آیا استانداردهای حسابداری ۱۵ و ۴۴ را می‌توان پیش از موعد اجرا کرد؟ بررسی فنی مفهوم اجرای پیش از موع…

آیا استانداردهای حسابداری ۱۵ و ۴۴ را می‌توان پیش از موعد اجرا کرد؟ بررسی فنی مفهوم اجرای پیش از موعد و نقد یک برداشت رایج پیش از آنکه وارد اصل بحث شوم، لازم است به یک سوءبرداشت رایج در روزهای اخیر اشاره کنم، سوءبرداشتی که باعث شده برخی از همکاران تصور کنند چون جامعه حسابداران رسمی ایران در یکی از پرسش و پاسخ‌های فنی خود (پرسش و پاسخ کارگروه فنی و استانداردهای جامعه حسابداران رسمی، پرسش ۶۳ ، شهریور ۱۳۹۸)، در یک مورد خاص اجرای زودتر از موعد یک استاندارد حسابداری را پذیرفته است، بنابراین از این پس می‌توان هر استاندارد جدیدی، از جمله استانداردهای حسابداری ۱۵ و ۴۴ را نیز پیش از تاریخ لازم‌الاجرا به کار گرفت. به نظر می‌رسد این برداشت، بیش از آنکه مبتنی بر مبانی استانداردگذاری باشد، ناشی از تعمیم یک پاسخ موردی به یک قاعده عام است، در حالی که موضوع به این سادگی نیست.....برای اینکه بتوانیم درباره درستی یا نادرستی این برداشت قضاوت کنیم، ابتدا باید با مفهومی آشنا شویم که در ادبیات بین‌المللی گزارشگری مالی با عنوان Early Adoption   شناخته می‌شود، یعنی اجرای پیش از موعد یک استاندارد حسابداری.نخست باید به این نکته توجه کنیم که اجرای پیش از موعد یک استاندارد، یک تصمیم سلیقه‌ای یا اختیاری نیست..... هیچ واحد تجاری صرفاً به این دلیل که استاندارد جدید را مناسب‌تر می‌داند یا ترجیح می‌دهد زودتر از سایرین آن را اجرا کند، مجاز به انجام این کار نیست. در نظام استانداردگذاری، اجرای پیش از موعد خود یک موضوع مستقل و دارای ضابطه است و باید مستند قانونی و استانداردی داشته باشد.در استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی (IFRS)، این موضوع عمدتاً در استاندارد IAS 8 (Accounting Policies, Changes in Accounting Estimates and Errors)   که معادل استاندارد ۳۴ ایران است و همچنین در بخش پایانی هر استاندارد جدید، تحت عنوان Effective Date and Transition   تعیین تکلیف می‌شود.....در IFRS اصل بر این نیست که همه استانداردها قابلیت اجرای پیش از موعد داشته باشند، بلکه اصل بر این است که خود استاندارد باید اجازه چنین کاری را داده باشد. به بیان دیگر، واحد تجاری تنها زمانی می‌تواند استانداردی را پیش از تاریخ لازم‌الاجرا اجرا کند که در متن همان استاندارد، صراحتاً اجرای پیش از موعد مجاز شناخته شده باشد.....به همین دلیل است که تقریباً در تمام استانداردهای جدید IFRS، استانداردگذار در بخش تاریخ اجرا و مقررات انتقال به روشنی اعلام می‌کند:- تاریخ لازم‌الاجرا چه زمانی است،- آیا اجرای پیش از موعد مجاز است یا خیر،- اگر مجاز است، چه شرایطی دارد،-و مقررات انتقال چگونه باید اجرا شود.اگر اجرای پیش از موعد مجاز باشد، واحد تجاری موظف است این موضوع را به طور شفاف در یادداشت‌های توضیحی صورت‌های مالی افشا کند و اعلام نماید که استاندارد را قبل از تاریخ لازم‌الاجرا به کار گرفته است. علاوه بر این، اجرای پیش از موعد به معنای اجرای تمام الزامات استاندارد است و واحد تجاری حق ندارد تنها بخش‌هایی از استاندارد را انتخاب کند. همچنین باید دقیقاً مقررات انتقال پیش‌بینی‌شده در همان استاندارد را رعایت کند، مقرراتی که ممکن است به صورت:اجرای گذشته‌نگر کامل (Full Retrospective)، گذشته‌نگر تعدیل‌شده (Modified Retrospective) یا اجرای آینده‌نگر (Prospective) باشد. در مواردی نیز IAS 8 الزام می‌کند آثار مالی اجرای استاندارد بر صورت‌های مالی و در صورت لزوم بر سود هر سهم افشا شود.بنابراین در نظام IFRS، اجرای پیش از موعد یک استثناست که تنها در صورت تصریح استانداردگذار امکان‌پذیر است، نه یک اختیار عمومی برای واحدهای تجاری.حال اگر همین موضوع را با استانداردهای حسابداری ایران مقایسه کنیم، تفاوت مهمی مشاهده می‌شود.در مجموعه استانداردهای حسابداری ایران، اصولاً مفهومی مشابه آنچه در IFRS تحت عنوان Early Application شناخته می‌شود، به صورت عمومی پیش‌بینی نشده است. در متن استانداردهای حسابداری ایران، تاریخ اجرای هر استاندارد توسط سازمان حسابرسی به عنوان مرجع استانداردگذار تعیین می‌شود و استاندارد نیز از همان تاریخ لازم‌الاجرا خواهد بود.....برخلاف بسیاری از استانداردهای IFRS، در استانداردهای ایران معمولاً عبارتی با این مضمون که اجرای پیش از موعد مجاز است مشاهده نمی‌شود.....به همین دلیل، نمی‌توان صرفاً به استناد ترجیح حرفه‌ای، اجماع حسابداران یا حتی مصلحت واحد تجاری نتیجه گرفت که اجرای زودتر از موعد یک استاندارد مجاز است....