۱۳٫۴ گیگاوات یا ۴۴ درصد فقط در یک سال). خورشیدی ۳۴٫۵ گیگاوات و باد ۷٫۴ گیگاوات سهم اصلی را دارند. خط لوله پروژهها به ۲۰۲ گیگاوات رسیده است (۳۸ گیگاوات در حال ساخت). این رقم تقریباً به اهداف ملی تجمعی ۲۰۳۰ (۲۳۵ گیگاوات) نزدیک شده و فاصله اجرایی را به تنها ۳۳ گیگاوات کاهش داده است. سناریوهای ۲۰۳۰: محافظهکارانه ۱۶۵ گیگاوات، متعادل (مطابق اهداف ملی) ۲۳۵ گیگاوات و «انقلاب سبز» ۲۹۰ گیگاوات. عربستان سعودی رکوردهای جهانی هزینه را شکسته است: خورشیدی حدود ۱٫۰۹ سنت دلار به ازای هر کیلوواتساعت و باد ۱٫۳۳ سنت. امارات با پروژههایی مانند پارک خورشیدی ۵٫۲ گیگاواتی همراه با ۱۹ گیگاواتساعت باتری، پیشرو در تولید برق پاک ۲۴ ساعته است.گزارش DNV نیز پیشبینی میکند ظرفیت خورشیدی و بادی منطقه تا ۲۰۴۰ حدود ۱۰ برابر و تولید آنها حدود ۱۴ برابر شود. تا ۲۰۶۰، تجدیدپذیرها میتوانند حدود ۸۷ درصد تولید برق را تأمین کنند.سرمایهگذاریهای عظیم در صنعت پاک گزارش Clean Industry Rising از Mission Possible Partnership (ژوئن ۲۰۲۶) نشان میدهد ۸۴ پروژه اعلامشده در MENA پتانسیل سرمایهگذاری ۶۴۲ میلیارد دلاری در سوختهای پاک، کود، فولاد و آلومینیوم دارند. این منطقه میزبان یکی از بزرگترین خطوط لوله جهانی صنعت پاک است.مصر: پیشرو از نظر تعداد پروژه (۲۵ پروژه، ۱۰۸٫۵ میلیارد دلار) عمدتاً در کریدور کانال سوئز. عمان: بزرگترین خط لوله از نظر ارزش (۱۹ پروژه، ۲۷۱ میلیارد دلار) و اولین تصمیم نهایی سرمایهگذاری در آمونیاک سبز دقم. عربستان سعودی: پروژه هیدروژن سبز نئوم (۱٫۲ میلیون تن آمونیاک پاک در سال) بهعنوان شاخصترین پروژه منطقه.فرصتها و چالشها فرصتهای اصلی شامل:آزادسازی نفت و گاز برای صادرات با جایگزینی آنها در بخش برق. تبدیل شدن به قطب صادرات هیدروژن سبز، آمونیاک و برق پاک به اروپا و آسیا. ایجاد مشاغل سبز و تنوع اقتصادی در چارچوب چشماندازهایی مانند ویژن ۲۰۳۰ عربستان و اهداف امارات.چالشهای اصلی نیز شامل نیاز به سرمایهگذاری سنگین در شبکهها و ذخیرهسازی، کاهش یارانههای سوخت فسیلی، ثبات مقرراتی و جذب سرمایه خصوصی در برخی کشورهاست.جمعبندی منطقه MENA دیگر فقط تأمینکننده هیدروکربن نیست؛ بلکه به سرعت در حال تبدیل شدن به یکی از رقابتیترین و کمهزینهترین قطبهای انرژی پاک جهان است.