«پیش‌دبستانی اجباری»؛ گامی به سوی عدالت آموزشی یا تحمیل هزینه‌ای تازه به خانواده‌ها؟✍معصومه فتحی اص…

«پیش‌دبستانی اجباری»؛ گامی به سوی عدالت آموزشی یا تحمیل هزینه‌ای تازه به خانواده‌ها؟✍معصومه فتحی اصل(کارشناس تربیت مربی پیش دبستانی مربی کودک)در پی انتشار خبرهایی درباره اجباری شدن دوره پیش‌دبستانی ۲، این پرسش جدی مطرح می‌شود که آیا زیرساخت‌های لازم برای اجرای عادلانه این طرح فراهم شده است یا خیر؟به‌عنوان فردی که در رشته «تربیت مربی پیش‌دبستانی» تحصیل کرده‌ام و سال‌ها در حوزه آموزش و پرورش کودکان فعالیت داشته‌ام، لازم می‌دانم چند مطالبه و پرسش مهم را با مسئولان آموزش‌وپرورش و نمایندگان مجلس در میان بگذارم. آیا اجباری شدن پیش‌دبستانی بدون آموزش رایگان، با عدالت آموزشی سازگار است؟اجباری کردن یک دوره آموزشی، بدون فراهم‌کردن زیرساخت رایگان و باکیفیت در مدارس دولتی، نه‌تنها به معنای تحقق عدالت آموزشی نیست، بلکه می‌تواند هزینه‌ای اجباری و تازه بر دوش خانواده‌هایی بگذارد که همین امروز نیز در تأمین هزینه‌های زندگی و آموزش فرزندان خود با مشکلات جدی مواجه‌اند.۱. کلاس‌های رایگان دولتی کجاست؟بخش قابل‌توجهی از مراکز پیش‌دبستانی، خصوصی هستند و شهریه‌های آن‌ها برای بسیاری از خانواده‌ها سنگین است. بنابراین اگر دوره پیش‌دبستانی اجباری است، باید امکان بهره‌مندی رایگان و باکیفیت از آن نیز در مدارس دولتی فراهم شود.در غیر این صورت، اجرای این طرح می‌تواند به محرومیت بیشتر کودکان خانواده‌های کم‌برخوردار از آموزش منجر شود؛ چراکه خانواده‌ای که توان پرداخت شهریه ندارد، عملاً با یک الزام قانونی بدون پشتوانه مالی روبه‌رو خواهد شد.۲. آموزش پیش‌دبستانی فقط کتاب و جزوه نیستآموزش کودکان پیش‌دبستانی، آموزش نظری و کتاب‌محور نیست. بخش مهمی از فرآیند یادگیری در این دوره از طریق بازی، فعالیت‌های عملی، کاردستی، آزمایش، قصه‌گویی، فعالیت‌های گروهی و کارگاه‌های آموزشی انجام می‌شود.اجرای چنین برنامه‌ای به مربی متخصص، فضای مناسب و ابزار و تجهیزات آموزشی نیاز دارد؛ ابزارهایی که تهیه آن‌ها هزینه‌بر است. پرسش اینجاست که آیا برای تأمین تجهیزات و وسایل آموزشی مورد نیاز در مدارس دولتی، بودجه مشخصی در نظر گرفته شده است؟ ۳. چرا ظرفیت مهدهای مساجد نادیده گرفته شد؟در سال‌های گذشته، مراکزی مانند «مهدهای مساجد» با وجود برخی کاستی‌ها، برای بسیاری از خانواده‌ها در دسترس‌تر و کم‌هزینه‌تر بودند. این مراکز می‌توانستند با نظارت دقیق، آموزش تخصصی مربیان و تدوین برنامه استاندارد، به بخشی از ظرفیت نظام آموزش پیش‌دبستانی تبدیل شوند.چرا به‌جای تقویت، سامان‌دهی و تخصصی‌کردن این مراکز، زمینه حذف یا کم‌رنگ‌شدن آن‌ها فراهم شد؟ آیا قرار است خانواده‌ها به مراکز خصوصی با شهریه‌های سنگین هدایت شوند؟پیش از اجباری‌کردن، زیرساخت‌ها را فراهم کنیدمطالبه اصلی این است که پیش از اجباری‌کردن دوره پیش‌دبستانی، باید بر رایگان‌سازی، توسعه مدارس دولتی، تأمین تجهیزات آموزشی و تربیت و به‌کارگیری نیروی متخصص تمرکز شود.نباید اجازه داد آموزش پیش‌دبستانی به کالایی لوکس تبدیل شود که تنها دهک‌های بالای جامعه امکان استفاده از آن را داشته باشند. دسترسی به آموزش باکیفیت، حق همه کودکان است؛ نه امتیازی برای خانواده‌هایی که توان پرداخت شهریه‌های سنگین دارند.اجباری‌شدن پیش‌دبستانی، بدون استخدام مربیان متخصص ممکن نیستدر کنار مسئله عدالت آموزشی، موضوع نیروی انسانی متخصص نیز اهمیت اساسی دارد:۱. ایجاد ردیف استخدامی تخصصیاگر دوره پیش‌دبستانی اجباری می‌شود، باید ردیف استخدامی مشخص و ویژه‌ای برای فارغ‌التحصیلان رشته «تربیت مربی پیش‌دبستانی» در مدارس دولتی ایجاد شود.سال‌هاست فارغ‌التحصیلان این رشته، با وجود دانش تخصصی و تجربه فعالیت با کودکان، پشت درهای استخدامی منتظر فرصتی برای خدمت هستند. به‌کارگیری این نیروها می‌تواند هم به ارتقای کیفیت آموزش کمک کند و هم بخشی از مشکل اشتغال فارغ‌التحصیلان این حوزه را حل نماید.۲. توجه به شایسته‌سالاری و تخصصآموزش کودک، موضوعی ساده و غیرتخصصی نیست. مربی پیش‌دبستانی باید با روان‌شناسی کودک، اصول رشد، روش‌های بازی‌محور آموزش، مهارت‌های ارتباطی، نیازهای عاطفی و اجتماعی کودکان و شیوه‌های مدیریت کلاس آشنا باشد.وقت آن رسیده است که آموزش‌وپرورش از نگاه‌های کلی و استخدام‌های غیرتخصصی فاصله بگیرد و در جذب مربیان، به رشته تحصیلی، مهارت و تجربه مرتبط توجه جدی داشته باشد.پرسش پایانی از مسئولاناکنون پرسش روشن ما از مسئولان آموزش‌وپرورش و نمایندگان مجلس این است:آیا در طرح جدید اجباری‌شدن پیش‌دبستانی، برای آموزش رایگان، تأمین زیرساخت‌ها، تجهیز مدارس دولتی و جذب مربیان متخصص برنامه مشخصی پیش‌بینی شده است؟یا قرار است این دوره نیز با تحمیل هزینه‌های بیشتر به خانواده‌ها و استفاده از نیروهای غیرمتخصص سپری شود؟اجباری‌شدن پیش‌دبستانی، اگر با تأمین بودجه، زیرساخت مناسب، آموزش رایگان و به‌کارگیری مربیان متخصص همراه باشد، می‌تواند گامی مؤثر در مسیر عدالت آموزشی باشد؛ اما در غیر این صورت، ممکن است به باری تازه بر دوش خانواده‌ها و عاملی برای افزایش شکاف آموزشی در جامعه تبدیل شود.