🔹 ایرانِ تمدنی، تقدم امر ملی و تأخر قومیت✍️ علی سعیدیاننژادنویسنده و پژوهشگرایران یک کشورملت تمدن…
انتشار: 2026/08/02 17:23 UTCدریافت: 2026/08/04 07:02 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/04 07:02 UTC
🔹 ایرانِ تمدنی، تقدم امر ملی و تأخر قومیت✍️ علی سعیدیاننژادنویسنده و پژوهشگرایران یک کشورملت تمدنی، قدیم و تاریخی است. ایران به عنوان یک پدیدار تمدنی علاوه بر اینکه یک واحد جغرافیایی است، به مثابه یک صورتبندی متداوم تاریخی ملی فهم می شود. تاریخ ایران همواره تاریخ ملی بوده است و پیش از جعل واژۀ ملی، ایرانیان دارای زیست جمعی ملی بوده اند. امر ملی در تاریخ ایران به عنوان تمدن ایرانی و حافظۀ جمعی ایران و نه صرفا آنچه دولت ملت ها در دورۀ مدرن نامیده می شود، تحقق یافته است. از جامعۀ ایران اوستایی و تصویر ایران ویج در متون کهن تا ایرانشهر به عنوان نام تاریخی ایران در دوران زمام داری ساسانیان تا ایران پس از اسلام، با تداوم یک روح تاریخی مواجه هستیم که در آن، زبان، فرهنگ، امر سیاسی و نظم اجتماعی در یک کلیت درهم تنیده شکل گرفته اند. در افق تمدن ایرانی مفهوم «ملت» نه یک جعل و اختراع مدرن، متأخر و وارداتی، بلکه صورتبندی مفهومی یک واقعیت پیشینی و همواره موجود است. از بطن تمدن تاریخی ایران، مسئله نسبت «ملت» و قومیت در ایران شکلی یکسره متفاوت نسبت به دیگر کشورها دارد. آنچه امروز در علوم اجتماعی قومیت نامیده می شود، در تجربۀ تاریخی ایران نه واحدهای مستقل و متقدم نسبت به ایران و امر ملی، بلکه نواحی فرهنگی تمدن ایران هستند که در بطن کلیت ایران معنا یافتهاند و هیچکدام به تنهایی واجد معنایی نیستند. به بیانی دقیق تر؛ در ایران به عنوان یک کشور تمدنی، امر ملی مقدم است و مسئله قومیت فرعی بر این امر ملی است. این تقدم و تأخر اما نه صرفا از حیث ارزش گذاری، بلکه، از جنبۀ تاریخ وجودی است.ایران در طول تاریخ پرفراز و نشیب خود در برخی دوره های طولانی تاریخ به رغم نداشتن دولتی ملی اما با اتکاء به ملت تمدنی و بلندمدت خود و فهم از خویشتن خویش و ملت بودگی ایرانیان توانسته است خود را تداوم ببخشد. اما کشورهایی همانند ترکیه، عراق، و سوریه برخلاف ایران، از بطن فرآیندهای فروپاشی خلافت عثمانی، ترسیم مرزهای استعماری و شکل گیری دولت های مدرنی که یکسره از تاریخ آنها گسسته بود، پدید آمدند. برخی از دیگر کشورها نیز متعاقب فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی تبدیل به واحدهای مستقل سیاسی شدند. در این کشورها که بعضا زبانشان نیز زبان ایران ملی و فرهنگی بوده است، ابتدا دولت به عنوان یک ساختار حقوقی و سیاسی شکل گرفت و سپس آن دولت ها تلاش کردند تا ملت به مثابه یک هویت یکپارچه را تشکیل دهند؛ چرا که هیچ دولتی بدون وجود مردم نخواهد توانست حکمرانی کند. در نتیجه در این کشورهای نوتاسیس، گروه های قومی و زبانی پیش از تثبیت امر ملی، به صورت تاریخی و اجتماعی وجود و حضور داشتهاند و این تقدم تاریخی قومی مسئلۀ اقلیت و اکثریت را به یک مسئلۀ ساختاری بدل کرده است. در ایران اما وضعیت یکسره معکوس است. در ایران به عنوان یک کشور ملت قدیم، امر ایرانیت پیشاپیش به عنوان یک افق تاریخی شکل گرفته است و در درون آن، تنوع های زبانی، دینی و فرهنگی به مثابه نواحی درونی تثبیت شده است. همۀ اقوام ایرانی و گروه های زبانی، نه به عنوان واحدهای متقدم بر ایران، بلکه به عنوان اجزای درونی تاریخ تمدنی ایران فهم می شوند. اقوام ایرانی نه بیرون از ایران، بلکه درون ایران و در فرایند تاریخی آن شکل گرفته اند. در ایران و زبان سیاست ایرانی، اقلیت و اکثریت به معنای رایج قابل انطباق نیست. به طور مثال؛ کردها در ترکیه، عراق و یا سوریه با دولتی متاخر که پدیدآورنده ملت بوده است مواجهاند که در آن، امر ملی هنوز به طور کامل با تنوع های تاریخی سازگار نشده است. اما کردهای ایرانی نه به عنوان «دیگری بیرونی» بلکه، بخشی از تکوین تاریخی ایران هستند. ایران نه مجموعه ای از اقوام بلکه یک کلیت تاریخی است که اقوام به عنوان لایه های درونی آن به عنوان یک ملت تمدنی ظهور کرده اند. نمونه های تاریخی این واقعیت را تصدیق و تائید می کنند: سلجوقیان، غزنویان و حتی ایلخانان مغول، به وقت استقرار در ایران، درون منطق ایرانیت قرار گرفتند و با فرهنگ، زبان و ساختار سیاسی ایرانی به ادارۀ جامعه پرداختند. استمرار زبان فارسی در سیاست نامه خواجه نظام الملک طوسی وزیر سلجوقیان، در تاریخ نویسی بیهقی و، اشعار حافظ، سعدی، رودکی، جامی، فردوسی و... و در روزگار معاصر شهریار نه محصول بخشنامه و امر دولت های مستقر بلکه حامل حافظۀ تاریخی ایران و عامل اصلی پیوستگی ایران تمدنی بوده است.در نتیجه می توان گفت؛ ایران به عنوان یک تمدن، کانون مرکزی است که نه تنها وحدت سیاسی، بلکه امکان فهم تنوع های درونی خود را فراهم می نماید. مسئلۀ ایران نه حذف و یا یکسان سازی تفاوت های لایه های درونی، بلکه فهم کلیت ایران از منظر ایران تمدنی و ایران به مثابه ایران است.📖 منتشر شده در ماهنامه وطنیولی (راه وطن)، شماره ۷۳، تیر ۱۴٠۵، ص ۸ایرانمهر @alborzology
تاریخچه بازدید مشاهدهشده
حدود 0 بازدید تازه در ساعت در این نمونهپستهای تلگرام — ایرانمهر
🎧 سخنان حسین عسکری درباره شادروان استاد علی اشرف والی ۴ دقیقهرادیو البرز، ۲۵ امرداد ۱۴۰۵ضبط شده در ۲۰ امرداد ۱۳۹۹ ایرانمهر @alborzology▫️وبلاگ ۱▫️وبلاگ ۲▫️اینستاگرام▫️آپارات
🔹بازتاب نوشته «پیر جمشید مهران طالقان»۲۵ امرداد ۱۴۰۵🔗 ایرانمهر @alborzology▫️وبلاگ ۱▫️وبلاگ ۲▫️اینستاگرام▫️آپارات🔹بازتاب نوشته «پیر جمشید مهران طالقان»۲۵ امرداد ۱۴۰۵🔗 ایرانمهر @alborzology▫️وبلاگ ۱▫️وبلاگ ۲▫️اینستاگرام▫️آپارات
🔹وقتی ایرانیان ملت بودند و دولت داشتند...✍ دکتر سید جواد طباطباییمنتشر شده در کتاب «ملّت، دولت و حکومت قانون»ایرانیان پیوسته دریافتی بنیادین از وحدتی فراگیر داشتهاند و این وحدت را به عنوان بخشی اساسی از کثرتها در همه شئون و اطوار قومی فهمیدهاند.ایرانیان یک زبان واحد را از میان زبانهایی که در دیگر بخشهای کشور به آن زبانها سخن گفته میشد، برگزیده و آن را زبان مشترک همه اقوام و زبان ملّی قرار دادهاند. بدیهی است که این تعبیر «برگزیده و...» از باب مسامحه است. کسی نمیتواند زبانی را برگزیند. به تعبیری بهتر شاید بتوان گفت که یک زبان، به طور طبیعی شالوده خود را به عنوان زبان ملی استوار میکند. غزنویان و سلجوقیان در خلا «فرهنگی» ناسازگار با سرزمینی که بر آن چیره شده بودند به فرمانروایی ایران رسیدند و اگر بتوان گفت، به طور طبیعی زبان فارسی و آداب ایرانی را پذیرفتند. تداوم طبیعی زبان فارسی تنها یکی از نمودهای وحدت فراگیر ایرانیان است، همان اقوام ایرانی و غیرایرانی که زبان واحد را به عنوان زبان مشترک و ملّی برگزیده بودند به دریافتی بنیادین از وحدت ملّی نیز رسیده بودند و بدینسان توانستند در عین کثرت قومی این کثرتها را به وحدتی قومی ارتقاء دهند. این وحدت در تاریخ ایران پیوسته مفهومی فراگیر و جاری در همه ساحتهای حیات ایرانیان بوده است.چنانکه در همه منابعی که از کهنترین روزگاران تاریخ فرهنگی ایرانیان به ما رسیده این مفهوم «وحدت در کثرت» وجود داشته است. جای شگفتی نیست که حتی در دوره اسلامی، یکی از مهمترین مفاهیمی که در ادب فارسی اعمّ از حماسی، تغزلی و عرفانی رواج داشته است «کسب جمعیّت از زلف پریشانی» بوده است. این دیالکتیک پریشانی و جمعیّت تنها از ویژگیهای ادب عرفان ایرانی نیست بلکه یکی از اساسیترین درونمایههای همه ادب ایران نیز هست.این دیالکتیک بازتاب روح وحدت ملّی ایرانی در سرزمینی است که چنانچه پیشتر بارها گفتهام «در معرض وزیدن باد بینیازی خداوند» قرار داشت اما اجازه نمیداد حتی آن باد، وحدت آن را بر هم بزند.هیچ کشوری جایگاه استراتژیک خود را انتخاب نمیکند، چنانچه ایران نیز انتخاب نکرده است. باری، تاریخ ایران تاریخِ خلاف آمد عادتهاست و همین امر موجب شده است در وضع و جایی که ایرانشهر قرار دارد، در جایگاهی خلاف آمد عادت و به نوعی «قافله سالار» باشد.🔗 ایرانمهر @alborzology▫️وبلاگ ۱▫️وبلاگ ۲▫️اینستاگرام▫️آپارات
پاسخ به یک پرسش🔹 پیر جمشید مهران طالقاناز نام و نسب صاحب بقعه «پیر جمشید» روستای مهران از توابع شهرستان طالقان استان البرز، آگاهی دقیقی در دست نیست. برخی او را «عبدالجعفر» یا «میر جمشید» از نوادگان امام هفتم شیعیان می دانند که به جهت حفظ جان، نام ایرانی «جمشید» را برگزید. گروهی هم او را از عارفان و اقطاب آغاز روزگار صفویه می دانند. آرامگاه کنونی پیر جمشید، نوساز است اما کارشناسان میراث فرهنگی، بنای نخستین را شبیه معماری سده های ۹ و ۱۰ هجری قمری توصیف کرده اند. چند سال پیش، سنگ قبری متعلق به «قنبرعلی ولد میر جمشید» از آرامگاه مورد اشاره به دست آمد که در سال ۱۰۴۵ هجری قمری درگذشته است.بنده بر اساس شواهد موجود، بر این نظرم شخص به خاک سپرده شده در این بقعه، از پیران طالقانی یکی از حلقه های عرفانی روزگار صفویه است که مریدانش برای او آرامگاهی ویژه ساخته اند.با به قدرت رسیدن پادشاهان صفوی که خود را «مرشد کامل» و متعلق به «طریقت عرفانی صفویه» می دانستند، تصوف - که در آن روزگار معادل تشیع بود - به جهت طبع معناگرایانه طالقانی ها به سرعت در منطقه طالقان گسترش یافت. وجود پیشوند «تکیه» در نام برخی روستاها و کمیت قابل توجه عارفان و صوفیان و وجود متون متعدد دست نویس ادبیات عرفانی، خود دلیلی بر این نوع توجهات معنوی و عقیدتی در طالقان است. فراموش نکنیم هم ولایتی پیر جمشید یعنی استاد درویش عبدالمجید طالقانی (درگذشت ۱۱۸۵ق) که در هنر خوشنویسی به کمال رساننده شکسته نستعلیق است، مقارن با افول سلسله صفوی، وجه صوفیانه و عارفانه خویش را در شهر اصفهان آشکار کرد. «درویش» در نامش، موید این امر است.✍ حسین عسکری۲۴ امرداد ۱۴۰۵🔗 ایرانمهر @alborzology▫️وبلاگ ۱▫️وبلاگ ۲▫️اینستاگرام▫️آپارات
پاسخ به یک پرسش🔹 پیر جمشید مهران طالقان✍ حسین عسکری۲۴ امرداد ۱۴۰۵🔗 ایرانمهر @alborzology▫️وبلاگ ۱▫️وبلاگ ۲▫️اینستاگرام▫️آپاراتپاسخ به یک پرسش🔹 پیر جمشید مهران طالقان✍ حسین عسکری۲۴ امرداد ۱۴۰۵🔗 ایرانمهر @alborzology▫️وبلاگ ۱▫️وبلاگ ۲▫️اینستاگرام▫️آپارات
🎧 رد پای کودتا در البرزگفت و گوی تلفنی حسین عسکریرادیو البرزبرنامه زنده صبح البرز۷ دقیقه۲۴ امرداد ۱۴۰۵🔗 ایرانمهر @alborzology▫️وبلاگ ۱▫️وبلاگ ۲▫️اینستاگرام▫️آپارات