«نه! من نمُردهام، من مرگ را هم کشتهام»چند سالی پیش از مرگش، به این امید از خواب بیدار میشد که چش…
انتشار: 2026/07/26 07:50 UTC
«نه! من نمُردهام، من مرگ را هم کشتهام»چند سالی پیش از مرگش، به این امید از خواب بیدار میشد که چشمانش دوباره ببیند.«هر روز صبح بلند میشوم که شاید امروز بیناییم را بازیافتهام، اما…»صادق چوبک سالها نوشت.دریغ اما که جز اندکی، هیچ از آن نوشتهها به ما نرسید.چه پیش از ترک ِایران که یادداشتهایش را در آن صندوق آهنی سفید در گوشهی باغچه دفن کرد و رفت،چه در تمامی روزگاری که در غربت ِتبعید، تا پیش از نابیناییاش، هر روز مینوشت.در آخر ولی وصیت کرد که همسرش، قدسی خانم، همهی آن نوشتهها را بسوزاند و این چنین شد که جز افسوس چیزی از آن نویسندهی یگانه نصیب ما نشد.نه اهل گفتگو بود، نه جز معدود، کسی را به حریم خلوتش راه داد.زخم خورده بود.از آن مهمتر اما، رنجِ آدمیان را حُرمت میداشت.در پیشانی شرح کوتاهی که به اصرار دوستانش، دربارهی دورهی کودکی و جوانیش نوشت، میگوید:«در زندگی انسان ممکن است حوادث و اتفاقاتی روی داده باشد که از به یاد آوردن آن رعشه بر اندام او بیندازد.چگونه میتوان این حوادث را برای دیگران تعریف کرد؟»میگفت؛ گاهی حقیقت چنان دهشتناک است که نویسنده ناچار میشود، از گفتن آن سر باز بزند، بلکه قابل تحمل شود.با اینحال، به دکتر صدرالدین الهی گفته بود اگر رضایتی از زندگی داشته باشد، در اینست که؛«هیچ وقت آنچه را که مردم میخواستهاند، ننوشتم…که نه به خودم و نه به مردم، دروغ نگفتهام»چه آن زمان که فهمید آن طلبهی تمام سفیدپوش و انگلیسیدان که روزها با او حرف از حکمت و دین میزند، پیش از آمدن به کلاس، بارها زنان و دختران بسیاری را پس از تجاوز کشته است و همین را در شاهکارش “سنگ صبور” آورد تا تُف بر چهرهی واعظان ِمدعی کند و بگوید:«ما خودمان به قدر کافی آدمکُش داریم»چه آنگاه که قطعهی “آه ِانسان” را که میگفت زندگینامهی اوست، مجبور شد بجای قصهی “اسائه ادب” بنویسد که به تیغ سانسور گرفتار شده و در جایی از آن آورده بود:«چه کسی را در این دیار یارای زبان گشودن و غیر مصلحت سخن گفتن و با مَحرمترین خویشان رازی در میان نهادن…»در تمام این سالها، صادق چوبک یگانه حرفش همان بود که در رمان “تنگسیر” نوشت:«ظلم، خونمون را خراب کرد»دههها بود که او را از ایران تاراندند و دههها بود که اغلب ِآثارش ممنوع شد.همان زمان برای دوست همیشگیاش، بزرگ علوی در نامهای مینویسد:«یک وجب زمینِ آب و جارو شده جلو قهوهخانه آماده در بعد از ظهر تابستان را با تمام خاک ِآمریکا عوض نمیکنم»و کمی پیش از مرگش در معدود مرتبهای که کسی را به خلوت خویش پذیرفت، به منیرو روانیپور، نویسندهی همشهریاش که بوی بوشهر را برایش سوغات برده بود، به هنگام وداع گفت:«دلم میخواهد ایرانی بمانم. ایرانی گریه کنم و ایرانی بمیرم»از صفحه توییتر آدرنو@aztaclub
پستهای تلگرام — باشگاه کتابخوانی ازتا
دید و بازدید گروه گالری گردی ازتارنگ مرداد مرداد، ماهِ نور است؛ماهِ رنگهای تند، آسمان روشن و روزهایی که هنوز دلشان نمیخواهد تمام شوند.در «رنگ مرداد»، هفت نقاش جوان، تابستان را با زبان رنگ روایت میکنند؛رنگهایی شاد، زنده و سرشار از انرژی، که گرمای مرداد را به فضای گالری میآورند و هرکدام تصویری متفاوت از جهان معاصر خود پیش چشم ما میگذارند.این سهشنبه، در برنامهی «دید و بازدید» باشگاه کتابخوانی ازتا، به گالری ژاله ملک میرویم؛تا مرداد را نه فقط ببینیم،که با رنگهایش تجربه کنیم. 🎨🎨 «رنگ مرداد»نمایش آثار هفت نقاش جوان🗓 سهشنبه ۲۷ مرداد ۱۴۰۵⏰ ساعت ۱۸ تا ۲۰📍 نشانی: خیابان انقلاب، نرسیده به میدان فردوسی، نبش کوچه ۵۵۱، واحدهای ۱ و ۲، آذرنوشتسهیلگر: آرش (احمد) رضواندوستثبت نام:https://aztaclub.ir/product/did-o-bazdid/@aztaclub
گروه بادبان با هدف خواندن کتابهایی شکل گرفته که بسیاری آنها را در بدنهی اصلی و فاخر ادبیات جای نمیدهند. اینجا گروه کتابهای طرد شده است و مسیر خودش را از سه رمان دیستوپین یا پادآرمانشهری شروع میکند.در ابتدای راه قرار است سری به رمان سرگذشت ندیمه بزنیم. در مورد شخصیتها و نقش زن در ساختار تمامیتخواهِ کتاب صحبت کنیم، به چیزهایی که هویت ما را شکل میدهند بپردازیم و از خودبیگانگی را گام به گام با کتاب تجربه کنیم.گروه بادبان مناسب کسانی است که ماجراجویی و کشفکردن را دوست دارند و روایتهای هبجانانگیز را میپسندند.تسهیلگر: یاسمن تمجیدیحضوری در باشگاه ازناسهشنبهها ساعت ۲۰ تا ۲۱:۳۰ثبتنام:https://aztaclub.ir/product/badban/@aztaclub
“میدانستم این حکومت تا عهد دقیانوس سقوط میکند” انقلاب که شد، یک هفته تمام “جوانکی ۲۲ ساله” در دادگاه انقلاب بازجوییش کرد تا بهانهای برای زندانش پیدا کنند. نکردند! در نهایت مشاور وزیر فرهنگ را به جُرم تغییر حروفچینی و تصحیح غلطهای چاپی کتاب ِفرهنگ ِایران،…وقتی در پاسخ به علت تن ندادنش به همکاری با حکومت در “سخنی در روشنفکری” نوشت:«حکومت از دیرباز در صدد صید برخی روشنفکران میانهرو بود و تا اندازهای نیز کامیاب شد»بلافاصله تاکید کرد که «هیچیک از این خوشخدمتیها، گره از کار خود بستهٔ نظام نگشود»از همینرو بود که در آن مصاحبهی بلند گفت؛ من همانقدر که رومانتیک هستم، آرمانخواهم!و بیدلیل نبود که در فراز پایانی زندگینامهاش آورد:«احساس میکنم که ما آدمهای تنهایی هستیم ولی بیکس نیستیم و تنهایی با بیکسی فرق میکند.اما این اقلیت هرگز اکثریت نخواهد شد و عاقبت همرنگ جماعت نشدن، غریب افتادن است.چون اگر آن اصل را میپذیریم پس باید تاوانش را هم قبول کنیم که کار سختی است»از پیج توییتر آدرنو @aztaclub
“میدانستم این حکومت تا عهد دقیانوس سقوط میکند” انقلاب که شد، یک هفته تمام “جوانکی ۲۲ ساله” در دادگاه انقلاب بازجوییش کرد تا بهانهای برای زندانش پیدا کنند.نکردند!در نهایت مشاور وزیر فرهنگ را به جُرم تغییر حروفچینی و تصحیح غلطهای چاپی کتاب ِفرهنگ ِایران، اخراج کردند و حقوقش را مصادره.همان موقع به او گفتند؛ تنها راه نجات و بخششات، همکاری با انقلابیون است، و گرنه تحقیرت میکنیم.نکرد!اخراجش که کردند در پاسخ به “حالا چه غلطی میتوانی بکنی؟”به خانه رفت، هر چه داشت فروخت؛ حتی کتابها و ظرفهایش را و…و جلال ستاری ظرف ۴۰ سال خانهنشینی اجباری، قریب ۱۰۰ جلد کتاب نوشت و ترجمه کرد.دهها جایزهی فرهنگی گرفت؛ از نشان “لژیون دونور” و لوح هنر و ادب شوالیه فرانسه تا پژوهشگر برتر.در آن ایام که حسن حبیبی حکم پاکسازی و اخراجش را پس از ماهها قطع حقوق، بازجویی و مصادره وسائل شخصی، امضاء میکرد، همان هشداری را به شبزدگان داد که بعدها در “اسطوره در جهان امروز” نوشت:«برای نگاهی که مصلحت ِزندگان و آیندگان را فدای نگاهداری جایگاه مردگان و رفتگان میکند،سقوط و پسروی تا عهد دقیانوس هم کم است»شاید هم از بخت ما بود که حکومت ِسفلگان، چنین جانِ شیفتهای را خانهنشین کرد تا هزاران صفحه، برای مردم و فرهنگ ایران به یادگار بگذارد.چنانکه خودش در آخرین مصاحبهاش گفت؛هر چند در حصر شدم، اما توانستم آن خدمتی را که میخواستم، به مردم ایران بکنم!پیش از مرگش، ۵ سال پیش در چنین ایامی، در جایی گفته بود:«احساس میکنم که ما مردم، آدمهای تنهایی هستیم. ولی بیکس نیستیم و تنهایی با بیکسی فرق میکند…عاقبت همرنگ نشدن، غریب افتادن است. پس باید تاوانش را هم قبول کنیم که کار سختی است»بیسبب نبود که در زندگینامهاش، در پاسخ به دکتر ناصر فکوهی که پرسید؛بهعنوان محققی که ۹۰ کتاب منتشر کرده است آیا کسی، قدری را که لازم است به شما داده یا نه؟استاد جلال ستاری گفت:«مردم چرا، حکومت نه! انتظار هم نداشتم» از پیج توییتر آدرنو @aztaclub
همراهان عزیز ازتا،گروههای گیومه و نوبل این هفته برگزار نمیشوند.
باشگاه کتابخوانی ازتا pinned «#برنامه باشگاه کتابخوانی ازتا از شنبه ۲۴ تا جمعه ۳۰ مردادماه ۱۴۰۵: گروههای آنلاین نشانهی لپتاپ دارند و گروههای با نشانه 🎯، در این هفته کتاب جدید شروع میکنند. شنبه، ۲۴ مرداد: 💻 ۱۹:۳۰ تا ۲۰:۳۰ / شرح مثنوی، دفتر چهارم، با فریبا اقدامی 💻 ۱۹ تا ۲۰:۳۰…»